خانه / گل -گیاهشناسی / شگفتى ها و عجائب در آفرینش گیاهان و نباتات
شگفتى ها و عجائب در آفرینش گیاهان و نباتات

شگفتى ها و عجائب در آفرینش گیاهان و نباتات

و من الناس من یجادل فى الله بغیر علم و لاهدى و لاکتاب منیر (۹۷)
و از مردم کسانى هستند که در مقابل خداوند بدون علم و آگاهى و هدایت مجادله مى کنند.)
بشر با این همه نعمتها که در اطراف خود مى بیند و فضاى زندگى او مملو از نعمات متنوع مى باشد که حتى از شمارش آنها عاجز است ، چگونه در مقابل خداوند منعم ناسپاس مى کند و با بهانه هاى پوچ و بى اساس ، قوانین فطرى خود را زیر پا مى نهد و ناشکرى پیشه مى کند!
نعمات الهى را مى شود به پنج عنوان کلى تقسیم نمود:
۱- نعمت وجود که بالاترین نعمت خداوندى است که بقیه نعمات متفرع بر وجود انسان است .
۲- نعمت عقل که در رتبه دوم قرار دارد که مایز انسان و حیوان است که با این ابزار، هدایت را از ضلالت تمیز مى دهد و به سوى تکامل پیش مى رود.
۳- نعماتى که ابزار رشد جسم و طبیعت فیزیکى انسان مى باشند همانند خوردنى ها و آشامیدنى ها، کوه و دشت و صحرا ستارگان و سیارات ، دریا و آنچرا در اعماق دریاها، آسمان و هوا و در بین آنها است وسیله هاى رشد بشریتند.
۴- نعماتى که ابزار و وسائط رشد و تکامل روح و جان انسان محسوب مى شوند که انسان را به جایگاه خلیفه اللهى مى رسانند.
۵- نعمات آخرت که انسان پس از انتقال از دنیا به عالم آخرت از آنها بهره مى گیرد.
و اسبغ نعمه ظاهره و با باطنه (۹۸) (و فراوان کرد بر شما روزى هاى ظاهرى و باطنى را) این آیه شریفه به همه نعمات که به انسان ارزانى داشته شد اشاره مى کند.
پدیده هاى رنگارنگ
و ما ذرالکم فى الارض محتلفا الوانه ان فى ذلک لایه لقوم یذکرون . (۹۹)
(و در زمین براى شما چیزهاى رنگارنگ آورده است و در این آیت و نشانه اى است براى مردم هوشیار.)
هر آنچه را که در طبیعت به چشم مى آید از نباتات و گیاهان و حیوانات از خشکى و دریا و دشت و جنگل ، بخاطر رنگهاى متنوع و زیبایى هر پدیده از پدیده هاى عالم به تنهائى نشانه اى از آیتهاى الهى است . البته براى قومى که متذکر باشند و دائما خود را در محضر قدرتى ببینند که همه این موجودات را آفریده است . البته اگر چشمان خود را ببندد همانند انسان نابینائى که از جلوى گیاهان و موجودات رنگارنگ عبور مى کند و هیچ تاءثیرى در او نمى گذارد، متضرر مى شود چرا که با وجود چشمان سر که مرتبط به چشم دل است ، از این همه زیبائیهاى طبیعت و تنوع در خلقت از وزن و حجم و اندازه و رنگ و خصوصیت آنها، درس نگیرد و از این دانشگاه طبیعت بیدارگر مستبصر نشود، پس بگذار در همان خواب غفلت خویش بماند تا سرش به لحدهاى قبر خورده و در آنجا بیدار شود که پس از بیدارى در قبر براى او سودى نخواهد داشت . لذا تا فرصت از دست نرفته است از این دانشگاه طبیعت بهره گیریم که با از دست دادن فرصتهاى طلایى بجز حسرت و پشیمانى چیزى باقى نخواهد ماند.
شگفتى هاى جهان ارزاق در طبیعت
و ما من دابه فى الارض الا على الله رزقها (۱۰۰)
(هیچ جنبنده اى در زمین نیست الا اینکه روزى او به عهده خداوند است .)
اگر در نظام ارتزاق موجودات مختلف از منابع طبیعى دقت و اندیشه شود نکات جالب و شگفت انگیزى از قرت خداوندى بر ما روشن مى گردد.
با توجه با محدودیت مواد غذایى در طبیعت ، دست حیکمانه ذات حق چنان طراحى و برنامه ریزى نموده است که براى ذات حق چنان طراحى و برنامه ریزى نموده است که براى بى نهایت سال ، ارزاق عمومى براى همه موجودات عالم از حیوانات و نباتات و انسانها مهیا و آماده بهره بردارى مى باشد. آب دریاها و اقیانوس با تبخیر توسط خورشید عالمتاب میعان شده و تبدیل به آب و برف و تگرگ مى شود و سپس به دل زمین بر مى گردد و چشمه سارها و نهرها و رودخانه ها سیراب شده و آبهاى فراوان به سوى کشت زارها و دشتها و کوهها سرازیر مى شوند.
و جنگلها و باغات به صورت اتوماتیک برگهایشان در پاى درختان به کود مبدل شده و در رشد بهینه آنها موثر مى افتند و از این چرخش طبیعت موجودات روزى مى خورند و درختان سر به فلک کشیده جنگلها و باغات ، هواى محیط انسان و موجودات دیگر را تصفیه کرده و با گرفتن گاز کربنیک از فضا که توسط تنفس انسان که اکسیژن را از هوا گرفته و گاز کربنیک را در فضا رها مى سازد، اکسیژن را براى انسان آماده مى سازند تا به تنفس سالم به حیات خویش ادامه دهند. این مبادلات اکسیژن و گاز کربنیک بین انسان و نباتات باعث زندگى دورانى شکل در طبیعت و موجودات زنده است .
عجیب تر آنکه مبادلات غذایى بین نباتات ، حیوانات و انسان به شکلى زیبا طراحى شده که زیباتر از این حال که شاهد آن هستیم امکان پذیر نبود و نخواهد بود. گیاهان از خاک و آب و رطوبت طبیعت بهره مى گیرند و هر گیاهى با خاک بر مى آورند و خود را در معرض حیوانات و انسانها قرار مى دهند و جان شیرین خود را براى حفظ بقاء و موجودات دیگر فدا مى کنند بدون آنکه هیچ امتنانى نسبت به مصرف کنندگان داشته باشند. انسان به بهره ورى از همه نوع سبزیجات و گیاهان و میوه هاى رنگارنگ و متنوع ، احتیاجات گیاهى خویش را بر آورده مى سازد. از طرف دیگر حیوانات از گیاهان بهره مى گیرند و با استفاده از گیاهان مختلف خود را در اختیار بشر قرار مى دهند تا انسانها از گوشت حلال حیوانات حلال گوشت استفاده کنند تا همه نیازمندى هاى بدن انسان بر آورده شده و با بهره گیرى از چربیها و پروتئین ، رشد جسمى خود را به تکامل رسانده و همه احتیاجات بدن را تاءمین نمایند.
خداوند کریم چرخش ادوارى زندگى انسان و حیوان و نبات را نشانه و آیتى قرار داد تا براى شناخت بیشتر انسان مفید واقع گردد. و دائما قرآن صاحبان عقل و درایت را تشویق مى کند براى آنکه از این خلقت عجیب گیاهان و نباتات و موجودات و استفاده آنها از این خلقت عجیب گیاهان و نباتات و موجودات و استفاده آنها از همدیگر و هستى خویش را در اختیار همدیگر گذاشتن براى تکامل انسان به عنوان اشرف مخلوقات که همه هستى تحت تسخیر او قرار داده شد، درس و عبرت گرفته و به خداى خویش واقف شده و سر تسلیم در پیشگاه خالق هستى فرود آورد.
باد و ابر و باران یا برادران رحمت
والله الذى ارسل الریاح فتثیر سحابا فسقناه الى بلد میت فاحیینا به الارض بعد موتها کذلک النشور. (۱۰۱)
(و خداى یگانه است که بادها را فرستاد تا ابر را براگیزاند و ما آنرا به شهرها و زمینهاى مرده مى رانیم ، پس از آن زمین مرده را زنده مى کنیم و برانگیختن پس از مرگ هم چنین است .)
هوا در فضاى بیکران نقش اول را در آماده سازى باد و ابر و باران ایفا مى کند. با تابش مستقیم خورشید آن منبع عظیم الهى ، آب دریاها و اقیانوسها تبخیر شده و به سوى آسمان حرکت کرده و در نقاط سرد به باران و برف و تگرگ مبدل مى گردند. آیا هیچ تا به حال اندیشیده ایم که خداوند کریم بهترین و راحت ترین و کم هزینه ترین راه براى انتقال آب از دریاها به مناطق مختلف عالم هستى را برگزیده است ؟ و تا به حال حکیم و دانشمندى نیامده است که راه ساده ترى را اختراع کرده باشد. با توجه به هزینه هاى سنگین انتقال آب از مکانى به مکان دور دست و مشکلات بسیارى را که در پى دارد آیا گزینش چنین طرح گردش آب از زمین به آسمان و سپس از آسمان به زمین ، معجزه اى بس حیرت انگیز در خلقت این پدیده هاى هستى به حساب نمى آید؟
اگر براى این چرخش آب از دریاها و اقیانوسهاى جهان به دل آسمانها و ارسال آن به همه نقاط مورد نیاز زمین از ابزار مکانیکى استفاده مى شد چه هزینه سنگینى نیاز بود تا چنین سیستم آبیارى وسیع راه اندازى شود اگر چه این یک تصور و تو همى بیش نیست چون اجراى چنین طرحى وسیعى در دنیا از محالات است .
زمین و قطعه هایش
و فى الارض قطع مجاورات و جنات من اعناب وزرع و نحیل . (۱۰۲)
(و زمین را قطعه ها و پاره هایى قرار داد نزدیک بهم و بوستانها از انگورها و کشتزارها و خرما و ما برخى آنها را در شیرینى و گوارائى و بزرگى و کوچکى بر بعضى دیگر برترى دادیم و در آنها نشانه هاى روشن براى کسانى است که عقل دارند و در مى یابند.)
چنان که خداوند در زمین تفاوت نهاد و نقاط مختلف آفرید و بعضى را بر بعضى را بر بعضى فزونى داد، همین گونه در طینت سالکان و عارفان تفاوت نهاد و گروهى را بر گروهى دیگر برترى داد.
پیغمبر خدا علیه السلام فرمود: مردم هم چون طبیعت مختلف هستند یکى زر، یکى سیم ، یکى نفت ، یکى قیر، همچنین یکى را بالاترین قدم گاه ، اقبال او، و یکى را پست ترین محل ، ادبار او، یکى رضوان در آرزوى صحبت او، یکى اسیر بهشت و یکى امیر بهشت . چنانکه درختان بهم نمانند و میوه و بار آن نیز بهم نمانند، هر درختى را بارى و نباتى را بارى است ، هر طاعتى را فردا ثوابى است و هر کس را مقامى ، جارى هر کس به قدر روش خویش و هر فرعى سزاوار اصل خویش . (۱۰۳)

در آفرینش خاک
خاک ، اسیر حیات بشر و همه موجودات عالم هستى است . نوعى ترکیب نیترات در آب موجود در خاک حل و سپس جذب گیاهان مى شود. گیاهان این نیترات را به اسیدهاى آمینه و سپس اسیدهاى آمینه را به پروتئین یا اسید نو کلئیک وجود دارد، به بدن خود منتقل و بخشى از آن را به جسم خود تبدیل مى کند. بدن گیاهان و جانوران پس از مرگ تجزیه مى شود. باکترى ها و قارچ هاى تجزیه کننده پروتئین هاى بدن جانداران را به آمونیاک تبدیل مى کنند. ادرار جانوران نیز پس از مدتى به آمونیاک تجزیه مى شود.
انواع باکترى در خاک وجود دارد که سر انجام آمونیاک را به نیترات تبدیل مى کنند. به این ترتیب نیترات بار دیگر به خاک باز مى گردد و دوباره مورد استفاده گیاهان قرار مى گیرد چنین باکترى هایى که خاک را براى رشد گیاهان مناسب مى کنند باکترى هاى شوره گذار نامیده مى شوند. گیاهان نمى توانند نیتروژن موجود در هوا را جذب کنند. بعضى از این باکترى ها به صورت آزاد، یعنى خارج از بدن جانداران دیگر به صورت مستقل زندگى مى کنند.
یکى از عجائب که در خاک هست که توسط آذرخش و رعد و برق آسمانى تقویت مى شود نیترات است که با برق قوى آسمان در مواقع رعد و برق در خاک تولید مى شود که باعث تقویت خاک مى شود. اگر سر به آسمان بر نمى داریم و به خاک بدوزیم که چگونه خداوند از یک نوع ماده اى به نام خاک ، میلیونها گل و گیاه ، درختان رنگارنگ و میوه هاى گوناگون با مزه هاى مختلف بوجود آورده است !
خاک ضد عفونى کننده است
خاک مهمترین ماده ضد عفونى کننده جهان است و آنتى بیوتیکها از خاک درست مى شوند و مقدارى از پنى سیلین که نوعى آنتى بیوتیک است در خاک موجود است . در خاک ، حیوانات ریزى وجود دارند که سربازان مبارزه با فساد هستند ولى خاک شور و شن و ماسه این خاصیت را ندارند بخاطر همین اسلام تیمم با خاک خالص و پاک را بجاى وضو و غسل تجویز فرموده است . فتیمموا صعیدا طیبا پس با خاک پاک تیمم کنید.
در عظمت آب
و جعلنا من الماء کل شى حى افلا یومنون . (۱۰۴)
(و از آب هر چیزى را زنده گردانیدیم پس چرا ایمان نمى آورند؟)
خداوند از بندگان مى خواهد که در آفرینش آب که از آیات و نشانه هاى قدرت الهى است تدبر و تفکر کنند چرا که حیات تمام موجودات زنده از گیاهان و نباتات ، حیوانات از دریایى و خشکى و انسانها مدیون این نعمت خداوندى است . از موجودات میکروسکوپى گرفته تا عظیم ترین خلقت پروردگار عالم همه و همه ، موجودیت و تمام هستى آنها از آب است .
کلمه ماء که به معناى آب است ۶۳ بار در قرآن وارد شده که در چهار جا به معناى نطفه آمده است و در ۵۹ مورد دیگر دلالت بر همان مایع زلالى دارد که از چشمه ها و رود خانه ها سرازیر است و یا دریاها و اقیانوسها را پر کرده است .
انسان از همان زمانى که به عنوان نطفه اى شناگر در آب بود و از خون مادر تغذیه مى کرد و سپس متکون شد و به صورت انسان کاملى در آمد، مستغرق در این نعمت الهى یعنى آب بود و استمرار زندگى و حیاتش هم متکى به آب خواهد بود. آب در تمام مراحل زندگى بیش از هر چیز دیگر با انسان ماءنوس است که از تولدش گرفته که از شیر مادر تغذیه مى کرد تا گوهر اشک که در شادى ها و مصیبت ها و اندوه ها از چشمان او سرازیر مى شود. انسان بیش از سه روز تحمل تشنگى را ندارد و این در حالى است که بدن انسان نسبت به غذا این مقدار حساس نیست که نسبت به آب بسیار نیازمند و حساس است .
انسان نیازمندى آب خود را از سه مصدر تاءمین مى کند که ۴۷ درصد آب را مستقیما از آب استفاده مى کند و ۳۹ در صد آن را از غذاهاى جامد همانند نان و گوشت و سبزى و میوه و ۱۴ درصد دیگر آب بدن انسان از احتراق داخل بدن (تاکسد) بدست مى آورد.
وجود آب در بدن انسان به عنوان ناظم فشار خون و حرارت و مواد مختلف در اعضاى بدن است و در واردات و صادرات آب با هماهنگى اعضاى مسئول نشانى از نشانه هاى قدرت الهى دارد که دستگاه کوچک و ظریفى به نام کلیه این مقدار نیاز بدن به آب را به خوبى هدایت و تنظیم مى کند که اضافه را به صورت ادرار و یا به صورت عرق از منفذهاى پوست تن به خارج از بدن مى فرستد. و در صورت کمبود آب ولو به اندازه ۱ وزن انسان از آب کم شود احساس تشنگى خواهد کرد و اگر ۵ وزن بدن از آب کم گردد، گلو و زبان خشک شده و پوست ، چین خورده و عقل هم کاهش ‍ یافته و بدن دچار ضعف مى شود و اگر به بیش از ۱۰ برسد، انسان به مرگ نزدیک مى گردد و در این حال با نوشیدن مقدارى آب نجات مى یابد. در چنین زمانى انسان به اهمیت و ارزش آب پى خواهد برد. آب علاوه بر اینکه مایع حیاتى براى ماشین تن انسان محسوب مى شود، فوائد بسیار زیادى در عالم تکوین دارد از جمله آنها، در بیدارى زمینهاى خشک براى روئیدن گیاهان و درختان متنوع براى استفاده حیوانات و انسانها از آنها نقش ‍ حیاتى دارد که در همین رابطه قرآن کریم مى فرماید:
وترى الارض هامده فادا انزلنا علیها الماء اهتزت و ربت و انبتت من کل زوج بهیج . (۱۰۵)
(و تو زمین را بى گیاه خشک و مرده مى یابى و آن هنگام که باران را بر آن فرو باریم ناگهان حرکت مى کند و رشد مى نماید و از هر گیاه زیبا و دلربائى در آن بروید). انسان به هر نعمت از نعمات خداوند کریم نظاره کند و هر کدام از پدیده هاى اطراف خود را مورد مطالعه قرار دهد پله اى از پله هاى نردبان ایمان به خدا را صعود کرده است .
چرا آب از قانون کلى در اشیاء استثناء شد؟
یک قاعده کلى در همه طبیعت عالم حکمفرما است که اشیاء سنگین به سمت پایین کشیده مى شوند و اشیاء سبک وزن به سوى بالا حرکت مى کنند ولى این قانون در آب برعکس شده است حال چرا اینگونه اتفاق افتاده است ؟
مى دانیم که اشیاء در اثر حرارت ، داراى حجم بیشترى خواهند شد ولى آب در اثر سرما حجمش زیادتر مى شود و به صورت جامد در مى آید. چون اگر آب با سرد شدن هوا به حالت جامد بروز کند و سنگین شود و به صورت یخهاى سنگین وزن به اعماق آبهاى دریاها و اقیانوسها فرو رفته و تمام گیاهان و حیوانات دریایى نابود خواهند شد. حال اگر آب مى خواست طبق قانون کلى دیگر اشیاء در طبیعت عمل کند، باید پس از یخ زدن در آب فرو مى رفت در صورت گرم شدن هوا نیز به صورت جامد باقى مى ماند چون هواى گرم نمى توانست در آنها تاءثیر کند و از آن همه لایه هاى متراکم آب پایین رود و در صورت ادامه آن پس از گذشت چند سال دریاها به قاره یخى و جامد تبدیل مى شوند و اثرى از موجودات زنده نبود. ولى خداوند قانون کلى در طبیعت را استثناء زده است و آب را به صورتى آفرید که با توجه به سنگین شدن بخاطر یخ زدن ، پایین نمى رود بلکه بالاى آب باقى خواهد ماند. و این حکمتى است از حکمتهاى الهى که انسان را وادار به تاءمل بیشتر پیرامون شناخت خداوند متعال مى کند و حال آیا انسان پیرامون چنین پدیده زیبا در عالم تکوین ، براى هدایت خویش درس خواهد گرفت ؟
دریاها و اقیانوسها تحت تسخیر انسان
و هو الذى سخر البحر لتاکلوا منه لحما طریا و تسخیر جوا منه حلیه وترى الفلک مواخر فیه و لتبتغوا من فضله و لعلکم تشکرون (۱۰۶)
(و او خدائى است که دریا را مسخر شما گردانید تا از گوشت ماهیان حلال آن تغذیه کنید و از زیورهاى آن استخراج کرده و تن را بیارائید و کشتى ها در آن برانید تا فضل خدا روزى طلبید باشد که شکر خدا بجاى آورید).
حدود سه چهارم کره زمین را آب فرا گرفته است که به صورت دریاها و اقیانوسهاى عظیم ظاهر شده اند. نیاز مبرم و ضرورى انسان به آب سبب شده است که آن حکیم توانا و عالم به نیازهاى موجودات ، بخش اعظم این گهواره خاکى را مملو از آب قرار دهد و مواد غذائى فراوانى را هم در آبها آفرید تا موجودات از هم بهره گیرند و همگان در خدمت انسان باشند. علاوه بر ارتزاق از آبهاى دریاها از زینتهاى مرواریدها و صدفها هم بهره مند گردند. و از کشتیها هم براى جابجایى استفاده نمایند. البته با پیشرفت علوم و تکنیک بهره ورى از آبها بیش از زمان زندگى اولیه انسان است و از نعمات آب بیشتر از نعتهاى در خشکى بهره مى گیرند از جمله ، چاه هاى نفتى در دل دریاها بهترین سود دهى از جهت استخراج نفت و گاز و فراورده هاى پتروشیمى و پالایش ، آنها را به خود اختصاص داده و بشریت را از فیوضات و برکات خود متنعم نموده اند. باشد که انسان از این همه توجه خداوند به نیاز مندى بشر و موجودات دیگر، سجده شکر بر خاک نهد و شکرانه نعمت را به جاى آورد.
چشمه ها در زمین
و استقاض عیونها (و خداوند چشمه هایش را جارى ساخت .)(۱۰۷)
یکى از خلقتهاى زیباى طبیعت ، چشمه و چشمه سارها هستند که از مخازن طبیعى آب که همانا کوهها و زمین هاى هموار و ناهموار مى باشند، راههایى را به پوسته زمین مى گشاید تا موجودات از منابع ذخیره شده طبیعت که در فصلهاى مناسب آب و برف را به خود دیده اند سیراب گردند. اگر زمین به گونه اى آفریده مى شد که خاکش سست و از شنها و ماسه و سنگریزه مى بود، آب را در خود ذخیره نمى کرد و انسان نمى توانست به آب زیر زمینى دسترسى پیدا نماید. ولى خداوند جنس زمین را به گونه اى خلق نموده است که به آسانى توسط چشمه ها و یا چاهها به روى زمین راه پیدا مى کند و در دسترس انسان و حیوان و گیاه قرار مى گیرد. آیا این خود نشانه اى از حکمت خداوند متعال نیست ؟ و آیا این همه نعمات حیاتى نباید انسانهاى غافل را بیدار کند؟
وقتى انسان تشنه اى در دل بیابانها و کوهها راه مى رود و به آب زلال چشمه اى مى رسد و در کنار آن چشمه سار طبیعت زیبا، استراحت مى کند و از آب گوارا و خنک و مصفى سیراب مى شود، باید به تفکر بنشیند که چگونه خداوند مهربان به یاد موجودات از انسانها و حیوانات و گیاهان بوده است که اینگونه آب حیات را به آسان ترین راه ، براى آنان آفریده و در اختیار همگان قرار داده است تا شاید به تفکر و سپس به عبادت بنشیند.
آیا در آفرینش و فوائد حیاتى هوا فکر کرده اید؟
اصولا تا زمانى که انسان در کنار یک نعمت بلکه در دل آن زندگى مى کند قدر و منزلت آن نعمت را نمى داند. و شاید نشناسد و انکارش کند و یا در وجود آن دچار شک و تردید شود. یکى از آن نعمات هوا و اتمسفر زمین است که انسان از هواى موجود در فضاى اطراف خودش استشمام مى کند و ششهاى خود را پر از هوا نموده تا از اکسیژن آن بهره حیاتى ببرد. خداوند جنس این هوا را به گونه اى آفرید که مى تواند خود را از درها و پنجره هاى بسته وارد اتاق کند و از کوچکترین روزنه که با چشم دیده نمى شود نفوذ کند و خود را در اختیار موجودات عالم از انسان و حیوان و گیاهان قرار دهد چه در هوا و چه در زمین ، چه در اعماق دریاها و یا صدها کیلومتر بالاتر از زمین و در کجا نشان از وجود آن نعمت الهى است که با نبودن آن انسان سخت به تکاپو مى افتد و نفسهاى آن به شماره مى افتد. و اگر لحظه اى این نعمت حیاتى به انسان نرسد دار فانى را وداع خواهد نمود. اگر چه هوا به چشم دیده نمى شود ولى خداوند خواست به ما انسانها تفهیم کند که ندیدن یک شى ء دلالت بر نبودن آن شى ء نیست چرا که از اثرات حیاتى آن پى به وجودش بردش برده مى شود. حال آیا کسى مى تواند ادعا کند که هوائى وجود ندارد، هوائى که مشتمل بر اکسیژن و هیدروژن است ؟
البته خلقت هوا فقط براى این منظور نبود، اگر چه اعظم فلسفه خلقت هوا که هزار کیلومتر ضخامت آن است و دور کره زمین را به انتفاع و شعاع هزار کیلومتر پوشانده است ، براى حیات موجودات مى باشد بلکه فوائد کثیره اى هم در کنارش هست که نباید به آسانى از کنارش گذاشت ، مثلا حرکت کشتیها به وسیله بادها از جابجایى هوا شکل مى گیرد و جذب نور و حرارت خورشید تا آنچه را که براى انسان مضر است جلوگیرى شود. حرکت هواپیما در فضاى بیکران بدون وجود هوا امکان پذیر نیست . انتقال صدا و تصویر از جمله تکنیک و صنایع مدرنى است که از اتمسفر زمین بهره مى گیرند و انسان توانسته است با این صنعت جدید، شهرى را به شهر دیگر و کشورى را به کشور دیگر بلکه قاره اى را به قاره دیگر مرتبط و در نهایت جهان را به دهکده اى بزرگ تبدیل کند و ارتباطات به آسانى و با کمترین زمان بر قرار گردد. اگر چه فضاى لایتناهى دارى طبقات مختلف است که هر طبقه اى براى فرستادن امواج خاص قابل استفاده است مثلا در ارتفاع ۱۱۰ کیلومترى از سطح زمین شرایط غلظت گازها و تشعشعات یونیزاسیون تغییر مى کند. و یا طبقه اى از جو زمین ۲۰۰ الى ۴۰۰ کیلومتر ضخامت دارد که شرایط خاص به خود را دارد.
با پیشرفت سریع تکنیک هوا فضا و الکترونیک چه استفاده هایى از این نعمت رایگان مى شود. البته انسان در متن و دل این نعمت یعنى هوا غرق است و هنوز به خوبى متوجه عظمت این هدیه الهى نشده است و اگر بسیارى از انسانها را مشاهده مى کنیم که با توجه به اعتراف و شناخت نسبت به این نعمت خداوندى که به آسانى در هر کجا که باشیم و به هر سمت و سویى برویم با ما همراه است و الا مرگ انسان حتمى است ، باز ناشکرى هاى انسان را شاهدیم . فرصتها همچون ابرهاى آسمان از دست مى روند و اگر به خود نیائیم و به سوى خدا گام بر نداریم تباه خواهیم شد و چیزى براى خود به جز حسرت و آه در آخرت به ارمغان نفرستاده ایم .
شکافنده دانه در داخل خاک کیست ؟
ان الله فالق الحب و النوى . (۱۰۸)
(بدرستى که خداوند شکافنده دانه و هسته در زمین است .)
خداوند کریم در آیه اى دیگر مى فرماید: اگر حبه اى را در دل خاک پنهان کرده اید و به آن آب رسانده اید و جوانه زد و سبز شد کرده اید بلکه زارع واقعى خودم هستم . در واقع با کمى تعمق در طبیعت پى به این حقیقت و واقعیت خواهیم برد که شکافنده دانه ها از دل خاک دیگرى است نه کشاورز. زارع واسطه اى بیش نیست که حبه گندم و جو را در دل خاک پنهان مى کند. خداوند است که حبه خشک را سبز نموده و از یک دانه گندم هفت شاخه و هفتصد حبه گندم مى رویاند.
ام انتم تزرعونه ام نحن الزارعون (۱۰۹)
(آیا شما در زمین کشت مى کنید یا ما؟)
شکافتن دانه در دل خاک و حرارت معجزه آسا
وقتى یک حبه از دانه هاى نباتى در زیر خاک قرار مى گیرد پس از چند مدت این دانه شکافته مى شود و جوانه از آن سر بیرون مى آورد و کم کم رشد مى کند. از طرفى ریشه هاى متعددى را به درون خاک مى فرستد تا مواد غذائى متناسب را جذب کند و به جوانه ها برساند.
بطور مثال یک هسته خرما وقتى در خاک مساعد پنهان مى گردد پس از مدت کوتاهى شکمش مى شکافد و جوانه اى سر مى زند، کم کم ریشه در دل زمین مى دواند تا غذاى جوانه ها را پیدا کند. وظایف ریشه ها به قدرى ظرافت دارد که اگر با تفکر انسان عجین شود، به حکمت خالق یکتا پى برده مى شود.
ریشه هاى این هسته خرما موظف هستند فقط نیازهاى کمى و کیفى خرما را تاءمین کنند. غذاهایى را جذب مى کنند که براى خرما شدن مفید است و هیچ غذاى دیگرى را به جوانه خرما منتقل نمى کنند.
مثلا اگر براى پیدایش یک دانه خرما احتیاج به پنج توین ویتامین به اندازه ۲۰ لازم باشد، ریشه ها به اندازه همان ۲۰ جذب مى کنند نه کمتر و نه بیشتر لذا ممکن نیست اندازه یکى از ویتامین ها به ۲۱ افزایشش یابد و اندازه ویتامین دیگر به ۱۹ برسد چون در این صورت خلقت خرما ناقص ‍ خواهد شد.
در همه نباتات اینگونه است که با این نظم و انظباط دقیق نشان از خالق حکیمى دارد که با حکمت متعالیه خویش همه نباتات را به گونه اى آفریده است که راهنماى بشر براى یافتن خالق هستى خواهند بود.
نقش گیاهان در حیات بشر
دانشمندان با کوشش علمى فراوان توانستند چهل ماده اساسى و مهم را براى تاءمین احتیاجات و حفظ تعادل دستگاه بدن انسان شناسایى کنند که همه آنها را در قالب سه گروه غذایى معرفى نمودند.
۱- مواد پروتئینى ۲- مواد معدنى ۳- انواع ویتامین ها. باید گفت حیات انسان وابسته به نباتات و حیوانات است که خود حیوانات از نباتات تغذیه مى کنند. پس صحیح است که ادعا کنیم که حیات بشریت به نباتات وابسته است . پروتئینها یک گروه از مواد شیمیایى با ترکیبى پیچیده هستند که در گیاهان تولید و یافت مى شوند. البته گیاهان با بکار بردن ازت خاک و کربن هوا و سایر عناصر محیط و با استفاده از نور آفتاب این دسته مواد شیمیایى را تهیه مى کنند و تنها گیاهان هستند که از چنین قدرت خدا داد و این معجزه که از معجزات الهى در عرصه آفرینش و حیات است برخوردارند.
همه آنچرا که خداوند براى تغذیه انسان آماده کرده است نشاءت گرفته از خاک است ، و این وابستگى حیات بشرى به خاک جاى تعمق و تدبر است که چگونه خداوند همه پدیده هاى عالم را لازم و ملزوم همدیگر قرار داده است که تا انسان براى تکامل خویش از گیاهان و حیوانات بهره مند شود. محققین با تحقیقات مدام خویش پى برده اند که حدود ۹۱ عنصر از فلزات در بدن انسان از راه تغذیه گیاهان تاءمین مى شود.
زوجیت و قانون وراثت و وژن در گیاهان
اولم یروا الى الارض کم انبتنا فیها من کل زوج کریم (۱۱۰)
(آیا در زمین به دیده عبرت نظر نکردند که ما چه انواع گوناگون از نباتات به صورت زوج آفریده و رویانیدیم .)
خداوند کریم همه موجودات از نباتات و حیوانات و انسانها را به صورت زوج آفرید. زوجیت در انسان و حیوان به وضوح روشن است ولى کمتر کسى ازدواج گلها و درختان را باور مى کند. ولى با توجه به علوم گیاه شناسى ثابت شده است که عمل لقاح در گیاهان هم صورت مى گیرد، و گیاهان هم در قالب نر و ماده خلق شده اند. لذا قانون وراثت و ژن در گیاهان هم جارى مى شود اگر میلیونها سال قبل با کاشتن گندم سبز مى شد و خوشه هاى گندم پدید مى آمد، میلیونها سال دیگر هم از گندم ، گندم پدید مى آید و اگر تخم و دانه گیاهى رنگ و بو و مزه خاصى داشته باشد، میوه آن هم همانگونه خواهد بود لذا قانون وراثت ، جهان شمول است .
گیاهان و بعضى از درختان با گرده افشانى ، عمل لقاح انجام داده و بارور مى شوند البته هر گیاهى گرده هم نوع خودش را مى پذیرد و هر گرده اى را پذیرش نمى کند لذا عروسى در خانواده گلها با شناخت از هم و پذیرش و قبول همدیگر صورت مى گیرد. گرده ها به وسیله بادها، پرندگان و حشرات همانند پروانه و زنبور عسل ، از گیاه نر به گیاه ماده منتقل مى شوند. حال آیا تا کنون به عظمت چنین آفرینشى اندیشه کرده اید؟
بادهاى پیام آور و عروسى گلها
و ارسلنا الریاح لواقح (۱۱۱)
(و ما بادها را فرستادیم تا گیاهان را باردار سازند.)
گیاهان در طبیعت به دو نوع نر و ماده تقسیم مى شوند.
گیاهان نر در دوران خود کیسه هایى را مى سازند که در داخل آن
کیسه ها، گرده اى به نام پولن poiien که به منزله نطفه نر مى باشند که داخل میله اى قرار دارند و از آن طرف گیاهان ماده داراى میله هاى تو خالى هستند که این گرده ها به وسیله بادها در آن قرار مى گیرند. بعضى از این گرده ها بال دارند و شبیه پرواز کردن به خود مى گیرند. و در بعضى از گیاهان ، حشرات و موجوداتى همانند زنبور عسل ، ماءمور انتقال گرده ها براى لقاح گیاهان نر و ماده مى شوند که همه این عجائب در بین گیاهان و موجودات زنده دیگر نشان از یک ناظم مدیر و مدبر دارد و دست توانایى توانسته است آنچه را که به هم و تصور انسان نمى آید به عرصه ظهور در آورد و عجائب خلقت را در جلوى چشمان تیز بین انسانهاى هوشیار قرار دهد تا با دیدن و شنیدن چنین خلقت معجزه آسا، ایمان و اعتقاد خود را نسبت به آن منبع فیاض الهى بیش از پیش تقویت نماید و در همه نگاهها و نظرها در مناظر طبیعت و هستى ، آن دست توانا را به چشم دل ببیند و از گیاه و پدیده اى در طبیعت نگذرد که صداى توحید، تسلیم و ذکر آن پدیده هاى عوالم وجود را به چشم و گوش دل ببیند و یا بشنود.

تنفس برگها و پوستهاى درختان و گیاهان
بیش از صد هزار نوع از انواع گیاهان شمارش شده است . آیا تا به حال فرصت کرده اید که برگ سبز درختان را موارد مطالعه دقیق قرار دهید؟ ظاهر برگها داراى صفحات صاف و یکپارچه مى باشند ولى با کمى دقت متوجه خواهید شد که برگها داراى ساختمان عجیبى هستند که اگر زیر میکروسکوپ قرار بگیرند حدود چهار صد هزار روزنه با چشم مسلح دیده مى شوند که این تعداد روزنه ها موظفند هوا را وارد برگها کنند تا عمل تنفس ‍ درخت صورت گیرد. و همینطور بشره و پوست ساقه هاى جوان ، داراى روزنه هستند تا در جذب هوا کمک کنند.
برگها و پوستهاى درختان و گیاهان هوا را جذب کرده و وارد اندامهاى درختان و گیاهان مى کنند. و از طرفى آبهاى اضافى از کنار برگها خارج مى شوند. چرا که آب به وسیله ریشه ها جذب شده و با توجه به نیروى جاذبه زمین که هر چیزى را به سمت پایین مى کشد، ولى آب از ریشه هاى درختان و گیاهان به سمت بالا حرکت مى کند و تا چندین متر بالا رفته تا خود را به برگها و میوه ها برساند و این در حالى است که بعضى از درختان ده ها متر ارتفاع دارند. خداوند کریم ساختمان تغذیه گیاهان را به گونه اى طراحى نموده که بر خلاف نیروى جاذبه آب را به وسیله ریشه ها به سمت ساقه ها و میوه ها و برگها مى کشاند و آب اضافى و زائد را از روزنه هاى کنار برگ گیاه خارج مى سازد. آفرین بر خالق هستى که اینگونه سیستم تغذیه گیاهان و درختان را آفریده است .

برگ درختان سبز در نظر هوشیار

هر ورقش دفترى است از معرفت کردگار

امام صادق علیه السلام مى فرماید: همه انسانها از ساختن یک برگ درخت عاجزند ولى به قدرت الهى بنگر که چگونه به بهاران ، همه طبیعت را مملو از برگهاى متنوع و رنگارنگ مى کند. فکر کن که چگونه در برگها رشته هائى مانند رگهاى بدن انسان از هر طرفى کشیده شده که هر کدام وظیفه اى را به عهده گرفته اند. (۱۱۲)
یکى از سنتهاى دیرینه که نشاءت گرفته از سفارشات همراه با عمل ائمه معصومین علیه السلام مى باشد، تفکر و تدبر در پدیده هاى عالم هستى است که خود معصومین علیه السلام در خلقت ستارگان و سیارات و طبیعت زیباى زندگى موجودات از گیاه و حیوان و حتى جوامد همچون کوهها و دیگر پدیده ها اندیشه و تفکر مى نمودند و همه پیرامون خویش را به پیروى این سنت زیبا توصیه و سفارش مى کردند.
عجائبى از ریشه هاى درختان بشنوید
ریشه هاى درختان و گیاهان براى یافتن آب و غذا در دل زمین رسوخ کرده و از لابلاى سنگها مى گذرند تا خود را به مواد غذائى در خاک برسانند. بعضى از ریشه ها موانع جلو روى خود را به حرکت در مى آورند و کم و بیش در حیاط منازل و پیاده روهاى خیابان دیده مى شود که موزائیکها و آسفالتها از جا کنده مى شوند.
یکى از عجائب خلقت ریشه ها این است که همیشه به سمت پایین متمایلند تا حال دیده نشد که ریشه درختى بر روى زمین براى جذب و پیدا کردن مواد غذائى جستجو کند بله همیشه در دل خاک نفوذ مى کند. آیا همه این امور حکیمانه مى تواند معلول بدون علت و یا تصادف باشد؟
شگفتیها در خواص بعضى از میوه ها
۱– انگور سیاه
انگور سیاه غم و اندوه را زائل مى کند. چون انگور پتاسیم دارد که مفرح است و تپش قلب را معالجه مى کند و داراى فسفات است که غذاى مغز و اعصاب است و کسى که اعصاب قوى داشته باشد بر غم و اندوه مسلط مى شود و کمبود کلسیم تولید غم و اندوه در انسان مى کند.
۲– کاهو
کاهو داراى آهن است که براى تصفیه خون و شادابى چهره مفید است که گلبولهاى قرمز خون را زیاد مى کند. امام صادق علیه السلام مى فرماید: از کاهو استفاده کنید چون خون را زیاد و تصفیه مى کند.
۳– پیاز
پیاز براى استحکام لثه مفید است چون ویتامین c و ید دارد و ضد عفونى کننده خون به وسیله گوگردى که در پیاز هست مى باشد که با آسم و ورم گلو و بر نشیب مبارزه مى کند و داراى سیلیسین هست که براى نگهدارى استخوانها و شرائین مفید است . و بخاطر گوگرد داشتن ، سلسله اعصاب را منظم مى کند و اعصاب را آرامش مى دهد و براى درد کمر خوب و مفید است و تقویت نیروى شهوانى مى کند.
امام صادق علیه السلام همگان را به خوردن پیاز سفارش فرمودند، و سه خاصیت مهم پیاز را مطرح مى کند.
و باز مى فرماید پیاز، درد و مرض را از بین مى برد و یا امراض مبارزه مى کند و اعصاب را آرامش مى بخشد و نیروى راه رفتن را تقویت و تب را از میان مى برد.
۴– میوه به
ویتامین B که در میوه به فراوان است براى ایجاد نطفه سالم مفید است و داراى ویتامین A جهت قوه دید چشم و براى پاک کردن رحم زن مفید خواهد بود.
امام صادق علیه السلام مى فرمود: میوه به را به دوستانتان هدیه کنید چون چشم را نیرومند و در قلب ایجاد دوستى مى کند و به زنان باردار بدهید تا فرزندتان نیکو شود و در ضمن به ناشتا خورده شود تا نطفه سالم شود و کودک زیبا به دنیا آید.
۵– در آفرینش انار
یکى از عجائب خلقت در بین میوه جات ، انار است که سیستم چینش ‍ دانه هاى انار بسیار جاى تاءمل دارد.
امام صادق علیه السلام مى فرماید: در ساختمان انار دقت کنید که چگونه به صورت خانه خانه و مشبک است که داخل هر یک از خانه هاى منظم ، دانه هاى انار در ردیفهاى منظم چیده شده اند. هر قسمت از طبقات در کمال زیبایى از پوسته هاى لطیفى پوشیده است و همه قسمتها در میان پوست محکمى قرار گرفته اند. حال کمى بیندیشید که چگونه پروردگار عالم دانه هاى لطیف انار را به پیه آن نصب کرده تا به این وسیله ، آب را به دانه ها لطیف انار را به پیه آن نصب کرده تا به این وسیله ، آب را به دانه ها برساند. و اگر دانه ها به هم چسبیده بودند و پیه در بین دانه هاى انار قرار نمى گرفت که غذا را به آنها برساند، غذا رسانى به دانه ها امکان پذیر نبود کیفیت چینش ‍ دانه هاى انار به گونه اى طراحى شد که هرگونه امکان فاسد شدن را منتفى مى سازد و در مقابل فشار و ضربات مقاومت لازم را خواهند داشت . انار براى تصفیه خون انسان بسیار مفید است . انسان عاقل با تماشاى ساختمان داخلى انار پى به یکى نظم بسیار دقیق و طراحى حکیمانه خواهد برد. لذا هرگونه اعتقاد مادى گرایى و ماتریالیستى محکوم به فنا است چرا که هرگز تصادف نى تواند منشاء چنین خلقت عجیب باشد بلکه دست حکیمانه خداوند بر سر همه پدیده ها سایه افکنده و براى انسانهاى آگاه و زیرک از خورشید روشن تر است که این همه هماهنگى در میوه ها همانند انار نشان از ناظم قدرتمند دارد که بدین صورت زیبا و منظم دانه هاى انار را در کنار هم چیده و از مواد غذائى بهره مند ساخته است .
۶– از فوائد آفرینش انگور
حتما شما هم درخت انگور را از نزدیک مشاهده کرده اید که چگونه خوشه هاى انگور زرین با یک چینش زیبا در لابلاى برگها پنهان شده اند. چه زیبا و با چه ظرافت خاصى معمار آفرینش هستى ، مواد متنوع قندى و غیره را از خاک به دانه هاى انگور رسانده است .
انگور، حرارت بدن انسان را تاءمین مى کند لذا گفته مى شود که هر یک کیلو انگور به اندازه دو کیلو گوشت ارزش غذایى دارد. انگور سموم بدن را دفع مى کند و به خاطر داشتن پتاسیم قلب را تقویت مى کند و به خاطر داشتن آهک جلوى نرمى و پوکى استخوان را مى گیرد. انگور دارى آهن و منگنز و منیزیم است که داروى کم خونى است و دیگر از فوائد انگور اینکه باعث تخمیرات اوره مى شود و سفرا را رقیق مى کند. براى بازگشت نیروى عضلات مفید است و سلسله اعصاب را هم آرام نگه مى دارد.
داراى قند و ویتامین ب ۲ مى باشد و به شیر مادر بسیار نزدیک است . انگور جلوى سوء هاضمه ، ترش کردن ، خونریزى و پیدایش سنگ در کبد و مثانه ، مسمومیت مزمن و بیماریهاى پوستى را مى گیرد. انگور از بین برنده رماتیسم و امراض شریانى وریدى ، نقرس ، فشار خون است و در اوره خون مؤ ثر است . (۱۱۳)
۷– ویتامین A در پوست میوه ها
امام صادق علیه السلام مى فرماید: پدرم امام صادق علیه السلام دوست نداشت میوه ها را پوست بکند ان الباقر یکره تقشیر الثمره .
چون پوست میوه ها داراى ویتامین A هستند که تحت تاءثیر نور خورشید قرار مى گیرند لذا بسیارى از میوه جات با تابش مستقیم نور خورشید ویتامینA را در پوستهاى خود ذخیره مى کنند که براى بدن انسان بسیار مفید خواهد بود.
خداوند کریم به همه نیازمندى هاى بدن انسان بیش از خود انسان آگاه است لذا همه ویتامینها و پروتئین ها را در انواع و اقسام گیاهان و میوه ها و حیوانات حلال گوشت به ودیعت نهاد تا انسان با استفاده از این نعمات الهى بهره مند گردد. باشد که انسان در این راستا به خالق خویش نزدیک شده و شناخت و معرفت خود نسبت به حقائق امور را رشد داده و خود را در صراط مستقیم بیابد چرا که جامعه بشرى مملو از افکار زشت و زیبا است .
و انسان آگاه به حقائق عالم هستى در این بیابان ظلمانى فرهنگهاى مبتذل غرب و شرق و در لابلاى گرد و غبارى که دشمنان دین و دیانت بلند کرده اند هرگز پرچم توحید را گم نخواهد کرد و به نداء پدیده هاى عالم که فریاد گران توحیدند گوش جان مى سپارد.
خاتمه
دانستیم که نعمتهاى خداوند کریم در جهان آفرینش غیر قابل شمارش ‍ است آنچه را که در این کتاب حاضر و در کتب منتشره دیگر از دانشمندان و علماء در قرون متمادى و در طول تاریخ به شمارش در آمده است و یا در آینده هاى دور و نزدیک شناسایى شده و در لیست آمار پدیده هاى عالم افزوده خواهد شد، ذره اى از اقیانوس بیکران نعمات خداوندى است که به چشم انسان آمده است چه بسیار پدیده هاى عالم هستى در آسمانها و زمین ، ناشناخته باقى مانده اند و شاید تا انتهاى حیات عوالم هستى مورد شناسایى و کشف قرار نگیرند. در کتاب حاظر سعى بر آن بوده است که از پدیده هاى عظیم الهى سخن به میان آید تا تذکارى براى محققین و متفکرین جامعه باشد. آنانى که در پى شناخت طبیعت اطراف خویش در جستجوى خالق یکتا گام برداشته و با رؤ یت و تماشاى نقاشیهاى جهان هستى به معمار و نقاش واقعى این منظره ها و موجودات از گیاهان ، حیوانات ریز و درشت ، رنگارنگ و متنوع پى ببرند. اساتید و معلمان علم اخلاق عرفان ، همه راه یافتگان را به تفکر در آفاق و انفس توصیه مى نمایند که با بهره گیرى از سلاح تفکر و صلاح مرضى حق ، مراتب شناخت خویش را به اعلا درجه معرفت نبست به خود و خداوند کریم رسانده و با قلبى سلیم و مطمئن کشتى عمر چند صباح دنیا را با جلب رضایت پروردگار عالمیان به ساحل فلاح و نجات لنگر اندازند. باشد که در همه افقهاى زندگى از هدایتهاى خداوندى بهرمند باشیم . آمین یا رب العالمین .
التماس دعا
قم المقدسه – مهدى احمدى

۱- سوره لقمان آیه ۲۷
۲- نهج البلاغه
۳- بحارالانوارج ۱۵ ص ۱۹۵
۴- سوره یوسف آیه ۱۰۵
۵- کشف الاسرار خواجه عبدالله انصارى ج ۲
۶- سوره جائیه آیه ۵
۷- سوره رعد آیه ۱۲٫
۸- سوره آل عمران آیه ۱۹۰٫
۹- سوره صافات ، آیه ۶٫
۱۰- سوره مؤ من آیه ۵۷٫
۱۱- سوره ص آیه ۲۷٫
۱۲- سوره انبیاء آیه ۱۶٫
۱۳- سوره زخرف ، آیه ۱۰٫
۱۴- سوره نباء آیه ۶٫
۱۵- نهج البلاغه خطبه ۲۲۸٫
۱۶- نهج البلاغه خطبه ۲۲۸٫
۱۷- نهج البلاغه خطبه ۲۲۸٫
۱۸- نهج البلاغه خطبه ۱۸۶٫
۱۹-اصول و مبانى جغرافیاى ریاضى .
۲۰- سوره نحل آیه ۱۵٫
۲۱- سوره نحل ۸۱
۲۲- سوره یس آیه ۳۷٫
۲۳- سوره رعد آیه ۲٫
۲۴- سوره لقمان آیه ۲۰٫
۲۵- سوره فصلت آیه ۱۱٫
۲۶- سوره انبیاء آیه ۳۰٫
۲۷- تمدن و علوم اسلامى و عصر فضا.
۲۸- بحارالانوار ج ۳٫ ص ۱۱۴٫
۲۹- سوره یس آیه ۳۸٫
۳۰- سوره ملک آیه ۵
۳۱- دانش عصر فضا.
۳۲- سوره صافات آیه ۶٫
۳۳- دانش عصر فضا.
۳۴- دانش عصر فضا
۳۵- مرزهاى نجوم ص ۲۵۱٫
۳۶- از اتم تا ستاره حس ۸۹
۳۷- از اتم تا ستاره ص ۹۶٫
۳۸- مرزهاى نجوم ص ۱۷۶٫
۳۹- مرزهاى نجوم ص ۳۳۸٫
۴۰- دنیاى ستارگان .
۴۱- تفسیر طنطاوى ج ۲۶٫
۴۲- تمدن و علوم اسلام در عصر فضا.
۴۳- مجله علمى .
۴۴- اصول و مبانى جغرافیاى ریاضى زمین در فضا.
۴۵- مجله جوان اردیبهشت ماه سال ۸۰
۴۶- اصول و مبانى جغرافیاى ریاضى .
۴۷- سوره نحل آیه ۱۸٫
۴۸- نهج البلاغه خطبه ۲۲۸٫
۴۹- سوره یاسین آیه ۳۶٫
۵۰- تفسیر کشف الاسرار خواجه عبدالله انصارى .
۵۱- تفسیر کشف الاسرار خواجه عبدالله انصارى .
۵۲- سوره حجر، آیه ۲۹٫
۵۳- سوره روم آیه ۲۲٫
۵۴- نقل از کتاب طب العموم .
۵۵- طب العموم .
۵۶- مجله دانشمند.
۵۷- طب العموم طبیب خانه .
۵۸- نهج البلاغه خطبه ۲۲۸٫
۵۹- طب العموم .
۶۰- طب العموم
۶۱- طب العموم
۶۲- سوره بقره آیه ۲۳۳٫
۶۳- کتاب کافى و من لایحضره الفقیه .
۶۴- مجله علمى از دکتر عارفى
۶۵- سوره زخرف آیه ۳۲٫
۶۶- سوره نحل آیه ۸٫
۶۷- سوره غاشیه آیه ۱۷٫
۶۸- کتاب توحید مفضل ص ۳۱٫
۶۹- سوره اعراف آیه ۱۷۹٫
۷۰- سوره نحل آیه ۷۹٫
۷۱- شگفتى هاى جهان پرندگان .
۷۲- سوره جائیه آیه ۴٫
۷۳- شگفتى هاى جهان پرندگان .
۷۴- شگفتى هاى جهان پرندگان .
۷۵- سوره نحل آیه ۶۹-۶۸٫
۷۶- کشف الاسرار خواجه عبدالله انصارى ج ۱٫
۷۷- اولین دانشگاه جلد ۵ ص ۵۵٫
۷۸- سفینه البحار جلد ۲ صفحه ۱۹۰٫
۷۹- اخلاق اسلامى در نهج البلاغه مکارم شیرازى .
۸۰- تفسیر کشف تالاسرار خواجه عبدالله انصارى .
۸۱- جهان حشرات
۸۲- کتاب زنبور عسل موریس مترلینگ .
۸۳- شگفتى هاى آفرینش .
۸۴- سوره هود آیه ۶٫
۸۵- نهج البلاغه خطبه ۲۲۷٫
۸۶- کتاب مورچگان موریس مترلینگ .
۸۷- شگفتى هاى آفرینش
۸۸- شگفتى هاى آفرینش .
۸۹- جهان حشرات .
۹۰- شگفتى هاى آفرینش .
۹۱- روزنامه کیهان ۲/۵/۱۳۴۱ .
۹۲- نهج البلاغه خطبه ۲۲۷٫
۹۳- شگفتى هاى آفرینش
۹۴- نهج البلاغه خطبه ۲۲۸
۹۵- نهج البلاغه خطبه ۲۲۸٫
۹۶-کتاب پروانه ها ص ۱۱٫
۹۷- سوره لقمان آیه ۲۰٫
۹۸- سوره لقمان . آیه ۲۰٫
۹۹- سوره نحل آیه ۱۳٫
۱۰۰- سوره هود آیه ۶٫
۱۰۱- سوره فاطر آیه ۹٫
۱۰۲- سوره رعد آیه ۴٫
۱۰۳- تفسیر کشف الاسرار ج ۱٫
۱۰۴- سوره انبیاء آیه ۳۰٫
۱۰۵- سوره حج آیه ۵٫
۱۰۶- سوره نحل آیه ۱۴٫
۱۰۷- نهج البلاغه خطبه ۲۲۸٫
۱۰۸- سوره انعام آیه ۹۵٫
۱۰۹- سوره واقعه ، آیه ۶۶٫
۱۱۰- سوره شعراء آیه ۷٫
۱۱۱- سوره حجر آیه ۲۲٫
۱۱۲- توحید مفضل .
۱۱۳- شگفتى هاى آفرینش .

درباره نویسنده سایت

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا