خانه / بیابان وکویر / موقعیت و شاخص های کلی دشت لوت
موقعیت و شاخص های کلی دشت لوت

موقعیت و شاخص های کلی دشت لوت

َنحْنُ جَعَلْنَاهَا تَذْکِرَهً وَمَتَاعًا لِّلْمُقْوِینَ ﴿۷۳﴾ فَسَبِّحْ بِاسْمِ رَبِّکَ الْعَظِیمِ ﴿۷۴﴾ الواقعه

ما آن را [مایه] عبرت و [وسیله] استفاده براى بیابانگردان قرار داده‏ایم پس به نام پروردگار بزرگت تسبیح گوى.

موقعیت و شاخص های کلی دشت لوت :

  دشت لوت محدوده ای است بین استان های خراسان جنوبی ، سیستان و بلوچستان و کرمان .دشت لوت  بین دو گسل نهبندان در شرق و نای بند  در غرب  قرار دارد.  حد شمالی آن در حد مدار ۳۲ درجه  و حد جنوبی در حد مدار ۲۸ درجه است .  وسعت حوضه آبگیر دشت لوت ، حدود ۱۷۵ هزار کیلومتر مربع  ( یک دهم مساحت کشور)   طول آن از شمال به جنوب حدود ۹۰۰ کیلومتر و غرب به شرق حدود ۳۰۰ کیلومتر است .   پست ترین  نقطه دشت لوت  ۱۹۰ متر از سطح دریا است(لوت مرکزی)  دشت  لوت جایگاه رخداد زمین لرزه های بزرگ و مهمی بوده است.  در پای کوه های مشرف به کویر بزرگ لوت آثاری از سکونت انسان  از هزاره چهارم پیش ز میلاد  مسیح مشاهده شده  است. بزرگترین ناحیه جمعیتی دشت لوت « شهداد » که در گذشته های دور به آن خبیص می گفتند . دره سیرچ و ناحیه مسکونی آن  به همین نام یکی از زیباترین چشم انداز های سر سبز حاشیه  این دشت اسرار آمیز است .

  اشکال شگفت انگیز دشت لوت در واحد های جغرافیایی

دشت  لوت  نمایشگاهی طبیعی از  شگفت انگیز ترین عوارض بیابانی دنیا است :  بزرگترین شهر کلوخی جهان..  منطقه کلوتها از دور به خرابه های  شهری بزرگ می ماند. که توصیف های گونان از آن شده است نظیر :  شهر خیالی و یا شهر لوتنمایشگاهی از مرتفع ترین هرمهای ماسه ای  دنیا  که ارتفاع برخی از هرم ها گاه به ۴۸۰ متر می رسد  . وجود بیش از ۴۰  مخروط آتشفشان کواترنر در سطح دشت لوت . پهنه های وسیع ماسه و ریگ با طیف  رنگی   قهوده ای روشن تا خاکستری و سیاه   نظیر. «گدار باروت » که چون خاک آن سیاه و شبیه باروت است به این نام خوانده می شود.  نمایشگاهی از دشت های گدازه ای  بازالتی چاله چاله نظیر « گندم بریان »   نمایشگاهی از پهنه های شنی مواج  نمایشگاهی از  بزرگترین نبکا های جهان تپه های شنی پوشیده از گیاه  که یکی   از شگفتی های هم زیستی  خاک و آب و گیاه است. این نبکا ها به گلدان بیابان نیز نامیده شده اند .  نمایشگاهی از مرتفع ترین ربدو ها  ((Rebdou  ( ربدو ها مشابه نبکا ها  با ابعاد بزرگتر شکل های پیچیئه تر  در لوت غربی می باشند.) نمایشگاهی از پهنه هایی با اشکال هندسی چند ضلعی  که حاصل  قشر نمکی ضخیم و تبخیر شدید سطح زمین است .نمایشگاهی از اشکال کویری شگفت انگیز  نظیر کویر پاشتری، (سطح این نوع زمین ها اینطور بنظر می رسد که پس از بارنگی زیاد خیس شده و تعدادی شتر روی آن راه رفته اند. )   نمایشگاهی از دشت هایی با خاک های ریگی نظیر  هامادا  Hammada

  واحد های جغرافیایی دشت لوت

دشت لوت  به  سه واحد های جغرافیایی تقسیم شده است:

۱ – لوت شمالی :

از  عناصر ریگ ، شن و ماسه تشکیل شده است و حد جنوبی آن را بریدگیهای نا منظم مشرف به چاله «رود شور بیرجند»  تشکیل می دهد.  ناهمواری های ماسه ای به شکل سفره های ماسه ای در آن وجود دارد.

۲– لوت مرکزی

شگفت انگیز ترین قسمت دشت لوت است . در قسمتهای شرقی لوت مرکزی تپه ها و توده های عظیم و بهم پیوسته ماسه ای قرار گرفته و سطح قابل توجهی از لوت را به عرض متوسط ۵۲ کیلومتر وطول متوسط ۱۶۲ کیلومتر در لوت  پوشانده است. بخشی از ناهمواری های لوت مرکزی دارای پوشش گیاهی بوده و بخش غربی آن فاقد پوشش گیاهی است . از نظر ژئو مورفولوژی لوت مرکز ی  به سه منطقه اصلی( از غرب به شرق )  تقسیم شده است .

الف –دشت سر Pediment

 به عرض ۵ تا ۱۰ کیلومتر به صورت نواری سطح آن را ماسه و لای(silt )و نمک پوشانده است( جنوب شهداد)  

ب- کلوت ها

 کلوت ها( کلوت صطلاح محلی است )  به خندق های بسیار عظیم که حاصل فرسایش آبی و بادی است به عنوانپدیده ای بی نظیر در دنیا شناخته شده است . «رود شور»  در مرطوب کردن دیواره این کلوت ها اثر کافی داشته و فرسایش های آنها را تسهیل کرده است.منطقه کلوت های در ۴۳ کیلومتری شهداد (۲۴ کیلومتری ده سیف )قرار دارد و در مساحتی به عرض متوسط ۸۰ کیلومتر و طول متوسط ۱۴۵ کیلومتر را تشکیل داده اند. مهمترین بادی که دیواره های کلوت ها را فرسایش می دهد  باد های ۱۲۰ روزه سیستان است .در فاصله کلوت ها زمین پوشیده از ماسه بادی است و در نقاطی که ماسه بادی نیست زمین از نوع رس لائی و رس است .

 ج- تپه های ماسه ای

در شرق لوت مرکزی منطقه ای به عرض ۵۰ کیلومتر  و طول ۱۰۰ کیلومتر متر را تشکیل می دهند.  ارتفاع این تپه های ماسه ای تا ۵۰۰ متر هم می رسد ( ماخذ شماره۴).   نا همواری های ماسه ای به اشکال بارخان ( Barkhan )  – هرم های ماسه ای –سیف (sif) و تپه های طولی دیده می شود .

 سه – لوت جنوبی(لوت زنگی) :

لوت جنوبی یا لوت زنگی از  غنی ترین قسمت چاله لوت ا از نظر پوشش گیاهی است . نگاهی کوتاه به نبکا  Nebka پدیده شگفت انگیز دشت لوت  در حدود ۲۰کیلومتری شهداد ،درختان و درختچه های گز در گلدان های بیابانی لوت جای گرفته اند که به آن نبک  گفته می شود یا تل های گیاهی . زمین های بین نبکا ها پوشیده از ماسه است. نبکاها عموماٌ  در سطح همواری که میزان ماسه آن متوسطو سطح آب زیر زمین بالا بوده و یا رطوبت موجود کافی برای حیات پوشش گیاهی باشد ظاهر می شوند . عناصر تشکیل دهنده نبکا شامل ماسه – لای ، رس و سلت است . شکل نبکا تابعی است از اندازه ، تراکم و میزان رشد گیاه میزبان  . گونه هایی نظیر دسته ای از گرامینه ها ، درختچه های تاغ،گز و.. می باشند در کویر لوت گونه گیاه گز ( Tamarix) از گونه های میزبان نبکا ها هستند .ارتفاع  نبکا ها از چند دسیمتر تا چند متر و طول آن از یک متر تا ۱۰ متر می رسد شایان ذکر است گیاهان منفرد باید ارتفاعی بیش از ۱۰ الی ۱۵ سانتی متر داشته باشند تا اینکه بتوانند ماسه ها را کنترل نماید . اگر دانه های ماسه چسبندگی نداشه باشند به عبارتی عناصر رس و لای نداشته باشند حجم آنها با تغییر و سرعت باد تغییر می یابد . با افزایش میزان رسوب، گیاه برای جلوگیری از مدفون شدن به رشد خود در جهت بالا ادامه می دهد این رشد تا آنجا است که ریشه گیاه در ارتباط با سطح آب زیر زمینی باشد اما جایی که آب زیر زمینی افت می کند  این ارتباط قطع و  تخریب نبکاآغاز می شود  که سرانجام  به مرگ نبکا می انجامد. نبکا های چندین ساله و دائمی در تغییر سطح سفره آب زیر زمینی ، هرزآبها ، تبخیر و تعرق ، کنترل رسوبات بادی در منطقه نقش اساسی دارند ربدو ها  Rebdouبا ابعاد بزرگتری ء از نبکا ها متمایز می شوند. طول آنها به ۲ تا ۷ متر و عرضشان به ۱ تا ۵ متر می رسد . غیر از ابعاد،  شکل ربدو ها نیز پیچیده تر از نبکا  ها است . و گاهی چندمخروط را نشان  می دهد که کنار هم قرار گرفته اند . مرتفع ترین ربدو ها در لوت غربی دیده می شود که گاه ارتفاع آنها به ۱۲ متر می رسد ( بلندی یک ساختمان ۴ طبقه )

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا