خانه / خاک شناسی وفرسایش خاک / آیا می توان بدون استفاده از خاک، گیاه کاشت؟!!
آیا می توان بدون استفاده از خاک، گیاه کاشت؟!!

آیا می توان بدون استفاده از خاک، گیاه کاشت؟!!

شاید اگرصد سال پیش این را از کسی می پرسیدید ،به نظرش خیلی مسخره می آمد و جواب می داد،غیر ممکن است!برای کشاورزی ،زمین زراعی مناسب با خاک مرغوب،آب فراوان و کلی امکانات دیگر لازم است واگراصرارمی ورزیدید،شاید کمی کوتاه می آمد و می گفت:دست کم باید یک باغچه کوچک داشت.آخر بدون خاک که نمی شود چیزی کاشت، ولی باید گفت که می شود. زمانی که گریک(Gerick)در سال ۱۹۲۵میلادی برای نخستین بار بدون استفاده از خاک ودر ظرف های ساده ای که درحقیقت جعبه های خالی بدون در بودند، بذرهایی را کاشت، این رؤیای بشر به حقیقت پیوست.این روش ،کشت هیدروپونیک (hydroponicum)نام دارد.این اصطلح از لغت یونانی Hydro به معنای آب وکلمه Ponero به معنای جای داد ن تشکیل شده که به طور خلاصه به معنای قرار گرفتن چیزی در آب است.

هنگامی که استفاده از این روش کشت مطرح می شود،این سؤال پیش می آید که وقتی خاک به عنوان منبع تغذیه گیاهان و محیط طبیعی رشد آن ها به بشر ارزانی شده است، چرا به جای استفاده از آن دنبال روش کشت بدون خاک باشیم؟
پاسخ این سؤال به استفاده روز افزون از محصولات کشاورزی ، به ویژه در مناطقی که خاک کشاورزی مناسب وجود ندارد یا دچار کمبود آب هستند، برمی گردد.
این روش کشت به شیوه های مختلفی انجام می شود، ولی در همه روش ها ، نخستین کاری که باید انجام داد، شناخت گیاه و نیاز های غذایی آن است.مواد غذایی در این روش به شکل محلول در اختیار گیاه قرار می گیرد وبرای هر گیاه با توجه به نیاز های غذایی آن ، فرمول خاصی تنظیم می شود.
برای به دست آورد ن نیاز گیاه به عناصر معدنی ،دانشمندان باسوزاند ن گیاه و وزن کرد ن خاکستر آن و هم چنین با استفاده از تجربیات زراعی خود می توانند میزان تقریبی نیاز گیاه به عناصر معدنی را تخمین بزنند.برای مثال ، گیاهان جالیزی برای رشد خود به پتاس، و گیاهان زینتی و سبزیجات، به ازت نیاز دارند.خاکستر گیاهان همیشه حاوی درصد زیادی از عناصر اولیه پتاسیم، کلسیم، منیزیم، گوگرد،وآهن است که جزیی از ترکیب ماده آلی به شمار می روند.بور، مس، منگنزو روی، به مقدار بسیار کم در گیاه وجود دارد که به این عناصر، عناصرکمیاب می گویند.علاوه بر نیازهای غذایی گیاه، شرایط محیطی را نباید فراموش کرد، چرا که تأثیر افزاینده یا کاهنده بر این احتیاجات دارند.پس از تهیه محلول غذایی مناسب، نوبت به فراهم کرد ن بستری مناسب برای پرورش گیاه می رسد.بر این اساس،کشت هیدروپونیک انواع مختلفی دارد:

کشت مایع یا آبی:

این روش کشت بیش تر مناسب گیاهان زینتی و آپارتمانی است.ریشه گیاه به طور مداوم در محلول غذایی قرار دارد و گیاه از قسمت طوقه(حد فاصل ریشه وساقه)بیرون ازمایع است.

کشت در ماسه:

ریشه گیاه در داخل مواد جامدی که قطری کوچک تر از سه میلی متر دارند، قرار می گیرند.مانند سنگ خارا، گدازه های آتشفشانی،بازالت و هر ماده غیر آلی دیگر.
در این روش،آبیاری به دو شکل صورت می گیرد:یکی آبیاری لوله ای یا زیرزمینی ودیگری آبیاری سطحی.در آبیاری زیر زمینی، مواد غذایی در مخزنی ریخته، و به بستر گیاه پمپ می شود، ولی درآبیاری سطحی،مواد غذایی در مخزنی ریخته ،و به بستر گیاه پمپ می شود ،ولی در آبیاری سطحی ،مواد غذایی رقیق را با لوله های سوراخ داری در سطح محیط رشد پخش می کنند.کود مایع در هنگام آبیاری به آب مصرفی گیاه اضافه می شود.

کشت در هوا :

در این روش ریشه گیاه در محیطی قرار می گیرد که به وسیله قطرات آبی که حاوی مواد غذایی لازم است، اشباع شده است.این روش به تجهیزات پیشرفته نیاز دارد.

کشت در ورمی کولیت:

ریشه گیاه در ورمی کولیت که با مواد معدنی مخلوط شده است،قرار دارد.

کشت در پشم سنگ :

ریشه گیاه در داخل پشم سنگ و مواد معدنی که خصوصیات شبیه به پشم سنگ دارند، قرار می گیرد.

کشت در پلاستیک :

ریشه در داخل کیسه های پلاستیکی قرار می گیرد و مواد اطراف ریشه شامل کمپوست، پیت یا خاک اره و غیره است.

مزایای استفاده ار روش کشت بدون خاک

۱٫تولید میوه و سبزی تازه در زمین های خشک، سنگی، باتلاقی و زمین های غیر قابل کشت؛
۲٫پرورش گیاه در محل هایی که در حالت عادی گیاهی در آنها رشد نمی کنند؛ مانند مکان های متروکه، انبارها، گاراژهاو…؛
۳٫کشت متوالی گیاهان و بازدهی بیش تر سبزیجات و گل ها در خارج از فصل کشت آن ها در گل خانه؛
۴٫صرف جویی قابل ملاحظه در مصرف آب، درمناطق کم آب و خشک، حتی استفاده از آب های شور ؛
۵٫کیفیت بهتر محصولات؛
۶٫کنترل بهتر کشت، کاهش میزان خسارت و بیماری های گیاهی؛
۷٫کاهش هزینه نیروی انسانی به علت حذف عملیات مربوط به خاک؛
۸٫ضد عفونی کرد ن محیط کشت راحت تر و کم هزینه تر.
از آن جا که ضد عفونی کرد ن خاک ، بسیار پرهزینه و تا حدودی نا ممکن است، آلودگی های ریشه در این روش بسیار کم تر دیده می شود.

استفاده از این روش، خالی از عیب نیست که برخی از آنها عبارتند از:

۱٫نیاز به سرمایه گذاری بالا، زیرا تمام سیستم ها باید مکانیزه و اتوماتیک باشد؛
۲٫نیاز به متخصصان؛
۳٫آلودگی آب های زیر زمینی با محلول های غذایی؛
۴٫مشکل دفع ضایعاتی چون پشم سنگ که به عنوان محیط رشد استفاده می شوند.
هم چون دیگر زمینه ها و کارهای علمی، کشت هیدروپونیک نیز جای کار زیادی دارد.امروزه در برخی کشورها هم چون امریکا، فرانسه،کانادا، آفریقای جنوبی، هلند، ژاپن،استرالیا و آلمان در زمینه های مختلف کشت هیدروپونیک، فعالیت های زیادی انجام شده است.در ایران نیز این روش کشت برای تولید محصولات باغی و به صورت تجاری در شهرهای تهران،کرمانشاه، هشتگرد کرج و جزیره کیش گسترش یافته است.
در پایان امیدواریم، در کشور مانیز این روش که آینده درخشانی در انتظارش است، بیش تر کار شود.
منبع:انتظار نوجوان شماره ۶۹

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا