نفوذ

نفوذ

ورود یا جریان یا حرکت آب از سطح به داخل خاک را نفوذ گویند. نفوذ می تواند از مقدار آبدهی یک حوزه بکاهد. هنگام بارش های آسمانی، مقداری از آب باران به صورت برگآب و چالآب در امده و بخشی از ان در مسیر رودخانه ها یا در سطح خاک شروع به نفوذ می نماید. نفوذ نیز مانند دیگر فرآیند ها نظیر نگهداشت و تبخیر از مقدار سیلاب در سطح خاک می کاهد. به علاوه در مخازن آبی مانند بندها و سدها، برکه ها و حوضچه های سیل گیر، عمل نفوذ اتفاق می افتد و به این وسیله از حجم مفید آب ذخیره شده کاسته   می شود.

عوامل مؤثر در مقدار نفوذ:

معمولاً دو نوع سطح در زمینه کیفیت سطح زمین در مقدار نفوذ در طبیعت وجود دارد:

  1. سطح نفوذ ناپذیر (سنگ و خاک رس).
  2. سطح نفوذ پذیر (شن و ماسه).

مقدار نفوذ نه تنها به کمیت پوکی بلکه به اندازه های خلل و اندازه ذرات خاک رابطه مستقیم دارد.

  • تأثیر پوشش گیاهی:

۱)     از برخورد مستقیم قطرات باران و خرد شدن ذرات خاک جلوگیری نموده و به این ترتیب باعث افزایش نفوذ می شود. برخورد قطرات بارن با شتاب به سطح خاک، خاک را متراکم نموده و نفوذ را کم می کند. اما پوشش گیاهی باعث می شود که در اثر برخورد قطره باران با گیاه شتاب آن گرفته شود و با شتاب کمتری به خاک برخورد کند و در نتیجه تراکم کمتری را ایجاد می نماید.

۲)     معمولاً ریشه گیاه مواد آلی را به خاک اضافه می کنند و موجب پایداری ساختمان خاک شده و نفوذ آب در خاک را تقویت می کنند. ریشه گیاه با فضای اطراف خود فعل و انفعالاتی انجام می دهد. یعنی مواد آلی از خود رها می کند که به عنوان پوشش روی سطح خاک قرار گرفته و باعث می شود بافت خاک در طی زمان از هم جدا نشود و از متلاشی شدن خاک جلوگری می کند. هرچه بافت درشت تر باشد، منافذ بیشترند و نفوذ بیشتر خواهد شد.

۳)     در زمان وقوع جریان روانآب به گیاه مانند مانع عمل کرده . باعث می شود آب بیشتری در منطقه بماند و به علاوه ساقه آن به عنوان یک راه نفوذ آب در خاک عمل می کند.

  • تأثیر نشت و فرونشت در مقدار نفوذ:

وقتی آب در عمق زمین فرو می رود و به لایه های غیر قابل نفوذ می رسد، در آنجا تجمع پیدا می کند و سفره آب زیر زمینی (ناحیه اشباع آب) به وجود می آید و مرزی به نام سطح ایستایی خواهیم داشت. اگر فاصله سطح ایستایی از سطح زمین زیاد باشد، عمل نفوذ یا نشت بهتر صورت می گیرد.

به محض نفوذ آب از سطح خاک، فضاها و خلل های بین ذرات خاک پر شده و در نهایت، حالت اشباع به وجود می آید. بنابراین هرچه آب اشباع زودتر به عمق زمین فرو رود، سرعت نفوذ نیز بیشتر می شود. ولی در صورتی که آب اشباع رد نشود و حرکت نکند، نفوذپذیری به صفر می رسد. فرونشت به دو عامل بستگی دارد:

۱)     بافت و ساختمان خاک.

۲)     درجه پوکی.

  • تأثیر کیفیت آب در مقدار نفوذ:

آب نسبتاً خالص باران که به سطح زمین می رسد، و مستقیماً نفوذ می کند، با آبی که پس از آبروی یا برخوردن باران به خاک با ذرات بسیار ریز کلوئیدی یا آلی مخلوط شده از نظر نفوذپذیری تفاوت دارد. معمولاً سیلاب سطحی برای مواردی که آب گل آلود بوده بیشتر است و این خود دلیل بارزی است برای کاهش نفوذ و علت آن پر شدن منافذ با ذرات معلق در آب گل آلود است. همچنین آب در جهت حرکت، نمک های گوناگون را در خود حل نموده و در هنگام نفوذ سبب خرد نمودن بافت خاک و ریز شدن ذرات خاک شده و از نفوذ آن ها جلوگیری می کند. وجود املاح و مواد معلق سریعاً منافذ سطح آب را می پوشانند و از مقدار نفوذ کاسته می شود. اگر آب دارای مواد اسیدی یا نمکی باشد، این مواد بافت خاک را به هم می زند و دانه های خاک را کوچکتر می کند و نفوذ کم می شود، چون منافذ کمتر می شوند.

ارتفاع سطح آب جمع شده بر روی سطح زمین (تأثیر ارتفاع آب بر مقدار نفوذ):

ارتفاع آبی که در سطح خاک قرار گرفته در مقدار تأثیر دارد. مسلماً نفوذ در واحد سطح از جریان هایی با ارتفاع کم بیشتر است. چون هرچه آب جمع شده بر روی زمین بیشتر باشد، وزن آن بیشتر است و خاک را متراکم می کند و منافذ سطح خاک را می بندد و نفوذ کم می شود.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا