خانه / آبخیزداری وهیدرولوژی / مهندسی منابع طبیعی _ مرتع و آبخیزداری
مهندسی منابع طبیعی _ مرتع و آبخیزداری

مهندسی منابع طبیعی _ مرتع و آبخیزداری

 

مرتع از گذشته تا کنون

 

ایران کشوری است که از دیر باز مردم آن به کشاورزی و دامپروری اشتغال داشته اند. در گذشته نزدیک بیش از نیمی از افراد جمعیت در این کشور کشاورز و دامدار بوده اند. نخستین تمدنها در ایران بر پایه دامپروری و استفاده از مراتع شکل گرفته و زندگی شبانی پایه اساس ایلها و عشایر ایران را بنیان نهاده است. عشایر بازمانده همان روش زندگی باستانی هستند. در بدو امر بدلیل کمبود جمعیت و فراوانی مراتع دامپروران مشکلی احساس نمی کردند ولی با افزایش جمعیت و محدود شدن مراتع بدلیل گسترش کشاورزی و افزایش تعداد دام و بر هم خوردن تعادل بین تولید و مصرف تعادل بین مرتع و دام نیز بر هم خورد و اختلالاتی در وضعیت مراتع بوجود آمد که لزوم مطالعه و شناسایی بیشتر مراتع را آشکار می سازد.

 

گرفته شده از کتاب مرتع تالیف مهندس منوچهر پازوکی

 

 

 

 طرح مرتعداری : طرح مرتعداری برنامه مدونی است که ضمن حفظ منابع آب و خاک و استمرار تولید بهترین مقدار تولید علوفه را نیز با توجه به استعداد منطقه تضمین می نماید ، تهیه میگردد .

 

ممیزی و تنسیق مرتع سندا به تبصره یک ماده ۳ قانون اصلاح و حفاظت و بهره برداری از جنگلها و مراتع کشور ، ممیزی و تنسیق مراتع به منظور تشخیص و شناسایی و مقدار دقیق بر اساس سوابق و مدارک در مراتع استان بعهده هیئتی است از سوی اداره کل و اداره مرتع مرکب از سه نفر که عبارتند از :

 

 ۱٫ نماینده منتخب مدیر کل منابع طبیعی استان

 

 ۲٫  کارشناس مرتع استان

 

  ۳٫ کارشناس و یا جنگلدار محل

 

 

شرح وظایف

 

۱٫ ارزیابی مراتع و شناسایی بهره برداران از آن

 

۲٫  تهیه ی طرح های مرتع داری

 

۳٫  اجرای طرح های مرتعداری

 

۴٫  تولید علوفه در دیمزارهای کم بازده

 

۵٫  مدیریت و برنامه ریزی چرا و کنترل پروانه های مرتعداری

 

۶٫  هدایت مجریان طرح های مرتع داری به بانک های عامل جهت استفاده از تسهیلات بانکی

 

۷٫  تهیه و تولید بذر

 

۸ . نظارت بر اجرای طرحهای مرتعداری و سایر پروژه های اجرایی

 

۹٫  نظارت بر عملکرد هیئت‌های ممیزی مراتع

 

۱۰. رسیدگی به شکوائیه‌های وارده در رابطه با اقدامات هیئت ممیزی

 

۱۱٫ جمع‌بندی موضوعات مربوط به ممیزی مرتع و طرح آنها در شورای فنی ممیزی مرتع 

 

۱۲. اجرای مصوبات شورای فنی ممیزی مرتع

 

۱۳. صدور پروانه چرا پس از بررسی و تصویب نهائی توسط شورای فنی ممیزی مرتع، پرونده‌های ارجاعی از سوی هیئت‌های ممیزی مرتع

 

۱۴. تعیین مناطق اجرائی طرح تعادل دام و مرتع

 

۱۵. تعیین طرحهای تعادل دام و مرتع

 

۱۶. اجرای طرحهای تعادل دام و مرتع

 

۱۷. نظارت بر اجرای طرحهای تعادل دام و مرتع

 

 

 

                                    آبخیزداری چیست؟ هدف از انجام آن چیست؟

 

                        برای بیان تعریف آبخیزداری باید در ابتدا معنی حوضه آبخیز را بدانیم: 
آبخیز(watershed):

آبخیز واحدی هیدرولوژیک است که به عنوان واحد فیزیکی, بیولوژیکی, سیاسی, اجتماعی و اقتصادی برای طراحی ومدیریت منابع طبیعی (آب, خاک , پوشش گیاهی) پذیرفته شده است.
به عبارت دیگر آبخیز منطقه ای توپوگرافی است که توسط یک سیستم رودخانه زهکشی میشود.

 

 تعریف آبخیز داری(management  watershed )
آبخیزداری عبارت است از فرآیند تنظیم و اجرای اقدامات مناسب به منظور اداره منابع موجود
در آبخیز, باکسب منافع, بدون آسیب رساندن به موجودیت این منابع.
علم آبخیزداری در اوایل قرن بیستم به دلایل زیر ایجاد شده است :
۱- کسب دانش وآگاهی بیشتر درمورد دوره هیدرولوژیک وعملکرد آن.
۲-افزایش جمعیت وفشار حاصله از آن به اراضی ومنابع آب.
۳-افزایش بیش از حد مصرف آب که ناشی از پیشرفت فن آوری وبالا رفتن سطح زندگی مردم
بوده است.
۴- بروز مشکلات جدید وپیچیده مرتبط باآب از جمله: مشکل وجود مناطق سیل گیر, ایجاد آلودگی
آب, سکونت در مناطق خشک و…
مدیران امور برنامه ریزی, سرانجام پی بردند که آبخیز میتواند به عنوان بهترین واحد طبیعی برای اداره منابع طبیعی محسوب شود.

 

هدف از آبخیزداری:
هدف مدیریت منابع آبخیز عبارتند از:
تحت کنترل درآوردن عملیات کشاورزی, دامپروری, ساختمان سازی, راهسازی,قطع درختان وبه طور کلی هرگونه عملی چه مفید وچه مضر, چه مثبت وچه منفی, ارزیابی آنها وتوجه به وضعیت آبخیز براساس خصوصیات زمین شناسی, خاک شناسی, پوشش گیاهی, اقلیم شناسی, هیدرولوژی وارائه رهنمودها وپیشنهادها جهت اجرا و مدیریت صحیح در مورد همه عوامل طبیعی وزیستی هر اکوسیستم در واحدهای طبیعی خاص واعمال مدیریت بر روی عواملی که در توزیع آب وکیفیت هیدرولوژیکی تاثیر دارند, تا به صورت مطلوب وعلمی,
   خاک حوضه آبخیز از فرسایش حفظ گردد.             

آبخیزداری الهی ترین نگاه به طبیعت است وآبخیزدار را میتوان پزشک طبیعت نامید. یک آبخیزدار خوب با بررسی دقیق ومطالعه علمی حوضه آبخیز, به تعبیری دردهای یک حوضه را شناخته, ودرجهت درمان آن برنامه ریزی میکند.آبخیزداری با نگاهی خدا گونه عرصه طبیعت را برای زیست و بهره برداری انسان مهیا میکند.شاید این تعابیر کمی اغراق آمیز به نظر برسد, اما میشود تمام علوم راهدیه ای از جانب خدا برای حکومت بر کره خاک دانست.
اگر ما با این دید به علوم نگاه کنیم, هرگز آنها را در راه نابودی نوع بشر به کار نخواهیم بست.

 

علوم مرتبط با آبخیزداری:
یک پروژه ساده آبخیزداری از چند مطالعه مستقل تشکیل شده است که هر کدام کارشناس مربوط به خودش را میخواهد:
۱- مطالعه فیریوگرافی:این مطالعه به بررسی خصوصیات ظاهری آبخیز میپردازد.
۲- مطالعه هواشناسی: به طور کلی به بررسی اقلیم منطقه میپردازد.
۳- مطالعه هیدرولوژی: به بررسی آبهای موجود در منطقه میپردازد.
۴- مطالعه خاک شناسی: به مطالعه انواع خاکهای موجود در منطقه وپتانسیل های آن میپردازد.
۵- مطالعه زمین شناسی: به بررسی جنس ونوع سازندها و برخی عوامل مورفولوژیکی وقدمت سازندها وعوامل تشکیل آنها میپردازد.
۶- مطالعه فرسایش و رسوب: به بررسی انواع فرسایش در حوضه وفرسایش پذیری وپتانسیل رسوبگذاری رودخانه میپردازد.
۷- مطالعه پوشش گیاهی: به بررسی تیپهای مختلف گیاهی منطقه میپردازد وبرنامه چرا و شدت چرا را تعیین میکند ودرصد وجود کلاسهای مختلف را در حوضه مشخص میکند.
۸- مطالعه اقتصادی: به بررسی شاخصهای اقتصادی وارزیابی اقتصادی طرح می پردازد.
۹- مطالعه کشاورزی واجتماعی: به بررسی عوامل کشاورزی واجتماعی آبخیز نشینان میپردازد,شاخصهایی از قبیل: جمعیت, تعداد خانوار, چگونگی کسب درآمد, تعداد دام,انواع محصولات کشاورزی منطقه و… در این مطالعه بررسی می شود.
۱۰-عملیات بیولوژیک: به ارائه طرحهای کاشت نهال, بذر کاری و… برای حفظ عرصه طبیعی آبخیز(از نظر پوشش گیاهی) وبهبود وضعیت آن , وتثبیت بیولوژیک خاک از طریق پوشش گیاهی می پردازد.
۱۱-عملیات مکانیکی: ارائه طرحهایی از قبیل احداث بندهای خاکی, گابیون, خشکه چین وعملیات ذخیره نزولات آسمانی از طریق احداث فارو, تراس وبانکت بندی در این مجموعه می باشد.
۱۲- تلفیق: به تعبیری عصاره مطالعات فوق می باشد که طرحی جامع وکلی ارائه میدهد وتعیین واحدهای کاری همگن از بخشهای تلفیق به حساب می آید که در آن نقشه های تهیه شده از هر گزارش روی هم قرار می گیرد و پلیگون های حاصل به عنوان واحدکاری معرفی می شوند.
  

تلفیق گر برای هر یک از این واحدها عملیات خاصی را پیشنهاد می کند.
در این واحدها خصوصیاتی از قبیل نوع خاک, مساحت, نوع تیپ (اعم از تیپهای گیاهی, رخنمون سنگی, زمینهای دیم وزراعی و…),گروه هیدرولژیک خاک ,عمق خاک, بافت خاک , پتانسیل تولید هرزآب و… مشخص می شود.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا