خانه / آبخیزداری وهیدرولوژی / سد ، مفید یا مضر؟
سد ، مفید یا مضر؟

سد ، مفید یا مضر؟

امروزه بیس از ۲۴ درصد نیروی الکتریسیته جهان از طریق نیروگاه های برق آبی تامین می‌شود. انرژی برق آبی به شدت وابسته به سد است. از زمانی که اولین نیروگاه برق آبی در سال ۱۸۸۲ساخته شد، این شیوه پاک ترین و ارزان ترین راه تولید برق شناخته می‌شد.

نیروگاه های حرارتی معمولا برای سوخت از ذغال سنگ یا مشتقات نفت و گاز استفاده می‌کنند، که هم پرهزینه است و هم در اثر سوختن این مواد مقدار زیادی co2 مستقیما وارد جو می‌شود. نیروگاه های اتمی هم بسیار گران و خطرناک هستنند و زباله های آن نیز برای محیط زیست دردسر ساز هستند.

ولی برخلاف نظریه رایج co2  مخرب ترین گاز برای محیطزیست نیست. بلکه گاز نسوخته متان به مراتب خطرناک تر و ناشناس تر است.و این گاز هم در مخازن سد بر اثر تخمیر، و هم در فرآید ساخت سد به مقدار فراوان تولید می‌شود.

در ادامه برخی اثرات دیگر ساخت سد را بررسی کرده ایم:

اثرات فیزیکی و شیمیایی یک سد را می توان به صورت زیر خلاصه کرد:

اثر احداث سد بعنوان مانعی در حرکت و عبور اجسام شناور در مسیل رودخانه نظیر درختان ،قطعه های یخ ، ماهیان ، کشتی ها و مانند این ها .در این مورد همه سدها اهمیت دارند و بیشترین اثر را درقبال ممانعت از عبور اجسام شناور برجای می گذارند. وقوع سیلابهای زیاد ناشی از رهاسازی آب سرریزها و تخلیه کننده ها موجب تغییرات عمده فیزیکی و شیمیایی و بیولوژیکی در پایین دست سدها می گردد. تراوش آب ازسرریزهای سد می تواند باعث فوق اشباع شدن آب از گازهای موجود در هوا شود .این حبابهای گاز در داخل بافتهای ماهی جذب شده و می تواند باعث بیماری و در نهایت مرگ ماهی شود. فوق اشباع شدن آب از گاز، مشکل مهمی در رودخانه کلمبیا بود. آنهادریافتند که وجود فشار زیاد ناشی از سقوط آب از سر ریزهای سد باعث می شود که گازهای اتمسفری در آب، محلول شده و مخزن به صورت فوق اشباع در آید.اثر خروج آب گل آلود حاوی مواد رسوبی به روی مناطق پایین دست سد و محیط زیست منطقه نیز بسیار مهم است. اثر یک سد بر تغییرات سطح آب زیرزمینی جز مهم ترین اثرات سد ها می باشد. سدهای مخزنی و برق آبی بدلیل دارابودن حجم زیادی از آب بیشترین تاثیر را در این مورد دارند. دریاچه های بزرگ سد با تشکیل مه و بالابردن نم نسبی در محدوده دریاچه موجب تغییرات آب و هوایی در مقیاس خرد اقلیم می شوند. تاثیر سدهای توریستی بر آب و هوا به علت گسترش وسیع باغها و ویلاها و جنگلهای مصنوعی ساخت دست بشر بیشتر از بقیه است.

اثرات احداث سد بر رسوبات و بستر رودخانه، اثر احداث سد بعنوان کاهش نسبی یا کلی مواد جامد و رسوبات رودخانه ای که در مخزن و یا دریاچه سد رسوب می کنند . این امر توازن طبیعی پتانسیل رسوب گذاری را در پایین دست سد بهم زده و موجب فرسایش شدید مسیر رودخانه پایین دست میگردد

سدها و فعالیتهای لرزه خیزی، درنتیجه واکنش بین سطح آب دریاچه و مرطوب شدن محیط و لایه بندی مختلف درکنار مخزن سد ،زمین لغزه ایجاد میگردد که اثرات آن به دوصورت کاهش حجم دریاچه و ایجاد امواج بلند و لبریزی سد و یا تخریب آن آشکارمی گردند.

اثرات بیولوژیکی سدها،  سد ها باعث کاهش غلظت مواد غذایی در پایین دست سد می شود و اثرات نا مطلوبی بر جامعه نباتی و حیوانی آن ناحیه می گذارند. در یاچه سد در بالا دست سد موجب نابودی و زیر آب رفتن پوشش گیاهی و جنگلی میگردد.و

اثرات بیولوژیکی سدها بر رودخانه ها، رودخانه ها بر حسب اینکه دارای آبهای جاری تند یا آرام د باشند دارای ویژگیهای زیستی متفاوتی هستند. هنگام بهره برداری از یک سد، سرعت جریان آب رودخانه در آن قسمت دچار دگرگونی می شود و این تغییرات تا کیلومترها در پایین دست و بالا دست سد تاثیر خود را می گذارد.

اثرات بهداشتی،  تقریبا کلیه سدهای آفریقایی ، امریکای مرکزی و خاورمیانه موجب شیوع بیماریهای مختلف می شوند. دریاچه سدها میتواند منبع بسیاری از بیماریهای واگیر(که ناقلین آنها از آبهای راکد استفاده می نمایند) نظیر مالاریا ، تب زرد ،هپاتیت ، امراض روده ای و بیماریهای خونی گردد در مناطق استوایی سدها و دریاچه ها عظیم تاثیرات فراوانی بر روی سلامت و بهداشت مردم محل دارند .

تاثیر درخود پالایی رودخانه ها، یکی دیگر از مسائلی که در رابطه با رودخانه هایی که به سد وارد می شوند قابل بررسی می باشد، تخلیه زباله و فاضلابهای خانگی و صنعتی و هرز آب کشاورزی می باشد .چون در حالت عادی رودخانه خاصیت خود پالایی دارد و می تواند به مرور زمان در طول حرکت بار آلودگی خود را از طریق گرفتن اکسیژن کم کند .

اثرات مضر بر کشاورزی،  سد ها مانع رسیدن رسوب به پایان دست و باعث عدم حاصلخیزی زمین های کشاورزی آن منطقه می شوند. آب پشت سد ها باعث تغییر در سطح آب های زیر زمینی و به دنبال آن شور شدن زمین می شود.

تاثیر بر آثار باستانی و تاریخی،  در برخی نواحی آثار باستانی و تاریخی به زیر آب میروند. در این شرایط باید به فکر جابه جایی این آثار بود .

برخی مزایای احداث سد ها،  با وجود ذکر مضرات بسیار سد ها دارای فوایدی می باشند که در اکثر موارد (با رعایت برخی نکات) احداث آن ها مقروم به صرفه می باشد.

حفظ آب ناشی از ذوب برف و آب باران و استفاده از آن درمواقع موردنیاز و به حداقل رساندن تلفات آب – تامین آب جهت مصارف شرب ، کشاورزی و صنعتی – کنترل سیلابها و حفاظت مناطق پایین دست و کاهش خسارات به محصولات کشاورزی – تغذیه سفره های آب زیرزمینی – امکان کشتیرانی وحمل ونقل در دریاچه سد به منظور انتقال کالا و جابجایی مردم – تولیدو ذخیره سازی انرژی الکتریکی – استفاده از دریاچه جهت مقاصد ورزشی ، تفریحی و توریستی.همچنین درجهت پرورش ماهی ماهیگیری – تبدیل دریاچه سد به سیستگاه طبیعی و نقش آن در حفظ و حمایت گیاهان و جانوران آبزی و کنار آبزی منطقه – بهبود آب وهوا در مقیاس محلی و سبز کردن بیابانها – کنترل و افزایش دبیهای کم رودخانه ها

با توجه به روند رو به رشد تکنولوژی و توانمندتر شدن انسان ها در غلبه بر طبیعت، متاسفانه هر روز شاهد از بین رفتن بخشی از این موهبت الهی به دست خود هستیم. همان طور که بارها اشاره شده، با وجود منافع زیادی که ساخت سدها به همراه دارند، نادیده گرفتن اثرات سوء آنها بر محیط زیست و نهایتاً بر زندگی انسان در دراز مدت، شاید بهتر باشد تا بیشتر به روش های جایگزین جهت مهار آب و کنترل سیلاب اندیشیده شود. در برخی از کشورها با استفاده از سدهای خارج از بستر یا استفاده از بندها و سدهای کم ارتفاع تا حدی نیاز به استفاده از سدهای بلند با مخازن بزرگ که طبیعتاً اثرات بیشتری بر طبیعت دارند، غلبه کرده و آثار منفی این سازه های عظیم را کاهش داده اند. ضمن آنکه با جدی گرفتن نتایج ارزیابی زیست محیطی و عمل به آنها می توان بخشی از این اثرات مخرب را کاهش داد.

 

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا