خانه / اخبار و اطلاعیه / قرآن و چگونگی آفرینش کوه ها
قرآن و چگونگی آفرینش کوه ها

قرآن و چگونگی آفرینش کوه ها

چکیده:

چنانکه می دانیم قرآن کریم یک معجزۀ آسمانی است که در آن از مباحث مختلف سخن گفته شده است، آن هم در زمانی که برای بشر خیلی از مطالب آن ناشناخته بوده است. از جمله این مباحث می توانیم به: علوم پزشکی، علوم انسانی و علوم طبیعی اشاره کرد.

۱- علوم پزشکی: مانند استفاده از عسل و ممنوعیت استفادۀ بشر از بعضی از خوراکی ها و یا نوشیدنی ها و غیره.

۲- علوم انسانی: مانند چگونگی خلقت انسان، انواع نژادها و زبان ها و انواع رفتارها و عملکردهای انسان و غیره.

۳- علوم طبیعی: مانند چگونگی پیدایش آسمان ها و زمین و ستارگان چون خورشید و ماه، دریا، گیاهان، جانوران، کوه ها، خاک و … . چنانکه در سورۀ غاشیه، آیۀ ۱۹ می فرماید: «وَ إلی الجِبالِ کَیفَ نُصِبَت».

نــدارنــد آیــا نگــــه بــر جبــــال                   که چون نصب گردیده با این جلال

کلیدواژه: کوه، پوستۀ زمین، انواع حرکات زمین، نقش حیاتی کوه ها و عملکرد آنها برای زمین.

 مقدمه

جهان هستی با تمام آفریده هایش آیت و نشانه های پروردگار متعال است که هر کدام با زبان حال و قال، آفرینندۀ خود را تسبیح گفته و بر سایر مخلوقات به ویژه انسان ها درس خداشناسی می دهد. خدایا همۀ آنچه را که آفریده ای، همه از نشانه های توست. جهان هستی، کتاب بسیار بزرگی است که تمام رازها و رمزها را در خود جای داده و هر کس از گوشه ای وارد می شود تا بتواند ذرّه ای را از میان بی نهایت ها کشف کند، و لذا همۀ علوم با کاربرد خودشان به ترجمۀ آیات این کتاب اقدام می نمایند.

چراکه قرآن فقط یک کتاب نیست، بلکه معجزه ای است که نشانۀ صدق پیامبر(ص) می باشد و مطالب آن در عصر نزول برای بشر معلوم نبوده است، اما به مرور با پیشرفت و اکتشافات علوم، بعضی از مطالب این کتاب عظیم پرده از اسرار آن برداشته شده است، اما همچنان خیلی از مطالب آن در پس پردۀ اسرار قرار گرفته است.

مانند آیۀ شریفۀ: (آیۀ ۱۳ سورۀ طلاق) که می فرماید:

«اللهُ الَّذی خَلقَ سَبعَ سَمواتٍ وَ مِنَ الأرضِ مِثلَهُنَّ یَتَنَزَّلُ الأمرُ بَینَهُنَّ لِتَعلَموا أنَّ اللهَ عَلی کُلِّ شَیءٍ قَدیرٌ و أنَّ اللهَ قَد اَحاطَ بِکُلِّ شَیءٍ عِلماً: خدا آن کسی است که هفت آسمان را آفرید و مانند آن آسمان ها از (هفت طبقه) زمین خلق فرموده و امر نافذ خود را در بین هفت آسمان و زمین نازل و نافذ کند تا بدانید که خدا بر همه چیز توانا و به احاطۀ علمی بر همۀ عالم آگاه است».

 در مورد کوه ها به آیات متعددی استناد شده است که در ابتدا آن آیات را فهرست وار بر می شمارم و سپس هر کدام را مجزا مورد بررسی قرار می دهم. این آیات عبارتند از:

۱- سورۀ نحل آیۀ۱۵: «وَ ألقی فِی الأرضِ رَواسیِ أن تَمیدَ بِکُم وَ أنهاراً وَ سُبُلاً لَعَلَّکُم تَهتَدون: و نهرها در زمین و چشمه ها را از کوه ها جاری کرد و نیز کوه های بزرگ را در زمین بنهاد تا از حیرانی و اضطراب برهید و راه ها را پدیدار ساخت تا مگر هدایت شوید».

۲- سورۀ انبیاء آیۀ۳۱: «وَ جَعَلنا فِی الأرضِ رَواسیَ أن تَمیدَ بِهِم وَ جَعَلنا فیها فَجاجاً سُبُلاً لَعَلَّم یَهتَدُون: و در روی زمین کوه های استوار قرار دادیم تا خلق را از اضطراب حفظ کند و نیز راه ها در کوه ها و جاده ها در زمین برای هدایت مردم مقرر فرمودیم».

۳- سورۀ نمل، آیۀ ۸۸: «وَ تَرَی الجِبالَ تَحسَبُها جامِدَهً وَ هِیَ  تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ صُنعُ اللهِ الَّذی أتقَنَ کُلَّ شَیءٍ إنَّهُ خَبیرٌ بِما تَفعَلونَ: و در آن هنگام کوه ها را بنگری و جامد و ساکن تصور کنی در صورتی که مانند ابر در حرکتند، صنع خداست که هر چیزی را در کمال اِتقان و استحکام ساخته که علم کامل او به افعال همۀ شما خلایق محیط است».

۴- سورۀ فاطر، آیۀ۲۷: «األَم تَرَ أنَّ اللهَ أنزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءَ فَأَخرَجنا بِهِ ثَمَراتٍ مُختَلِفاً ألوانُها وَ مِنَ الجِبالُ جُدَدٌ بیضٌ وَ حُمرٌ مُختَلِفٌ اَلوانُها وَ غَرابیبُ سُودٌ: آیا ندیدی که خدا باران را از آسمان فرود آورد و به آن، انواع میوه های گوناگون و رنگارنگ پدید آورد و در زمین از کوه ها و طرق زیاد و اصناف و رنگ های مختلف، سفید و سرخ و سیاه خلقت فرمود.

۵- سورۀ حجر، آیۀ۱۵: «وَ الأرضَ مَدَدناها وَ ألقَینا فیها رَواسِیَ وَ أنبَتنا فِیها مِن کُلِّ شیءٌ مَوزُن: و زمین را هم ما بگستردیم و در آن کوه های عظیم برنهادیم و از آن هر گیاه و هر نبات مناسب و موافق حکمت و عنایت برویانیدیم».

۶- سورۀ لقمان، آیۀ۱۰: «خَلَقَ السَّمواتِ بِغَیرِ عَمَدٍ تَرَونَها وَ ألقی فِی الأرضِ رَواسِیَ أن تَمیدَ بِکُم وَ بَثَّ فیها مِن کُلِّ دآبَّهٍ وَ أنزَلنا مِنَ السَّماءِ ماءً فَانبَتنا فیها مِن کُلِّ زَوجٍ کَریمٍ: «سقف رفیع» آسمان ها را بی ستون که به حسن مشاهده کنند خلق کرده و کوه های بزرگ را در زمین بنهاد تا از حیرت و اضطراب برهید و در روی زمین انواع مختلف حیوانات را منتشر و پراکنده ساخت و هم از آسمان آب باران را فرود آوردیم و به آن آب نباتات پر فایده برویانیدیم».

۷- سورۀ ص، آیۀ۱۸: «إنّا سَخَّرنا الجِبالَ مَعَهُ یُسَبِّحنَ بِالعَشیِّ وَ الإشراقِ: و ما کوه ها را با او مسخر کردیم تا شب و روز خدا را تسبیح و ستایش کند».

۸- سورۀ فصلت، آیۀ۱۰: «وَ جَعَل فیها رَواسِیَ مِن فَوقِها وَ بارَکَ فیها وَ قَدَّرَ فیها أقواتَها فی أربَعَهِ أیّامٍ سَواءً لِلسائِلینَ: و او روی زمین کوه ها را برافراشت و انواع برکات و صنایع بسیار در آن قرار داد و قوت و ارزاق اهل زمین را در چهار روز مقدر و معین فرمود و روزی روزی طلبان را یکسان گردانید».

۹- سورۀ نبأ، آیۀ ۷٫۶: «ألَم نَجعَلِ الأرضَ مِهاداً (۶) وَ الجِبالَ اَوتاداً (۷): آیا ما زمین را مهد آسایش خلق نگردانیدیم و کوه ها را نگهبان آن نساختیم».

۱۰-سورۀ نازعات، آیۀ۳۲: «وَ الجِبالَ اَرسها: و کوه ها را عماد آن ساختیم».

۱۱-سورۀ طور، آیۀ۱۰: «وَ تَسیرُ الجِبالُ سَیراً: و کوه ها (چون ابر بهار) تند به گردش درآید».

۱۲-سورۀ غاشیه، آیۀ۱۹: «وَ إلَی الجِبالِ کَیفَ نُصِبَت: و کوه ها را نمی بینند که بر زمین برافراشته اند».*

در سورۀ غاشیه، آیۀ۱۹ می فرماید که: «وَ إلَی الجِبالِ کَیفَ نُصِبَت: و کوه ها را نمی بینید که بر زمین برافراشته اند».*

نــدارنــد آیــا نگــــه بــر جبــــال                   که چون نصب گردیده با این جلال*

  کوه چیست؟ (Molantain)

از نظر لغوی، زمینی که نسبت به اراضی پیرامون خود به طور مشخص و چشم گیری برجسته بوده و دامنه های شیب داری داشته باشد و از قله یا قله های متعددی تشکیل یافته باشد. به طور کلی برای کوه ارتفاع مشخصی منظور نشده، ولی می توان ارتفاعی را که بیشتر از ۶۰۰ متر بلندی داشته باشند، جزو کوه محسوب داشت و بلندترین کوه جهان اورست، در رشته ارتفاعات هیمالیا واقع در آسیاست که ۸۸۵۰ متر ارتفاع دارد، البته از نظر ارتفاع کوه ها با یکدیگر تفاوت دارند.*

 پوسته چیست و ویژگی های آن چیست؟

کرۀ زمین از لایه های مختلفی تشکیل شده است به نام:

۱- پوسته (Crust)

۲- گوشته یا جبّه (Mantle)

۳- هستۀ بیرونی (Outercore)

۴- هستۀ درونی (Intercore)

 لایۀ بیرونی آن که سخت و شکننده است، پوسته (crust) نامیده می شود. ضخامت این لایه در همه جا یکسان نمی باشد. در زیر خشکی ها (قاره ها) حدود ۱۰۰ الی ۱۵۰ کیلومتر و در زیر اقیانوس ها نازک تر، حدود بین ۷۰ تا ۱۰۰ کیلومتر است. در زیر پوسته لایه ای است به نام جبّه یا گوشته (Mantle) که قسمت فوقانی آن جامد و سخت است، اگرچه با ضخامت نزدیک به ۳۰۰۰ کیلومتر، بیشترین حجم کرۀ زمین را در بر می گیرد، ولی حالت مواد در آن یکسان نیست. لایۀ فوقانی جبّه که بخشی از لیتوسفر نامیده می شود سخت است ولی در زیر لیتوسفر مواد و سنگ های سازندۀ جبّه با ضخامت حدود ۷۰۰ کیلومتر به حالت نیمه مایع و خمیری است به نام آستونسفر (نرم کره) که مواد تشکیل دهندۀ آن جابجا شده و دارای حرکت می باشد. در نتیجه جابجایی مواد مذاب به دلیل حرارت زیاد در این قسمت با حجم وسیع در آستونسفر، نیروهایی به پوستۀ زمین وارد می شود. این نیروها دارای حرکتی آرام ولی مداوم در صفحات ایجاد می کنند.*

با وجود اینکه پوستۀ زمین سطح کرۀ زمین را پوشانده است، اما پیوستگی آن مانند پوستۀ پرتقال نیست و دارای ناپیوستگی هایی است و به دلیل اینکه چگالی آن از چگالی گوشته (جبّه) زمین کمتر است، مثل یخ در آب در داخل گوشته شناور است و به علت همین شناوری در پوسته، آرایش قاره ها حالت دائمی یا یکسان ندارد، بلکه طی میلیون ها سال تغییر می کند، امروز از ۱۳ بخش عمده (قطعات) تشکیل شده است که هر یک از این قطعات را یک صفحه (Plate) نامیده می شود.

 حرکات یاد شده در آستونسفر در لبه ها و مرز صفحات بیشتر تأثیر می گذارد* و به دو شکل سبب ایجاد کوهستان (کوهزایی Orogenj یعنی پدید آمدن کوه از راه تا خوردن چینه های زمین*) می شود.

۱- از طریق فشردگی و بسته شدن صفحات که سبب کوچک شدن فضای چالۀ بین دو صفحه می شود که به صورت حرکات (هم گرا- واگرا- امتداد لغز) در صفحات خود را نشان می دهد که البته در مرز صفحات حرکت همگرا (نزدیک شونده) که در محل برخورد صفحات سبب می شود تا نهشته های رسوبی در حاشیۀ قاره ها در هم کوبیده یا خرد شده، لذا مواد و انباشته های رسوبی در کف چاله ها بالا آمده و دچار تاخوردگی و روی هم رانده شوند و سبب ایجاد کوه های جوان (کوهزایی) صورت بگیرد (یعنی لبۀ جلویی صفحۀ اول به زیر لبۀ جلویی صفحۀ دوم فرو می رود و موجب چین خوردگی در محل تصادم می شود) مثل منطقه ای از پوسته زمین در هندو چین که در جهت حرکت آرام خود به منطقه ای از آسیا تمایل داشته و سرانجام از تماس بین این دو منطقه از پوسته زمین منجر به پیدایش سلسله جبال هیمالیا شده است. از این نمونه می توان از زاگرس در ایران، آندو راکی در حاشیۀ اقیانوس آرام در سواحل غربی آمریکای شمالی و جنوبی نام برد.*

۲- در نتیجۀ جدایی و دور شدن صفحات از یکدیگر، مواد مذاب آستونسفر بالا آمده و کوه های آتشفشانی (Volcano) (کوه آتشفشان، کوه یا قله ای معمولاً مخروطی شکل است که بر اثر روی هم انباشته شدن مواد گداخته ای که از روزنه ای به نام دانۀ آتشفشان خارج گردیده است، پدید آمده باشد. بلندترین آتشفشان روی کرۀ زمین کوه آکونکاگوا به ارتفاع ۶۹۶۰ متر در رشته کوه های آند در آمریکای جنوبی و بلندترین آتشفشان فعال کوه گواباتیری به ارتفاع ۶۰۶۰ متر آن هم در رشته کوه آند واقع شده است* وسیعی را تشکیل می دهند* مثل آیسلند (Iseland) در اقیانوس اطلس شمالی.

البته در زیر آب اقیانوس ها و دریاها، کوه های بسیار مرتفعی وجود دارد که بلندی بعضی از آنها به ارتفاع کوه اورست می رسد و همچنین سرزمین های مسطح و دره های عمیق نیز در بستر اقیانوس ها وجود دارد که بسیاری از این کوه ها بر اثر فعالیت آتشفشانی به وجود آمده است و هر گاه که کوه های زیرزمین از سطح آب بیرون نزنند و به شکل یک محوطۀ خشک درآیند، جزیره نامیده می شوند (جزیره Island)؛ که قطعه زمینی است که پیرامون آن را آب فرا گرفته است. جزیره ممکن است به طرق مختلفی به وجود بیاید مانند:

۱-   بر اثر حرکات پوستۀ زمین در زیر آب، ممکن سطح زمین بالا آمده و از آب خارج شود،

۲-   بر اثر بالا آمدن آب دریا، قسمتی از دشت ساحلی به زیر آب می رود و بلندی های آن از آب خارج شود،

۳-   آتشفشان های زیر آب نیز یکی دیگر از عوامل سازندۀ جزایر است،

۴-   رسوبات ساحلی نیز جزایر شنی پست را به وجود می آورند،

۵-   مرجان ها از عوامل سازندۀ جزایر هستند.

و گاه چند عامل به طور مشترک باعث پدید آمدن جزایر می شود که بزرگترین جزیرۀ گیتی «گروئنلند» است که ۲۱۷۵۶۰۰ کیلومتر مربع وسعت دارد،* مانند جزیرۀ قناری در اقیانوس آتلانتیک شمالی.*

 با وجود این رشته کوه های قاره ای که حدود ۱۰% از کل سطح زمین را پوشانده، ولی رشته کوه های اقیانوس در بستر حوضۀ اقیانوسی، حدود ۲۵% از سطح جامد زمین را تشکیل می دهد.*

به طور کلی کوه ها بر اثر عوامل زیر شکل گرفته اند:

۱-  چین خوردگی زمین

۲-  بر اثر فعالیت های آتشفشانی

۳-  در نتیجۀ آبرفت های ناشی از باران ها و سیلاب ها

۴- کوه هایی که در دل دریاها تکوین یافته اند، مجموعه ای هستند از رسوبات دریاها و باقیماندۀ جانوران دریایی مانند کوه ها و جزایر مرجانی.*

 قرآن کریم در سورۀ نبأ، آیۀ ۷٫۶ می فرماید:

«اَلَم نَجعَل الأرضَ مِهاداً (۶) وَ الجِبالِ اَوتاداً (۷): آیا ما زمین را مهد آسایش خلق نگردانیدیم و کوه ها را نگهبان آن نساختیم».*

مگر خود نگر دست پروردگار زمین را چو گهواره ای برقرار (۶)

مگر بر نیفراشت آن ذوالجــلال            چنـان میـخ هـایی تمـام جبــال(۷)*

عملکرد کوه ها

کوه ها با توجه به حالت و شکل ویژه ای که در سطح زمین ایجاد می کنند، علاوه بر خلق چشم اندازها و مناظر بدیع و زیبا، نقش مؤثری را در دگرگونی محیط طبیعی و جغرافیایی و چگونگی راه های مواصلاتی در رابطه با مسائل اقتصادی نیز ایفا می کنند.

قرآن کریم در سورۀ نحل، آیۀ ۸۸ می فرماید:

«وَ تَرَی الجِبالَ تَحسَبُها جامِدَهً وَ هِیَ تَمُرَّ مَرَّ السَّحابِ صُنعُ اللهِ الَّذی أتقَنَ کُلَّ شَیءٍ إنَّهُ خَبیرٌ بِما تَفعَلون: و در آن هنگام کوه ها را بنگر جامد و ساکن تصور کنی در صورتی که مانند ابر در حرکتند صنع خداست. هر چیز را در کمال اتقان و استحکام ساخته که علم کامل او به افعال همۀ شما خلایق محیط است».

تصـــور کنـــی کـــوه ها ســاکنند                   سبکبــار چـــون ابـر حــرکت کنند

که این آفرینش از آن ذوالمن است                  که هر چیز هم محکـم و متقـن است

همــانــاست آگـــه ز کــردارتــان                  بــه اندیشــه هــا نیــز بــر کــارتـان

و همچنین در سورۀ نبأ آیۀ ۷: «وَ الجِبالِ اَوتادا: کوه ها را نگهبان آن ساختیم».

سورۀ لقمان، آیۀ۱۰: «خَلَقَ السَّمواتِ بِغَیرِ عَمَدٍ تَرَونَها وَ ألقَی فی الأرضِ رَواسیَ أن تَمیدَ بِکُم وَ بَثَّ فیها مِن کُلِّ دآبَّهٍ وَ أنزَلنا مِنَ السَّماءٍ مآءَ فَأنبَتنا فیها مِن کُلِّ زَوجٍ کَریم».*

سپهـــر آفـــریده خــــدا نیلگــون                    کــه در آن نبینیــد هـرگــز ستــون

بســی کــوه هـــا و زمیــن برنهــاد                   که وحشت برون برون آورد از نهاد

زمیــن را چـو می آفرید و بسـاخت                   ز هــر گونه حیوان پراکنده سـاخت

فرستــــاد بـــاران ز نیلـــی سپهـــر                   نبــاتــــات رویــانــد از آب مهـــر

بعد از چگونگی استقرار و نصب کوه ها در زمین، ابعاد دیگری از اثرات وجودی کوه ها در زمین را به نمایش می گذارد. مانند: اضطراب، زلزله و حرکت ناموزون زمین، که به خاطر فشار مواد مذاب داخل زمین تنها به وسیلۀ کوه ها کنترل و هدایت می شوند و سکون و آرامش زمین مرهون وجود این میخ های آرام بخش است. *

مواردی که سبب لرزش و اضطراب زمین می شود عبارتند از:

کرۀ زمین دارای ۱۴ تا ۱۶ حرکت مختلف است.

۱- حرکت وضعی زمین (Rotation of the earth): زمین در هر ۲۴ ساعت یک بار از غرب به شرق به دور محور خود (قطبین) می چرخد و شبانه روز را به وجود می آورد که سرعت این حرکت در مدار استوایی آن ۱۶۶۶ کیلومتر در هر ثانیه ۴۶۱ متر است، که هر چه به قطبین نزدیک می شویم از مقدار آن کاسته می شود.

۲- حرکت انتقالی (Annual Motion of the earth): که سرعت آن ۱۷۰ هزار کیلومتر در هر ساعت (در هر دقیقه ۳۰۰ فرسخ در هر ساعت ۱۸ هزار فرسنگ*) که باعث ایجاد فصول می شود و مدت آن ۲۴۲۲/۳۶۵ یا ۳۶۶ روز طول می کشد.

۳- حرکت زمین همراه با منظومۀ شمسی است که در هر ثانیه ۲۰ کیلومتر در فضا (با سرعت حدود ۲۸۸۰ کیلومتر در هر ساعت) به مقصد نامعلومی به دنبال ستاره وگا حرکت می کند و کرۀ زمین نیز مجبور است سرعت حرکت وضعی و انتقالی خود را چنان ترتیب دهد تا از این کاروان عقب یا پیش تر نیفتد. سرعت این حرکت در روز اول تیرماه ۲۸۹۰۰ کیلومتر در ثانیه و در اول دی ماه ۳۰٫۰۰۰ کیلومتر است. به طور مسلم این حرکت سریع زمین و بالاخص حرکت وضعی آن، در تماس با هوای مجاور آن و در برخورد با مولکول های هوای ساکن که همۀ جوانب آن را مانند پوست پیاز فرا گرفته است، حرارت شدیدی تولید می کند؛ ولی اگر هوای مجاور زمین به همراه خود زمین حرکت کند و هر دو دست به دست هم به یک سمت در حال حرکت باشند، قطعاً چنین خطری پدید نخواهد آمد. از این رو، وجود کوه ها و پستی و بلندی های زمین، در حرکت هوای مجاور همراه زمین نقش مؤثری دارند، زیرا در پرتوِ فواصل کوه ها و پستی و بلندی های آن، قشر جامد زمین را به صورت سرزمین شخم زده در می آورد و هوای مجاوری که با سطح زمین تماس دارد، در میان کوه ها حبس شده و پستی و بلندی های مختلف زمین که حتی در برخی از مناطق به ۸ کیلومتر می رسد، هوای چسبیده به زمین را در داخل خود نگه داشته و هنگام حرکت زمین، هوای داخل فرورفتگی ها و چسبیده به آن با آن حرکت می کند و هر دو در مسیر واحدی به گردش خود ادامه می دهند. چرا که کوه ها به صورت دنده های یک چرخ، پنجه در این قشر عظیم افکنده اند و به همراه زمین حرکت می کند. دانشمندان معتقدند که اگر سطح زمین صاف بود قشر هوا به هنگام حرکت زمین روی آن می لغزید و طوفان های عظیم ایجاد می کرد و حتی ممکن بود که این اصطکاک دائمی، زمین را داغ و سوزان و غیرقابل سکونت کند. (مانند کویرها و بیابان ها که خشک و سوزان هستند.)*

و یا مثلاً در یک منطقۀ کوهستانی استوایی (کشور کنیا در آفریقا و کشور اکوادور در امریکای جنوبی و جزایر سوماترا در اندونزی) که کوهستان ها به شکل دیوارهای عظیمی در سرتاسر آن مناطق کشیده شده است و فقط در طول ۵۰ کیلومتر طوفان وحشتناک مناطق حاره ای شروع می شود. چنانچه ارتفاع متوسط کوهستان ها را در این مناطق ۲ کیلومتر در نظر بگیریم، سرعت باد را گاهی تا ۳۰۰ کیلومتر در ساعت می رساند.

 اگر سرعت باد را ۲۰۰ کیلومتر فرض نماییم و جهت این طوفان ها از مشرق به مغرب باشد، و ۸۶ میلیمتر از سرعت زمین ۴۶۱ متر کم می شود و با توجه به جهت حرکت زمین که از غرب به شرق است، به سرعت ۴۶۱ متر در ثانیۀ زمین ۸۶ میلیمتر اضافه می کند. این سرعت به نظر قابل توجه نمی آید، ولی لرزش یا ضربه یا نیروی شتاب تغییر سرعت ۸۶ میلیمتری (به اندازۀ انفجار ناگهانی ۶۹ عدد بمب هیدروژنی ردیف ۵۰ مگاتن است که این مقدار برابر ۲۵۰۰ بمب اتمی هیروشیمای ژاپن مصرف شد). بنابراین اگر هنگام وقوع طوفان های سریع، زمین گرفتار این ضربه ها شود، کلیۀ موجودات زمین یکباره ناپدید می شوند، لیکن پروردگار مهربان برای اینکه بندگانش آرام روی زمین راه بروند و به تعبیر خداوند که در قرآن می فرماید: «کوه ها را با خاصیت چرخ لنگری مهمی که دارند ضربه گیر این نیروی وحشتناک نموده است.»*

۴- یکی دیگر از حرکاتی که کوه ها مانع از بروز آن می شوند، جاذبۀ نیرومند ماه، خورشید و یا کرات دیگر آسمان است که می تواند در پوستۀ زمین جزر و مد ایجاد کند، مانند آنچه که در دریاها رخ می دهد و همواره در حرکت و اضطراب می باشد؛ ولی مانع بروز این نوع از حرکات ناموزون همان کوه ها هستند، چرا که در حقیقت حکم یک ذرۀ فولادی محکم را دارند که دور تا دور زمین را احاطه کرده و با وجود اینکه قشر محکمی از پوستۀ زمین را پوشانده است، باز هم حرکات خفیفی در آن پیدا می شود که هر بار حدود ۱۵ سانتی متر پوستۀ زمین به تدریج بالا و پایین می رود.

۵- یکی دیگر از عواملی که سبب لرزش ها می شود، وجود مواد مذابی است که هستۀ مرکزی زمین را تشکیل می دهد. در دل زمین مملو از گازهای متراکمی است که با شدت هر چه تمام تر بر آن فشار وارد می کند و زلزله های جبران ناپذیری نیز به وجود می آورد. به عقیدۀ گروهی از دانشمندان، این عامل نتیجۀ حرارت مواد مذاب و گازهای درونی است که به شدت خارج می شوند.

 ۶- در این صفحۀ متلاطم، یگانه عاملی که مانع متلاشی شدن قطعات زمین می شود، همان کوه هاست. همان طور که می دانیم، کوه ها به خاطر حرکات و برخورد صفحات عظیم تشکیل دهندۀ پوستۀ زمین به وجود می آیند. وقتی که دو صفحه به هم برخورد می کنند، صفحۀ مستحکم تر به زیر صفحۀ نازک تر می لغزد و صفحۀ فوقانی را خم می کند، که سبب ایجاد ارتفاع و کوه می شود و لایۀ زیرین زمین پیش می رود و گسترش عمیقی را به طرف پایین ایجاد می کند که به اندازۀ بخش های قابل رؤیت آنها بر روی سطح زمین بزرگ است که با توسعۀ کوه ها به طرف زیرزمین و همچنین گسترش آنها بر روی زمین، صفحات مختلف زمین مانند میخ به هم فشرده می شوند.*

«وَ الجِبالِ اَوتادا»:

مگر بر نیفراشت آن ذوالجــلال            چنـان میـخ هـایی تمـام جبــال

«وَالجِبالِ اَرسها»:

نگهبان آن ساخت آن ذوالجلال            همــه کــوه هـا و تمــام جبــال*

کوه ها را می توانیم به میخ هایی تشبیه کنیم که قطعات چوب را به یکدیگر متصل می کند. این عمل را ثابت کردن کوه ها یا (ایزوستیسی Isostasy) می گویند، یعنی تعادل کلی در پوستۀ زمین که از طریق جریان قابل انعطاف مواد سخت در زیر پوسته و تحت فشار گرانشی حفظ شده باشند.

امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) نیز در بیان عظمت کاخ آفرینش چنین می فرماید:

«وَ وَتَد بالصُخُورِ میدانِ اَرضِهِ: به وسیلۀ کوه ها اضطراب و لرزش زمین را به آرامش تبدیل کرد». (خطبۀ ۱)

 و در جای دیگر می فرماید:

«عدلِ حَرکَتها بالسَّیاراتِ مِن جَلامیدها: و حرکات زمین را با صخره های عظیم و قلۀ کوه های بلند نظم داد». (خطبه های ۲۱۱٫۹۱)

و در جای دیگر می فرماید:

«رَبَّ الجِبالِ الرَّواسی الَّتی جَعَلتَها الارضِ اَوتاداً و لِلخَلقِ اعتِماداً: ای پروردگار کوه های بلند و پا برجا که آن را برای زمین چونان میخ های محکم و برای مخلوقات تکیه گاه محکم ساخته ای». (خطبۀ ۱۷۱)*

در مجمع البیان نیز آمده است که خداوند متعال می توانست با چیزی غیر از کوه ها زمین را در مقابل زلزله حفظ کند، ولی کوه ها برای درک مردم مناسب تر است و توجه و دقت آنان را به خود جلب می کنند. در آیۀ «اَلَم نَجعَلِ الاَرضَ مِهادا: آیا زمین را بستر قرار ندادیم»،

مگر خود نگر دست پروردگار زمین را چـو گهـواره ای برقرار*

قرآن زمین را به گهواره تشبیه نموده است که قطعات آن به وسیلۀ کوه ها که به سان میخ هستند، به هم پیوسته و سنگینی آنها باعث اعتدال و حرکات آن شده است، به طوری که در عین حرکت آرام است (وَ الجِبالِ اَوتادا).

 

علاوه بر تشبیه کوه ها به میخ، به ریشۀ آنها نیز اشاره می کند که نشانۀ آیات علمی و اعجاز قرآن است، چرا که مرکز زمین مثل پوستۀ آن جامد نیست و پوستۀ آن نسبت به

مرکز آن مثل پوستۀ تخم مرغ است به درون تخم مرغ.

از آنجا که زمین دارای حرکات مختلفی است، اگر کوه ها نبودند، مرتباً پوستۀ آن بر روی جبّه و هستۀ پلاستیکی شکل قرار گرفته و به این سو و آن سو می لغزید و زندگی را غیرممکن می ساخت و چه بسا که پوسته پاره پاره می شد؛ اما کوه های سر به فلک کشیده و چند برابر آن در زمین ریشه دوانیده اند و از هر طرف پوستۀ زمین را به زنجیر کشیده و آن را بر روی جبّه و هسته میخکوب کرده اند. ریشۀ کوه ها در زیر زمین چند برابر ارتفاع آنها روی زمین است، البته کوه ها فقط بر روی خشکی ها نیستند، بلکه در زیر اقیانوس ها و دریاها نیز قرار دارند؛ مانند سلسله جبال اطلس میانی که از آیسلند شروع و به سوی قطب جنوب امتداد پیدا می کنند و به شکل S انگلیسی که حدود ۲۰ هزار کیلومتر طول دارد و بیشتر قله های آن نیم تا یک مایل با سطح آب فاصله دارد. این در حالی است که تا یک قرن پیش، دانشمندان کوه ها را توده های سنگی عظیم می پنداشتند که مانند تپه های مصنوعی روی زمین ریخته شده اند، ولی اخیراً پی برده اند که قسمت عمدۀ هر کوهی زیر سطح زمین قرار دارد. این نقش حیاتی کوه ها، که قرن ها پیش از حکمت متعالی آفرینش خداوند در قرآن آمده است، اکنون از طریق زمین شناسی مدرن و پژوهش های زلزله شناسی کشف شده است. به این ترتیب که، کوه ها بر سطح زمین تشکیلاتی را نشان می دهند که شبیه به یک پشتۀ یخی است که بر اثر تراکم یخ بر روی یخچال های قطبی تولید می شوند. هر پویندۀ قطبی می داند که وقتی قطعات فراوان یخ شناور که بر اثر تراکم می شکنند، بر روی هم انباشته می شوند، قسمت اعظم یخ پایین می شود تا بقیۀ یخ را شناور نگه دارد؛ به همین نحو در زیر هر کوهی که بر سطح زمین سر بر افراشته، یک کوه (منفی) وجود دارد که از مواد خارایی تشکیل شده و در لایه های زیرین بازالت نیمه مذابی پیش رفته که در آن شناور است. کوه وارونه وزن مواد سنگی بالا آمده بر سطح زمین متکی بر یک ضد کوه است که در زیر زمین درون پلاستیکی آن پیش رفته است.*

 و این در حالی است که قرآن کریم ۱۴ قرن پیش پرده از این راز بزرگ برداشته است.

«وَ الجِبالِ اَوتادا» (سورۀ نبأ، آیۀ ۶).

خداوند در قرآن در سورۀ طور آیۀ ۱۰ می فرماید:

«وَ تَسیرُ الجِبالُ سَیراً: و کوه ها ها (چون ابر بهار) تند به گردش درآید».

با توجه به این آیۀ قرآن، چنان که به نظر می رسد کوه ها ثابت هستند، ولی این طور نیست و دارای حرکت پیوسته ای هستند. قرآن می فرماید: «کوه ها را بینی و پنداری که ساکن اند، ولی مانند ابر در حرکت اند؛ این آفرینش خدایی است که همه چیز را به کمال رسانده و بر کارهایتان آگاه است».* که البته حرکت کوه ها به واسطۀ جنبش پوستۀ زمین که بر روی آن قرار گرفته اند، ایجاد می شود. پوستۀ زمین روی لایۀ جبّه که متراکم تر است شناور می باشد. در آغاز قرن ۲۰ برای نخستین بار در تاریخ، یک دانشمند آلمانی به نام (الفرد وِگنر Alfred Wegner) فرضیه ای عنوان کرد مبنی بر اینکه در ابتدای تشکیل زمین، قاره ها و خشکی ها به یکدیگر متصل بوده اند، اما بعد به جهات مختلف رانده شدند و به این ترتیب از یکدیگر دور شده و جدا گشته اند. زمین شناسان در دهۀ ۱۹۸۰ (۵۰ سال بعد از مرگ وِگنِر) دریافتند که او درست گفته است؛ همان طور که وگنر در مقاله ای در سال ۱۹۱۵ اشاره کرد، توده های خشکی روی زمین در حدود ۵۰۰ میلیون سال قبل به یکدیگر متصل بوده اند و این تودۀ بزرگ به نام Pang aea (پانگه آ) در قطب جنوب قرار داشت. تقریباً ۱۸۰ میلیون سال قبل، پانگه آ به دو بخش تقسیم شد که به جهات مختلف رانده شدند. یکی از این قطعات بزرگ (Gondwana گندوانا) بود، که آفریقا و استرالیا و قطب جنوب و هند را در می گرفته است. بخش دوم لوراسیا Laurasia بود که اروپا، آمریکای شمالی و آسیا را (به جز هند) شامل می شود. در خلال ۱۰ میلیون سال پس از این جدایی، گندوانا و لوراسیا به بخش های کوچک تر تقسیم شدند. این قاره ها (قطعات) که پس از تقسیم شدن پانگه آ به وجود آمدند، دائماً  روی سطح زمین را تغییر می دادند که در نتیجۀ تحقیق زمین شناسی انجام شده در آغاز قرن ۲۰، این حرکت پوستۀ زمین کشف شد. پوسته و بالاترین قسمت جبّه با ضخامتی در حدود ۱۰۰ کیومتر، به قطعاتی به نام صفحه تقسیم می شوند، ۶ صفحۀ اصلی و چند صفحۀ کوچک وجود دارد.

طبق نظریه ای به نام صفحات تکتوئیکی، این صفحات روی زمین حرکت می کنند و قاره ها و کف اقیانوس ها را با خود حمل می کنند. حرکت قاره ای از ۱ تا ۵ سانتی متر در هر سال اندازه گیری شده است. وقتی که صفحات به حرکت ادامه می دهند، این امر تغییر کندی را در جغرافیای زمین به وجود می آورد؛ مثلاً هر سال اقیانوس اطلس عریض تر می شود. نکتۀ جالب اینکه، خداوند به حرکت کوه ها به صورت یک عمل رانشی اشاره کرده است که امروزه دانشمندان نیز اصطلاح «رانش قاره ای» را برای این حرکت به کار می برند.*

خداوند در قرآن کریم می فرماید: «وَ الاًرضً مَدَدناها و اَلقَینا فیها رَواسیَ وَ اَنبَتنا فیها مِن کُلِّ شَیءٍ مَوزُون: و زمین را هم ما بگستردیم و در آن کوه های عظیم برنهادیم و از آن هر گیاه و هر نبات مناسب و موافق حکمت و عنایت برویانیدیم».

زمین را خداوند اینگـونه داد                 بر آن کـوه های بلنـدی نهــاد

بسی گونه گون چیزهای نکو                 همــه طبـق حکمت برویانَد او*

در قرآن، کوه ها به میخ تشبیه شده است و می دانیم که وقتی میخی را به جایی می کوبیم، قسمت عمدۀ آن به داخل فرو می رود و قسمتی از آن بیرون می ماند؛ پس می توان گفت تمام فواید و اسراری که برای کوه ها بیان می شود، با این تشبیه چنین توجیه می شود که قسمت بیرونی کوه نیز دارای فواید بیرونی است از جمله:  

 ۱- سرچشمۀ نهرها

خداوند در قرآن می فرماید: «وَ جَعَلَ فیها رَواسیَ مِن فَوقِها وَ بارَکَ فیها وَ قَدَّرَ فیها اَقواتِها فی اَربَعَهِ اَیّامٍ سَواءً لِلسّائِلینَ»،

به روی زمین کوه ها بر فراشت             چـه بسیار نفعی در آنها گذاشت

غـــذای اهـالیش در چــار روز             معیـــن نمـــود و بگــردی بروز

کسـانی که سـازند روزی طلب             تفــاوت نـدارنـد در پیــش رب*

همچنین خداوند در سورۀ رعد و سورۀ نمل چنین می فرماید:

«وَ اَلقی فی الاَرضِ رَواسِی اَن تَمیدَ بِکُم وَ اَنهاراً وَ سُبُلاً لَعَلَّکُم تَهتَدون»،

به روی زمین کــوه هایی نهـاد              چنان کــوه های عظیمــی بداد

که گردید فارغ ز هر اضطراب              رهــایی بیــابید از بیـــم و تـاب

بســی راه هـــا داد پروردگــار                         کــه در آن نمایید سِـر و گـذار

هدایت بگردید شاید به راست               بجـویید راهی که راه خداست*

آبیاری زمین به وسیلۀ کوه ها و ارتباط کوه ها با نهرها بسیار جالب است، زیرا بسیاری از کوه های روی زمین آب هایی را که به صورت برف درآمده اند، در قله یا در شکاف های دره هایشان ذخیره می کنند و به تدریج آن برف ها آب شده و به حکم قانون جاذبه، از مناطق مرتفع تر به سوی مناطق پست تر و کشتزارها روان می گردند.*

 بنابراین سرچشمۀ نهرها نیز کوه ها هستند که یکی دیگر از مظاهر بزرگ خلقت و نشانه های وجود تدبیر در عالم آفرینش است؛ به همین دلیل این دو پدیده، یعنی «کوه و نهر» را در کنار هم ذکر می کنند، چرا که ریشۀ این نهرها و شط های عظیم وجود کوه هاست. همان طور که می دانیم، در ارتفاعات به دلیل سرمای زیاد و وجود برف و باران که به وسیلۀ یخچال های طبیعی ذخیره می شود، در فصل گرما که حرارت همۀ نقاط نسبت به فصل زمستان افزایش پیدا می کند، این یخچال ها به تدریج ذوب شده و به صورت چشمه و رود جاری می شود و قسمت اعظم این مایۀ زندگی در سایۀ کوه ها تأمین می شود.*

 ۲- نقش تصفیۀ آب

خداوند مهربان در قرآن می فرماید:

«وَ جَعَلنا فیها رواسِیَ شامِخاتٍ وَ اَسقَیناکُم ماءً فُراتاً: و در زمین کوه های بلند برافراشتیم و از ابر و باران به شما آب زلال و گوارا نوشانیدیم».*

کوه ها در تصفیۀ آب ها نقش تصفیۀ شنی را دارند. این تصفیه عبارت است از عبور آب از لایه های شنی، زیرا لایه های شنی در قسمت پایین از قلوه سنگ ها و در قسمت بالا از ماسه های نرم تشکیل می شود، که عبور آب از این طبقات کوه سبب می شود که باکتری های آب گرفته شده و آب از مواد خارجی تصفیه شود.*

۳- راه ها

پروردگار جهانیان در قرآن می فرمایند که:

« وَ جَعَلنا فیها رواسِیَ اَن تَمیدَ بِهم وَ جَعَلنا فیها فَجاجاً سُبُلاً لَعَلَّهُم یَهتَدُون»،

بـه روی زمیـن کــردگـار معـاد            چو میخـی همه کــوه ها را نهاد

کـه تـا بـاز دارد زمین را ز تـاب            کنـد دور از بطـن آن اضطـراب

بسی راه ها ساخت آن بی نشـان            که یابنـد مــردم هــدایت به آن*

در قسمتی از این آیه خداوند می فرماید که: «ما در لابلای این کوه های عظیم دره ها و راه هایی قرار دادیم تا آنها هدایت شوند و به مقصد برسند»؛ به راستی اگر این دره ها و شکاف ها نبودند، سلسله جبال های عظیم موجود در زمین، مناطق مختلف آن را چنان از هم جدا می کردند که پیوندشان از زمین به کلی گسسته می شد، و این نشان می دهد که همۀ این پدیده ها، طبق برنامه ای حساب شده است.

۴- گسترش زمین

آیا به زمین نگاه نمی کنند که چگونه گسترده و هموار گشته است، از طریق باران های مدام که کوه ها را شسته (از طریق به وجود آمدن سیلاب و حرکت روان آبها و  آبرفت) و سپس در گودال ها پهن کرده و زمین های صاف و همواری به وجود می آید که هم آماده برای کشاورزی است و هم قابل برای ساخت و ساز سازه های انسانی (مانند ایجاد شهر و روستا).  سطح زمین در واقع پیوسته پایین و درون می رود و درون آن به سطح می آید، به این ترتیب که مواد مذاب درون زمین به بیرون از زمین می ریزند و روی زمین جاری می شود و یا کوه درست می شود و همین طور فشار درونی زمین سطح زمین را بلند می کند و کوه درست می شود و در قسمت هایی از زمین بخش هایی پایین رفته و بخش های دیگر بالا می آید، که البته باز هم کوه درست می شود و کوه ها نیز بر اثر عامل فرسایش شکسته شده و به همراه جریان آب، بالا و به اطراف منتقل شده و روی سطح زمین را می پوشانند. به این ترتیب و با گذشت زمان، سطح زمین به زیر منتقل شده و سطح جدید روی آن قرار می گیرد.*

 ۵- رنگارنگ بودن کوه ها

خداوند در قرآن کریم می فرماید:

«اَلَم تَرَ أنَّ اللهَ اَنزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَاَخرَجنا بِه ثَمَراتٍ مُختَلِفاً اَلوانُها وَ مِنَ الجِبالِ جُدَدٌ بیضٌ وَ حُمرٌ مُختَلِفٌ اَلوانُها وَ غَرابیبُ سُودٌ: آیا ندیدی که خدا باران را از آسمان فرود آورد و به انواع میوه های گوناگون و رنگارنگ پدید آورد و در زمین از کوه ها طرق زیاد و اصناف و رنگ های مختلف سفید و سرخ و سیاه خلقت فرمود».*

ندیـدی تـو آیـا که آب جهـان فرستـاد بـاران خـوش زآسمـان

چـه بسیـار میوه همه گونه گون             از آن آب و خـاک آمـد بـرون

خود اندر زمین وز دل کوهسـار            بریـده بسـی راه هـا کــردگـــار

ز رنگ سفید و ز سـرخ و سیـاه             جبــال آفــریدست  یکتــا الـــه*

آیا نمی توانی ببینی! خدا از ابر باران پایین می آورد، سپس از آن ثمره هایی را با آن در می آوریم با رنگ های گوناگون و ازکوه ها کوه های سفید راه راه و سرخ با رنگ های گوناگون و سیاه سیاه در می آوریم. منظور از کوه های سفید راه راه و کوه های سرخ با رنگ های گوناگون، یعنی به درجات مختلف و کوه های سیاه و سیاه، یعنی یکنواخت از زمین در می آوریم.

کوه های سفید راه راه، کوه های رسوبی هستند و اما این کوه ها چگونه تشکیل می شوند؟

هنگامی که باران می بارد، جریان آب سنگ و خاک و گیاه و پیکر حیوانات و هر چیزی را که در مسیر آن باشد را با خود می برد و رفته رفته با کم شدن سرعت جریان آب، آنچه آب با خود برداشته، رفته رفته در بستر رودخانه و پیچ و خم های آن رسوب می کند و یا به انتهای رودخانه که ساحل دریا باشد برده شده و در آنجا رسوب می کند و از آنچه که رسوب کرده، یک لایۀ رسوبی به جای می ماند که به مرور این لایه های رسوبی روی هم جمع می شوند و پس از آن بر اثر فشار درونی زمین و بالا آمدن آن کوه های لایه لایه به وجود می آید.

کوه های سرخ کوه هایی هستند که در آن عناصر آهن بیشتر است و آهن نیز در اثر رطوبت و آب و هوا اکسید شده و به رنگ سرخ در می آید و از آنجا که این عنصر در همه جا یکسان نیست، میزان اکسید شدن نیز تفاوت دارد؛ در نتیجه میزان سرخ شدن و سرخ بودن آن نیز یکسان نیست و کوه های سیاه نیز به کوه های آتشفشانی معروف اند.* (که این کوه ها یا قله ای معمولاً مخروطی شکل که بر اثر روی هم انباشته شدن مواد گداخته ای که از روزنه ای به نام دانه آتشفشان خارج گردیده است، پدید می آید.)*

  نتیجه گیری

خداوند مهربان در قرآن کریم می فرماید:

«وَ اَلقی فی الاَرضِ رَواسی اَن تَمیدَ بِکُم وَ اَنهاراً وَ سُبُلاً لَعَلَّکُم تَهتَدُون: و نهرها در زمین و چشمه ها را از کوه ها جاری کرد و نیز کوه های بزرگ را در زمین بنهاد تا از حیرانی و اضطراب برهید و راه ها پدیدار ساخت تا مگر هدایت شوید».*

به روی زمین کــوه هایی نهـاد              چنان کــوه های عظیمــی بداد

که گردید فارغ ز هر اضطراب              رهــایی بیــابید از بیـــم و تـاب

بجـوشند از آن رودهـای زلال              بگـردند جــاری ز کوه و جبال

بســی راه هـــا داد پروردگــار                         کــه در آن نمایید سِـر و گـذار

هدایت بگردید شاید به راست               بجـویید راهی که راه خداست*

با توجه به این آیۀ شریفه می توان به طور کلی به اسرار و فواید کوه ها اشاره کرد که عبارتند از:

۱-  کوه ها باعث حفظ کرۀ زمین و جلوگیری از پراکندگی آن و موجب آرامش می شود که در خطبۀ ۲۱۱ حضرت امیرالمؤمنین می فرمایند: «پس کوه ها در هوا و ریشه های آن در آب رسوخ کرده، کوه ها از جاهای پست و هموار سر بیرون کشیده و کم کم ارتفاع یافتند و ریشۀ آن در دل زمین ریشه دوانید. قله ها سر به سوی آسمان برافراشت و نوک آنها را طولانی ساخت تا تکیه گاه زمین و میخ های نگه دارندۀ آن باشد، سپس زمین با حرکات شدیدی که داشت، آرام گرفت تا ساکنان خود را نلرزاند و آنچه بر پشت زمین است سقوط نکند، یا از جای خویش منتقل نگردد».*

۲-   کوه ها از حرکات ویران کننده و لغزش زمین جلوگیری می کنند، زیرا همچون زرهی زمین را در بر گرفته اند و این سبب می شود که از لرزش های شدید زمین که بر اثر گازهای درونی اتفاق می افتد، تا حد زیادی جلوگیری کند.

۳-   کوه ها حرکات پوستۀ زمین را در مقابل جریان جزر و مدّ ناشی از کرات آسمانی (ماه و خورشید و …) به حداقل می رسانند.

۴-     کوه ها فشار هوا و وزش بادها را به صورت ملایم ایجاد می کنند.

۵-   کوه ها عامل اصلی جلوگیری از سیل و طوفان است و در برابر بادهای طوفان زا مقاومت شدیدی ایجاد می کند و همچنین عامل جلوگیری از کویر و بیابان های خشک و سوزان است.

۶-   اگر کوه ها نبودند، در اثر حرکات انتقالی و وضعی زمین، میان هوای ثابت سطح زمین و زمین متحرک اصطکاک شدیدی پدید می آمد که حیات را ناممکن می نمود، لذا وجود کوه ها باعث شد تا هوای ثابت سطح زمین پا به پای زمین حرکت کند و مانع اصطکاک شود.

۷-   کوه ها عامل اصلی ذخیرۀ آب هستند که با ایجاد دره، به حکم قانون جاذبه، آب را در سراشیبی قرار داده و باعث می شود که درختان و مزارع از آن سیراب شوند و رشد و نمو کنند.

۸-   اگر فشار و به هم پیوستگی کوه ها نبود، زمین به صورت فعلی در نمی آمد و در نتیجه بر اثر وجود کوه هاست که تمدن ها گسترش یافته و شهرها و روستاها شکل گرفته و محل زندگی برای انسان شده است.

۹-   کوه ها عامل ایجاد نهرها و سرزمین های پست و هموار (دشت)، تحت تأثیر عامل فرسایش آب، باد، سنگ و خاک هستند که آنها را به سطح زمین منتقل می کنند و دره ها که عامل پیدایش طبیعت سرسبز و میوه های رنگارنگ هستند، که همۀ این موارد تدبیری است متصل و متحد که از وجود مدیری حکیم حکایت می کند.

۱۰-  پناهگاه بودن کوه، که در قرآن کریم می فرماید: «از کوه برای شما پناهگاه هایی مقرر کردیم» و همچنین در نهج البلاغه حضرت امیر می فرمایند: «از کوه در زمان جنگ به خوبی می توان استفاده کرد» و همچنین می فرمایند: «هرگاه به دشمن رسیدید یا او به شما رسید، لشکرگاه خویش را بر فراز بلندی یا دامنۀ کوه یا بین رودخانه قرار دهید تا پناهگاه شما و مانع هجوم دشمن باشد، جنگ را از یک سو یا دو سو آغاز کنید و در بالای قلّه ها و فراز تپه ها دیده بان بگمارید».*

۱۱-   از کوه ها می توانیم به عنوان مرز بین کشورها استفاده کنیم، چون:

۱-     دائمی هستند و کمتر جابجا می شوند؛

۲-     صعب العبور هستند که از نظر نظامی، به خصوص در فصل زمستان دارای اهمیت است؛

۳-     همچنین چون دارای ارتفاع زیادی می باشند، به راحتی می توان مرز را کنترل کرد.  

 منـابع مـورد استفـاده

۱-  قرآن کریم

۲-  قرآن کریم، ترجمه: امید مجد

۳-  فرهنگ بزرگ گیتاشناسی (اصطلاحات جغرافیایی)

۴-  کتاب جغرافی سال سوم رشته انسانی

۵-  کتاب علوم زمین دورۀ پیش دانشگاهی

۶- رابرت تی، دیکسون، مترجم: احمد خواجه نصیر طوسی، جایگاه ما در عالم نجوم دینامیک، مرکز نشر دانشگاهی تهران.

۷- فرهنگ جغرافیایی کوه های کشور، جلد اول، چاپ دوم ۱۳۸۱، سازمان جغرافیایی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح.

۸-  تفسیر نمونه، جلد۵، چاپ دوم.

۹-  سیدمحمد شفیعی مازندرانی، طبیعت و محیط زیست.

۱۰- آیت الله جعفر سبحانی، قرآن و اسرار آفرینش، تفسیر سورۀ رعد، ویرایش دوم۱۳۸۳٫

۱۱- دکتر محمدرضا اصفهانی، پژوهش در اعجاز علمی قرآن، چاپ پنجم.

۱۲- ترجمه نهج البلاغه، حضرت امیرالمؤمنین، ترجمه: محمد دشتی.

۱۳- ژرژ کاموف، ترجمه: رضا اقصی، کتاب ماده، زمین و آسمان.

۱۴- هارون یحیی، ترجمه: علیرضا عیاری، معجزات علمی قرآن.

۱۵- سایت Gabrimmjj.blogfa.com ، دکتر محمد رضایی، مجله دانشمند، اسفند ۱۳۸۴٫

۱۶- سایت geoaria.blogfa.com/cat-1170a ، محمدمهدی مالکی.

۱۷- سایت www.harunjah.com، عبدالدائم الکحیل.

۱۸- سایت نعمت الله امیریان.

 * قرآن کریم.

* قرآن کریم.

* قرآن کریم، ترجمۀ امید مجد.

* فرهنگ بزرگ گیتاشناسی (اصطلاحات جغرافیایی).

* کتاب جغرافی سال سوم رشته انسانی، ص۴۸٫

* سایت نعمت الله امیریان.

* فرهنگ اصطلاحات جغرافیایی.

* رابرت تی، دیکسون، مترجم: احمد خواجه نصیر طوسی، جایگاه ما در عالم نجوم دینامیک، مرکز نشر دانشگاهی تهران، ص

* فرهنگ اصطلاحات جغرافیایی.

* کتاب جغرافی سال سوم، ص ۴۹٫

* فرهنگ اصطلاحات جغرافیا.

* سایت نعمت الله امیریان.

* فرهنگ جغرافیایی کوه های کشور، جلد اول، چاپ دوم، ۱۳۸۱، سازمان جغرافیایی وزارت دفاع و پشتیبانی نیروی مسلح، ص۹٫

* تفسیر نمونه، جلد۵، ص ۴۸۲٫

* قرآن کریم، سورۀ نبأ، آیۀ ۷٫۶٫

* قرآن کریم، ترجمه: امید مجد.

* سورۀ لقمان، آیۀ۱۰: سقف رفیع آسمان ها را بی ستون که به حس مشاهده کننده خلق کرده و کوه های بزرگ را در زمین بنهاد تا از حیرت و اضطراب برهید و در روی زمین انواع مختلف حیوانات منتشر و پراکنده ساخت و هم از آسمان آب باران فرستاد و به آن آب نباتات پر فایده رویاند.

* کتاب طبیعت و محیط زیست از نظر تقارن و سنت (سید محمد شفیعی مازندرانی)، ص۷۸٫

* آیت الله جعفر سبحانی، قرآن و اسرار آفرینش، تفسیر سورۀ رعد، ویرایش دوم، ۱۳۸۳، ص۸۴٫

* تفسیر نمونه، جلد۵، ص۳۸۰ و جلد سوم، ص۱۶۵٫

* دکتر محمد رضایی اصفهانی، پژوهش در اعجاز علمی قرآن، چاپ پنجم، ص۳۶٫

* سایت Gabrimmjj.blogfa.com دکتر محمد رضایی.

* قرآن کریم، سورۀ نبأ، آیۀ ۷ و سورۀ نازعات، آیۀ ۳۲٫

* نهج البلاغه، خطبۀ ۱۷۱٫۲۱۱٫۹۱٫۱٫

* قرآن کریم، سورۀ نبأ، آیۀ ۶٫

* ژرژ کاموف، ترجمه: رضا اقصی، کتاب ماده، زمین و آسمان، ص۴۰۴٫

* قرآن کریم، سورۀ نمل، آیۀ ۸۸٫

* معجزات علمی قرآن، نوشتۀ هارون یحیی، ترجمه: علیرضا عیاری.

* قرآن کریم، سورۀ حجر، آیۀ ۱۹٫

* قرآن کریم، سورۀ فصلت، آیۀ ۱۰: «و او روی زمین کوه ها برافراشت و انواع برکات و منابع بسیار در آن قرار داد وقوت و ارزاق اهل زمین را در چهار روز مقدر و معین فرمود و روزی روزی طلبان را یکسان گردانید.»

* قرآن کریم، سورۀ رعد، آیۀ ۳ و سورۀ نحل، آیۀ ۱۵: «و نهرها در زمین و چشمه ها از کوه ها جاری کرد و نیز کوه های بزرگ را در زمین نهاد تا از حیرانی و اضطراب برهید و راه هایی پدیدار ساخت تا مگر هدایت شوید».

* تفسیر نمونه، جلد دوم، ص۴۶۱٫

* آیت الله جعفر سبحانی، کتاب قرآن و اسرار آفرینش، تفسیر سورۀ رعد، ص۸۴٫

* قرآن کریم، سورۀ مرسلات، آیۀ ۲۷٫

* سایت Gabrimmjj.blogfa.com دکتر محمد رضایی، مجلۀ دانشمند، اسفند ۸۴٫

* قرآن کریم، سورۀ انبیاء، آیۀ ۳۱: «بر روی زمین کوه های استوار قرار دادیم تا خلق را از اضطراب حفظ کند و نیز راه ها را در کوه ها و جاده ها را در زمین برای هدایت مردم مقرر فرمودیم».

* سایت Geoaria.blogfa.com/cat-117.a، محمد مهدی مالکی.

* قرآن کریم، سورۀ فاطر، آیۀ ۲۷٫

* قرآن کریم، ترجمه: امید مجد.

* سایت www.harunyah.com، عبدالدائم الکحیل.

* فرهنگ بزرگ گیتاشناسی (اصطلاحات جغرافیایی)، ص۱۱٫

* قرآن کریم، سورۀ نحل، آیۀ ۱۵٫

* قرآن کریم، ترجمه: امید مجد،.

* نهج البلاغه، خطبۀ ۲۱۱، ص۳۱۱٫

* نهج البلاغه، نامۀ ۱۱، ص۳۵۱٫

 

تهیه کننده:

مریم نعمتی عبدل آبادی

خراسان شمالی -شهرستان بجنورد، دبیرستان ۲۲ بهمن

 سال ۱۳۸۸

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا