خانه / بیابان وکویر / آشنایی با گز و کاشت آن
آشنایی با گز و کاشت آن

آشنایی با گز و کاشت آن

Tamaricaceae —Tamarix family

تیره گز – خانواده گزیان

Tamarix chinensis Lour saltcedar or five-stamen tamarisk

1624020-ppt

           پژوهشگر جنگلشناس دکتر وین شپرد
سازمان خدمات جنگل usda ,ایستگاه تحقیقاتی کوهستان راکی ، فورت کالینز، کلرادو

عادت رشد ، رخداد ها و موارد استفاده از گزیان
پیوند زدن دو گونه  “saltcedar “tamarix chinensis Lour  و  “smallflower tamarisk ”T.parviflora DC  در جنوب غربی ایالات متحده ، که این دو گونه  پنج پرچمی و خزان کننده هستند.
گونه های  saltcedar و  tamarisk بومی اوراسیا هستند که در جنوب غربی ایالات متحده کشت و بعد به شرق آمریکا معرفی شدند.

 

saltcedar-2014_med

گونه saltcedar یک گیاه زینتی شناخته می شود؛البته این گیاه تهدیدی برای پوشش گیاهان بومی مطرح شده است، اما با این حال یک گونه مهاجم در جنوب غربی ایالات متحده است و در جنوب
نیو مکزیکو و تگزاس ارتفاع آن به ۱۲ متر و قطر تنه به ۰/۵  متر می رسد.
ازجمله کاربردهای این گونه  استفاده از چوب ، هیزم ، مصارف چرای دام و همچنین تولید عسل می باشد . این گونه نورپسند بوده و بسیار مقاوم است و معمولا در ارتفاع ۲۱۰۰ متر بالاتر و پایین تر از سطح دریا رشد می کند.
این گونه مقاوم به خشکی است و در خاک های غیر اشباع با استفاده از سفره های آب زیر زمینی  تا سالیان درازی به حیات خود ادامه می دهد.
اکثر مناطق پوشیده از saltcedar  زیستگاه مناسبی برای لانه سازی قمری های بال سفید هستند.
این گونه به طور طبیعی از طریق قلمه زدن شاخه های فرو رفته در رسوبات تکثیر و رویش پیدا می کند.
گونه saltcedar به دلیل مصرف آب سنگین و پر از املاح ، به سرعت در طول آبراهه ها و دشت ها گسترش می یابد . برای مثال در برخی مناطق بحرانی تعداد آنها از ۴۰۰۰ هکتار به ۳۶۴۰۰۰ هکتار در ۴۱ سال می رسد.

ترجمه و تنظیم محمد مهدی مزینانی

saltcedarflowers-bonnie

گل ها و میوه ها
گل ها به رنگ صورتی و سفید و در سنبله های انتهایی می باشد ،زمان گل دهی این گونه اسفند و اواسط شهریور است ، در آریزونا گل دهی و شکافته شدن کپسول میوه ها در طول دوره ای از اواخر فروردین و اواسط مهر رخ می دهد .
بذرهای این گونه بسیار کوچک هستند و مانند شکل ۱ و ۲ دارای پرز و کلاله زاویه دار می باشند  به طوریکه پخش و انتشار بذر ها توسط باد به آسانی صورت می پذیرد.
اگر تعداد زیادی از این بذرهای کوچک به مدت ۲۴ ساعت در آب باقی بمانند ، جوانه خواهند زد . فصل جمع آوری میوه ها بهار ، تابستان و اوایل پاییز  می باشد . نیمی از بذر ها پس از ۹۵ هفته  که در دمای ۴٫۴ درجه سانتی گراد در خزانه قرار دارند ، قابلیت زیست پذیری خود را حفظ می کنند. اما آن بذرهایی که در دمای اتاق نگه داشته شده اند ، قابلیت زیست پذیری خود را فقط برای مدت زمان کوتاهی حفظ خواهند نمود. بذر ها می توانند به مدت یک سال در خزانه های سرد به زندگی خود ادامه دهند.
بذرهای تازه معمولا در ۲۴ ساعت بعد از خیساندن در آب می رویند که به تیمار اولیه نیازی ندارند. تست رویش در خاک مرطوب و در ظرف کشت میکروب در دمای اتاق انجام می شود . سرعت رویش در ۲۴ ساعت به طور میانگین ۷۸ درصد و پس از شش روز ۸۸ درصد بود.

  تکنیک پرورش! رسوب ریز دانه ها ، رویش و بقا این گونه را مساعدت می کند.
خاک های فقیر برای ۲ تا ۴ هفته اول زندگی این گونه  مناسب هستند . اما بقا بسیار محدود است! زیرا جوانه های اولیه رشد کندی خواهند داشت . میانگین بلندترین ارتفاع این گونه پس از ۳۰ روز تیمار  در حدود ۲٫۵ سانتی متر بود. و همچنین میانگین قد جوانه ها بعد ۶۰ روز فقط به ۱۰ سانتی متر رسید که عمق ریشه ها در آن زمان حدود ۱۵ سانتی متر بود. در طول دوره پا گرفتن این گیاه ، خاک باید به طور مستمر مرطوب باشد . در نتیجه در یک روز خشک تمام جوانه ها از بین خواهد رفت.
اگر قلمه این گونه در خاک مرطوب در دمای ۱۶ درجه سانتی گراد کاشته شود  ، در هر فصلی ریشه داده و تکثیر می شود. قلمه سخت چوب ها باید حداقل ۲سانتی متر قطر داشته باشد. استفاده از یک کود گیاهی و سنگ پرلیت متوسط  در قلمه های نرم چوب ها بهتر است اما ممکن است ریشه ها کم پشت شود و سخت بتوان آن را کنترل کرد. همچنین می توان  برای جلوگیری از رطوبت مفرط در قلمه نرم چوب ها از مه استفاده کرد .
جوانه ها پس از تشکیل و استقرار آنها در خاک ، می توانند در برابر خشکی های شدید مقاومت کنند .

01886446279050980833

 

 

______________________

گــــز  در ایــــران

در ایران بیشتر در اراضی شوره زار و مناطق خشک و نیم خشک رویش دارد و در مسیر تهران تا اصفهان ، کاشان ، یزد ، شیراز  کرمان و شهداد و تا زاهدان ، بندر عباس و نیز در گتوند ، خوزستان ، بازفت باتلاق گاو خونی وهمچنین در نواحی شمالی خراسان از اترک ، بجنورد و شیروان تا جاجرود ، بهرام و اراضی شوره زار جنوب کرج ، شاهدشت و در حاشیه دریاچه ارومیه مانند شرفخانه انتشار دارد . حداقل ارتفاع آن در بهرام ۱۱۰۰ متر و حد اعلای آن در کوه سیرج کرمان ۲۲۰۰ متر دیده شده است.
در ایران پنج گونه از درخت گز می‌روید: گز شاهی که گاهی از ۱۵ متر هم فراتر می‌رود، گز خوانسار یا گز انگبین که از آن انگبین تهیه می‌شود، یلقون (با اسم علمی تاماریکس پالازی) که در حوالی کرج یافت می‌شود، تاماریکس تتراندر که در حوالی شیراز می‌روید و تمیس که در جنگل‌های شمالی ایران دیده می‌شود

بیماری ها و آسیب های گیاه گز
* در اثر یخبندان، برگ درختچه های گز در فصل پاییز و زمستان یخ می زند.
* موریانه از پوست شاخه های خشک شده گز تغذیه می کند ولی به تنه اصلی آن آسیب نمی رساند.
* بادهای شدید گاهی سبب ریشه کن شدن درختان گز می شود؛ دیده شده که گاهی در اثر بادهای شدید ، تنه اصلی روی زمین قرار گرفته است؛ در نتیجه به جای اینکه ساقه اصلی رشد کند، شاخه های فرعی به طرف بالا رشد می کنند .
* آفتهای و بیماریهای مهم گیاه گز عبارتند از : پروانه برگ خوار، سرخرطومی گز، پسیل گز، پروانه تار عنکبوتی، شپشک گز. سوسک های چوب خوار نیز از آفت های گیاه گز هستند. همچنین تعدادی از قارچ ها هستند که باعث پوسیدن ریشه گیاه گز می شوند.
مصارف سنتی چوب گز
تنه های قطور و بلند گز برای استفاده در سقف اصطبلها و آغلها (بخصوص در مناطق کوهستانی)، داربست درختان مو، سر درگاه اتاقها و درب منازل به کار می رود و خرید و فروش آنها در بین اهالی روستایی رایج می باشد اما چوب درخت گز چندان آتش خوبی نداشته و در نتیجه ذغال آن هم در مقایسه با ذغال تاغ کیفیت خوبی را ندارد.
کاشت درخت گز در اطراف مزارع بعنوان بادشکن وتعیین حدود مالکیت اراضی وتولید تیرکهای چوبی سقف منازل وساخت دسته بیل وکلنگ استفاده می شود.
چوب گز ،چوبی سفت ،بادوام وسنگین بوده که به مصارفی چون کفراج بندی (برای قالب بندی سیمان ساختمان)،تخته خرده چوب و چیبس،کفی وپشتی صندلی مدارس، ساخت دسته بیل وکلنگ ،فشرده نمودن وصادرات واختلاط با چوبهای سبکی چون صنوبر و... می رسد.
درمنطقه ده چاه شهرستان نیریز استان فارس جهت رفع بیماریهای پوستی ازبرگها وشاخه های جوان درخت گز ( عرق گز ) تهیه می کنند.
مصارف صنعتی چوب گز
شاخ وبرگ های گونه T.indica نیز قابض و مدر است، کمپرس بیرونی آن جهت معالجه زخم ها وجلوگیری ازخونریزی به کارمی رود. مان آن خوراکی ،پاک کننده،خلط آور و ملین است.گال ناشی از نیش حشرات برروی ساقه آن نیزقابض بوده وجهت درمان اسهال ودیسانتری استفاده می شود. این درختچه دارای تانن با درجه بالا می باشدکه گال آن نیزدارای۴۰% تانن می باشد و از تانن آن جهت رنگرزی پارچه استفاده می شود.چوب آن نیزدرنجاری استفاده شده و سوخت خوبی نیزمی باشد.

برخی موارد استفاده گز را می توان به شرح ذیل به اختصارنام برد
۱) مبارزه بیولوژیکی باحرکت شنهای روان و حفاظت و کنترل خاک در مسیر دره ها و کانالهای آب رسانی، ریلهای راه آهن تأسیسات و اراضی کشاورزی
۲) ایجاد و توسعه فضای سبز در مناطق کویری و گرمسیری و بیابانی
۳) جهت خشکانیدن باتلاقها
۴) مبارزه بیولوژیکی با شوری خاک
۵) به عنوان گیاهان تزئینی در شهرهای کویری و بیابانی
۶) تأمین سوخت روستائیان و عشایر
۷) تهیه چوب ساختمان
۸) استفاده در خراطی
۹) صنایع خرده چوب (نئوپان)
۱۰) صنایع معادن
۱۱) صنایع شیمیائی (تانن)
۱۲) صنایع غذائی (گز خوراکی)
۱۳) تعلیف دامها از سر شاخه ها
۱۴) تعدیل آب و هوا
۱۵) پناهگاه حیات وحش
۱۶) برای انتقال لوله های گاز,نفت وآب ازخاکهای شور ,
قطعات ضخیم چوب گز را درزیر این لوله ها مستقر می کنند.

منابع : ترجمه کتاب  The Woody Plant Seed  Manual    صفحه ۱۰۸۷-۱۰۸۸  و  جستجو در منابع اینترنتی فارسی   ( وبگاه  نارگیل ) ؛ عکس ها : وبگاه سازمان خدمات جنگل ایالات متحده

Baum BR. 1967. Introduced and naturalized tamarisks in the United States and Canada. Quarterly Journal of Horticulture Taxonomy 15(1): 19–۲۵٫ Dirr MA, Heuser CW Jr. 1987. The reference manual of woody plant propagation. Athens, GA: Varsity Press. 239 p. Everitt BL. 1980. Ecology of saltcedar: a plea for research. Environmental Geology 3(2): 77–۸۴٫ Gary HL, Horton JS. 1965. Some sprouting characteristics of five-stamen tamarisk. Res. Note RM-39. Fort Collins, CO: USDA Forest Service, Rocky Mountain Forest and Range Experiment Station. 7 p. Horton HL. 1964. Notes on the introduction of deciduous tamarisks. Res. Note RM-16. Fort Collins, CO: USDA Forest Service, Rocky Mountain Forest and Range Experiment Station. 7 p. Horton JS, Campbell CJ. 1974. Management of phreatophyte and riparian vegetation for maximum multiple use values. Res. Pap. RM-117. Fort Collins, CO: USDA Forest Service, Rocky Mountain Forest and Range Experiment Station. 23 p.  Horton JS, Mounts FC, Kraft JM. 1960. Seed germination and seedling establishment of phreatophyte species. Stn. Pap. 48. Fort Collins, CO: USDA Forest Service, Rocky Mountain Forest and Range Experiment Station. 26 p.  Merkel DL, Hopkins HH. 1957. Life history of saltcedar.Transactions of the Kansas Academy of Science 60(4): 360–۳۶۹٫  Reynolds HG, Alexander RR. 1974. Tamarix pentandra Pall., five-stamen tamarisk. In: Schopmeyer CS, tech. coord. Seeds of woody plants in the United States. Agric. Handbk. 450.Washington, DC: USDA Forest Service: 794–۷۹۵٫  Robinson TW. 1965. Introduction, spread, and areal extent of salt-cedar  (Tamarix) in the western states. Prof. Pap. 491-A.Washington DC: USDI Geological Survey. Turner RM. 1974. Quantitative and historical evidence of vegetation changes along the upper Gila River,Arizona. Prof. Pap. 655-H.Washington DC: USDI Geologic Survey: 1–۲۰٫

 

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا