خانه / منابع طبیعی و فضای سبز / منابع طبیعی و امنیت غذایی
منابع طبیعی و امنیت غذایی

منابع طبیعی و امنیت غذایی

تامین امنیت غذایی آن هم در دنیای پر تحول امروز، قطعاً مستلزم امنیت در سایر زمینه ها می باشد که این زمینه ها دارای روابط متقابل با هم هستند و در مواردی هم در تعامل و یا حتی تعارض با هم می‌باشد‌. در فعالیت های کشاورزی به عنوان بخش مهمی از اقتصاد  و تولید  کشور به ناچار مسئله بهره برداری از منابع طبیعی مطرح است و مانند هر نوع فعالیت توسعه ای که انسان دارد،‌در این زمینه از فعالیت هم باید از منابع طبیعی استفاده و بهره برداری نمود. منابعی که شاید در بسیاری از جهات ارزش واقعی آن در محاسبات اقتصادی مورد توجه قرارنمی گیرد. به این ترتیب می توان گفت منابع طبیعی با وجود نقش حیاتی که در تامین غذا بازی می کنند و از اجزاء اصلی  محیط زیست به شمار می روند، هیچ گاه از توجهی که در خور اهمیت آنها است برخوردار نبوده اند و بهره برداریهای بی رویه و شتابزده موجب تخریب کیفیت و گاه نابودی کامل آنها شده است. نکته این است که اگر در بهره برداری از منابع طبیعی به ویژه در کاربری آب و اراضی تعادلی منطقی بین هدفهای تولیدی کوتاه مدت و ضروری حفاظت منابع برای هدف های تولیدی و زیست محیطی دراز مدت بر قرار گردد، تامین غذا و حفظ سلامت جامعه در صورتی که رشد جمعیت در حد معقول مهار شود هدفی دست یافتنی خواهد بود

 

تامین امنیت غذایی آن هم در دنیای پر تحول امروز، قطعاً مستلزم امنیت در سایر زمینه ها می باشد که این زمینه ها دارای روابط متقابل با هم هستند و در مواردی هم در تعامل و یا حتی تعارض با هم می‌باشد‌. در فعالیت های کشاورزی به عنوان بخش مهمی از اقتصاد  و تولید  کشور به ناچار مسئله بهره برداری از منابع طبیعی مطرح است و مانند هر نوع فعالیت توسعه ای که انسان دارد،‌در این زمینه از فعالیت هم باید از منابع طبیعی استفاده و بهره برداری نمود. منابعی که شاید در بسیاری از جهات ارزش واقعی آن در محاسبات اقتصادی مورد توجه قرارنمی گیرد. به این ترتیب می توان گفت منابع طبیعی با وجود نقش حیاتی که در تامین غذا بازی می کنند و از اجزاء اصلی  محیط زیست به شمار می روند، هیچ گاه از توجهی که در خور اهمیت آنها است برخوردار نبوده اند و بهره برداریهای بی رویه و شتابزده موجب تخریب کیفیت و گاه نابودی کامل آنها شده است. نکته این است که اگر در بهره برداری از منابع طبیعی به ویژه در کاربری آب و اراضی تعادلی منطقی بین هدفهای تولیدی کوتاه مدت و ضروری حفاظت منابع برای هدف های تولیدی و زیست محیطی دراز مدت بر قرار گردد، تامین غذا و حفظ سلامت جامعه در صورتی که رشد جمعیت در حد معقول مهار شود هدفی دست یافتنی خواهد بود[۱].

ـ جمعیت :

به منظور یک نتیجه گیری کلی در شرایط اقتصادی ،‌اجتماعی و فرهنگی جاری و با توجه به نرخ های مختلف رشد ۸/۱، ۳/۲ و ۳ درصد جمعیت کشور در سال ۱۴۰۰ هجری شمسی به ترتیب ۹۹ میلیون، ۱۲۰ میلیونو ۱۳۴ میلیون نفر خواهد بود . به این ترتیب چنانچه میانگین رشد جمعیت را ۳/۲ درصد در نظر بگیریم. ایران در سال ۱۴۰۰ دارای ۱۲۰ میلیون نفر جمعیت می باشد. با این جمعیت مسئله تامین مواد غذایی در سال مورد نظر چگونه خواهد بود؟

غلات و مواد پروتئنی:

 چنانچه مصرف سرانه گندم خوراکی بر اساس الگوی مصرف فعلی ۱۵۷ کیلوگرم در سال در نظر گرفته شود[۲] میزان گندم مورد نیاز برای ۱۲۰ میلیون نفر ۸/۱۸ میلیون تن بر آورد می شود و اگر کل مصرف سرانه گندم ( خوراک، بذر، ضایعات، دام و . . . ) ۲۱۲ کیلوگرم[۳] در نظر گرفته شود گندم مورد نیاز به ۵/۲۵ میلیون تن افزایش خواهد یافت[۴]‌. این‌ مقدار تولید در صورتی‌ میسر می‌شود که‌ سطح‌ زیر کشت‌ آبی‌ از ۵/۲میلیون‌ هکتار فعلی‌ به‌ ۴ میلیون‌ هکتار و عملکرد متوسط‌ گندم‌ آبی‌ از حدود ۳ تن‌ در هکتار به‌ ۵ تن‌ در هکتار افزایش‌ یابد[۵]. به‌ همین‌ ترتیب ‌با افزایش‌ سطح‌ زیر کشت‌ جو آبی‌ به‌ ۵/۱ میلیون‌ هکتار و متوسط‌ عملکرد آن‌ به‌ ۵/۴تن‌ در هکتار، تولید جو آبی‌ در سال‌ ۱۴۰۰ به‌ ۷/۶ میلیون‌ تن‌ خواهد رسد[۶] و در یک‌ کلام‌ در سال‌ ۱۴۰۰ فقط‌ سطح‌ زیر کشت‌ آبی‌ از ۶/۷میلیون‌ هکتار کنونی‌ باید به‌ ۱/۱۳ میلیون‌ هکتار (علاوه‌ بر ۱۰ میلیون‌ هکتار دیم‌فعلی‌) و کل‌ تولید محصولات‌ کشاورزی‌ از ۵۶ میلیون‌ تن‌ فعلی‌ به‌ ۲۲۲ میلیون‌ تن افزایش‌ یابد[۷]. براورد گوشت‌ قرمز مورد نیاز کشور در سال‌ ۱۴۰۰، بیش‌ از ۱/۲ میلیون‌ تن‌می‌باشد. در حالی‌ که‌ تولید گوشت‌ قرمز در سال‌ ۱۳۷۶ حدود ۷۲۰ هزار تن‌ بوه‌است‌. در سال‌ ۷۴-۷۳ کل‌ تولید نباتات‌ علوفه‌ای‌ کشور ۸ میلیون‌ تن‌ بوده‌ که‌ حدود۹۷ درصد در اراضی‌ آبی‌ و ۳ درصد به‌ صورت‌ دیم‌ کشت‌ شده‌ است‌ متوسط‌ عملکرد نباتات‌ علوفه‌ای‌ از قبیل‌ یونجه‌، شبدر، اسپرس‌ و… در اراضی‌ آبی‌ ۵/۹ تن‌ و در اراضی‌ دیم‌ ۹/۱ تن‌ در هکتار است‌. تولید علوفه‌ خشک‌ مراتع‌ کشور نیز حدود ۱۰میلیون‌ تن‌ برآورد می‌شود. تولید علوفه‌ای‌ که‌ بتواند بیش‌ از ۲ میلیون‌ تن‌ فقط‌گوشت‌ قرمز تولید کند چگونه‌ خواهد بود؟ با دو برابر شدن‌ جمعیت‌ فعلی‌ در سال‌ ۱۴۰۰ ‌ مسلما میزان‌مواد لبنی‌ و پروتئینی‌ مورد نیاز چند برابر می‌شود. برای‌ افزایش‌ تولید آیا می‌توان‌سطح‌ زیر کشت‌ را آن‌ هم‌ با وضعیت‌ فعلی‌ منابع‌ طبیعی‌ افزایش‌ داد؟


[۱] – گزارش نهایی طرح آینده غذا، آذرماه ۱۳۷۶ گروه کشاورزی فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران

[۲] – ماهنامه کشاورز ، مرداد ۱۳۸۴٫ شماره ۳۰۸۵

[۳]– مصرف سرانه گندم در ایران نسبت به سایر کشورها بسیار بالاتر است. در سال ۱۳۷۸ مصرف سرانه گندم در ایران ۱۴۵٫۵ کیلوگرم و در کشور هند ۶۱٫۳ کیلو گرم بوده است. در همین سال مصرف سرانه گندم در کشورهایی مثل عربستان، آمریکا، آلمان و فرانسه به ترتیب ۱۱۴، ۸۹٫۳، ۷۱٫۸ و ۹۵٫۵ کیلو گرم بوده است. از طرف دیگر در ایران سالانه حدود ۲ میلیون تن گندم به دلیل بی توجهی به معیارهای روز جهانی در بخش های مختلف فرایند تولید هدر می رود. ارزش این مقدار ضایعات گندم، آرد و نان در سال ۶۸ از بودجه عمومی کشور ۴۵ میلیارد ریال بوده است و در سال ۸۱ به ۱۰ میلیارد افزایش یافته است .

[۴] – مصرف سرانه گندم ایران در سال ۱۳۳۸ حدود۱۴۰ گیلوگرم بوده و در حال حاضر به ۲۴۰ گیلوگرم افزاییش یافته است

[۵] – سطح‌ زیر کشت‌ گندم‌ در سال‌ ۳-۱۳۸۲ حدود ۶٫۲۴۰ میلیون‌ هکتار بوده‌ که‌ ۳ میلیون و ۷۳۰ هزار هکتار آن‌ دیم‌ و ۲ میلیون و ۵۱۰ هزار هکتار آن آبی‌ بوده‌ است.‌

[۶] – سطح‌ زیرکشت‌ جو در کل‌ کشور حدود ۸/۱ میلیون‌ هکتار است‌ که‌ ۶۲ درصد به‌ صورت‌ دیم و۳۸ درصد آبی‌ است‌ متوسط‌ عملکرد جو آبی‌ و دیم‌ در کشور به‌ ترتیب‌ حدود ۷/۲ و یک‌ تن‌ در هکتار است‌.

[۷] – آمار نامه کشاورزی شهریور ۱۳۷۵

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا