دارواش

دارواش

دارواش با نام علمی  viscum album Lو نام انگلیسی Mistleoes به تیره Viscaceaeو رده تک لپه ای ها تعلق دارد، همچنین در بعضی از منابع تیره مذکور را Loranthaceae   نامیده وبرای آن سه جنس در ایران در نظر می گیرند که دارواش از جنسViscum  می باشد
.

دارواش با نام علمی  viscum album Lو نام انگلیسی Mistleoes به تیره Viscaceaeو رده تک لپه ای ها تعلق دارد، همچنین در بعضی از منابع تیره مذکور را Loranthaceae   نامیده وبرای آن سه جنس در ایران در نظر می گیرند که دارواش از جنسViscum  می باشد.

گونه های موجود در ایران

۱٫  دارواش

Viscum  album L

۲٫  چشم بلبلی

Loranthus  grewinij

۳٫  موخور

Lornthus  europaeus

 

در این ۳ گونه فقط مورد اول وسوم به در ختان جنگلی حمله می کنند که گونه V.album بیشتر به درخت زالزالک وL.europaeus بیشتر به بلوط غرب ایران خسارت وارد می نماید.

 دارواش به علت داشتن سبزینه، نیمه انگلی محسوب می شود ویک گیاه همیشه سبز، نیمه پارازیت واپی فیت بوده که می تواند فتوسنتز نماید این گونه فاقد ریشه ودارای برگ های همیشه سبز، چرمی، گوشتی، وبه شکل قاشق می باشد، میوه آن گرد، سفید روشن (شبیه مروارید) و درشت است و در داخل آن بذر های بسیار چسبناکی قرار گرفته، به طوری که در گذشته از دارواش در تهیه چسب آهن استفاده  می شده است.

نام جنسViscum از ویسکوزیته به معنی چسبندگی وغلظت گرفته شده است.  عضو مکنده در دارواش (Haustorium) نامیده می شود و قبل از اتصال به میزبان Perhaustoriumگفته می شود.

 زیست شناسی

 گیاه نیمه انگلی دارواش به صورت تک پایه (ماده یا نر ) وپس از چهار تا شش سال تولید گل می نماید، بعد از گل دهی شاخه های نر می میرند ولی شاخه های ماده پس از آنکه دانه آزاد شد،می میرند وبذر دارواش در شهریور ماه رسیده وکامل می شود.

 گل های گیاه پنج ماه پس از گرده افشانی وتلقیح به میوه تبدیل می شوند، در میوه های رسیده فشار داخلی زیادی تولید می شود ودر صورتی که چنین میوه ای دستکاری شود بذر خودرا تا فاصله نزدیک به ۲۰ متر پرتاب می کند ویا بذر آن به وسیله پرندگان بالاخص مورد تغذیه قرار گرفته واز طریق مدفوع ویا چسبیدن به منقار پرنده از منطقه ای به منطقه دیگر انتقال پیدامی کند.

 بذر این گیاه به وسیله ماده چسبناکی به نام ویسین (Viscin) که حتی پس از عبور از امعاء پرنده باقی می ماند، همراه مدفوع پرنده خارج شده و روی ساقه می چسبد و یا موقع خوردن روی منقار پرنده چسبیده وهنگام پاک کردن منقار،آن را روی شاخه های درخت باقی می گذارد.

 نحوه استقرار وخسارت

وقتی که بذر دارواش بر روی ساقه یا شاخه میزبان قرار گرفت  آنزیم هایی جهت نفوذ به گیاه تولید می کند وبعد از چند ماه جوانه زده وتولید هوستوریوم یا ریشک می نماید،این ریشک ها در امتداد سطح پوست رشد کرده تا اینکه به پای یک جوانه یا برگ می رسند، سپس ریشک عریض شده ودر کنار پوست پهن می شود، در این هنگام از هوستوریوم مکینه ریشه مانندی که از مرکز ریشک  خارج شده را  مستقیماً به داخل گیاه نفوذ داده وبه آوند های آبکش وکامبیوم  می رساند وبا گیاه پیوند فیزیولوژیکی  ایجاد می نماید.

 از این هیستوریوم سیستم رشته ای طولی ومته های شعاعی که کلاً در کار جذب آب ومواد غذایی هستند به وجود می آید و به تدریج به شکل مکنده در آمده ودر بهار سال سوم دوبرگ اولیه انگل ظاهر می شود ودر وسط این برگ ها جوانه ای ملاحظه می گردد که در سال چهارم تولید   شاخه های اولیه را می نماید وبعد از آن تولید بذر نموده وسیکل جدیدی شروع می گردد.

 نحوه خسارت

 گیاه نیمه انگلی دارواش فاقد ریشه بوده وروی گیاه میزبان مستقر شده وآب ومواد غذایی مورد نیاز خود را که در واقع خود باید از خاک تأمین نماید ، از شیره خام میزبان استحصال می کند. با جذب آب ومواد غذایی به وسیله دارواش آن قسمت از ساقه که بالا تر از نقطه آلودگی قرار گرفته به مرور ضعیف شده وخشک می شود.

علاوه بر آن موقعی که آلودگی شدید باشد، قدرت حیات تمام شاخه یا درخت به تحلیل می رود وتوازن هورمونی میزبان به هم خورده واین عدم تعادل باعث تحریک جوانه های جانبی شده و شاخه های زیادی به وجود می آید. این گیاه نیمه انگل در موقع جوانه زدن  تولید سمی می کند، که برروی گلابی روی آوند ها تاثیر کرده وشاخه های آن را می خشکاند.

 در آلودگی های شدید، دارواش درخت را ضعیف نموده وآماده برای حمله پاتوژن های پوسیدگی چوب،ریشه و شکستگی وسرانجام مرگ درخت می نماید.

روشهای کنترل

۱٫ مبارزه بیولوژیکی: این روش در حال حاضر بیشتر در سطح تحقیقاتی بوده و جزو روشهای روتین و معمول کنترل نگردیده است که در اینجا تنها قصد اشاره به این روش می باشد. بر اساس تحقیقات انجام شده چندین گونه از قارچها قادرند موجب بیماری در گیاه دارواش گردند.
۲مبارزه مکانیکی: این روش که برای عموم افراد روشی ساده و آشنا می باشد( صرف نظر از میزان کارآیی و اثرات مثبت یا منفی آن) از گذشته های دور در تمامی نقاط دنیا و همچنین در کشورمان اعمال می شده و هنوز نیز بکار میرود و خاص تنها این معضل نبوده و برای حذف سایر عوامل خسارت زا بکار می رود. در رابطه با انگل دارواش، بر اساس تحقیقات انجام شده، قطع شاخه های آلوده در حدود ۲۰ سانتی متر پایین تر از محل آلودگی مؤثر می باشد. به هر حال هر طریقی که موجب کاهش کلونی های انگل گردد، بذر کمتری از انگل تولید و انتشار آن برای سالهای بعد کمتر می گردد. برخی نیز پوشانیدن بافتهای آلوده گیاه میزبان را با نوار های تیره جهت جلوگیری از رسیدن نور به انگل مفید می دانند. چرا که دارواش یک گیاه نیمه انگل بوده و برای تولید سبزینه  نیاز  به تابش نور خورشید دارد.
۳. کنترل شیمیایی: در این رابطه یک سری از مواد شیمیایی علف کش مطرح می باشند. چرا که دارواش نیز همانند یک گیاه علفی بوده، حساسیت های این گروه از گیاهان را در برابر علف کش های شیمیایی دارد. از طرفی با توجه به اینکه دارواش یک گیاه همیشه سبز بوده ولی میزبانهای آن عمدتاً خزان کننده هستند. استفاده از این مواد در خارج از فصل رویش که گیاه میزبان عاری از برگ است و نتیجتا تحت اثرات منفی ماده علف کش قرار نمی گیرد و در مقابل، گیاه انگلی دارواش   دارای انبوهی از برگ بوده و مواد علف کش بر روی آن اثر گذارده و موجب مرگ آن می گردد. در این رابطه علف کش توفوردی که قابل جذب و حرکت در آوند های آبکش می باشد به میزان ده گرم در لیتر  می تواند قبل از جوانه زنی میزبان استفاده گردد.
۴ لازم به ذکر است که گاهاً در برخی اظهارات و گزارشات داخلی مشاهده می گردد که اشتباهاً ماده شیمیایی اتفون (فلورل) را به عنوان یک ماده شیمیایی برای کنترل دارواش توصیه می نمایند. این ماده تنها جهت کنترل دارواشک(که گیاه انگل سوزنی برگان می باشد) مؤثر است نه برای کنترل دارواش. در ضمن این ماده، علف کش نبوده و تنها خاصیت بازدارندگی از تولید بذر دارواشک را دارد.

خواص درمانی دارواش

در گیاهنامه های غربی، چین و خاورمیانه قدیم تنها گونه مورد استفاده در پزشکی گونه ( Viscum album ) بوده است ولی امروزه خصوصیات دارویی و درمانی گونه های دیگر  نیز کشف شده است. دارواشها دارای موسیلاژ، قند، روغن ثابت، رزین و مقداری تانن و نمکهای  مختلف هستند. قسمت فعال گیاه، رزین ویسین است که در نتیجهء عمل تخمیر، توده ای زرد رنگ، چسبنده و رزینی می شود. از برگهای پودر شده، سته های رسیده و شاخه های جوان و یا عصاره  مایع ،در درمان استفاده می کنند. دارواشها را معمولاً در بهار جمع آوری ودر هوا یا در کوره الکتریکی در دمای ۱۰۶ درجه فارنهایت خشک می کنند . در اروپا بیشتر از روش تزریق و در ایالات متحده معمولاً از جوشانده یا از تنتور(عصاره الکلی) استفاده می کنند. دز دارویی دارواش بسیار کم و مقادیر زیاد آن می تواند سمی باشد. از خواص درمانی این گیاه می توان به کم کردن فشار خون، بهبود گردش خون، شل نمودن سفتی عضلانی، بندآورنده خونریزی داخلی،تشنج،نقرس، هیستری (نوعی بیماری روانی که با شبیه سازی اختلالات گوناگون همراه است)، سیاه سرفه، آسم، سرگیجه، اسهال،تپش قلب، صرع، رماتیسم، سردرد میگرنی، اضطراب و اخیراً به سرطان و ایدز اشاره کرد. در بسیاری از نقاط غرب کشور نیز روستائیان جهتدرمان دمل و زخم و حتی شکستگی و ضرب دیدگی دست و پا از این گیاه استفاده می کنند. در مناطق غرب کشور بخصوص ایلام نیز از  نرم شده برگ موخور (نوعی دارواش) برای خروج چرک از زخم و دمل استفاده می کنند و نیز برای کاهش درد ناشی از شکستگی استخوان ، شاخه های تازه و سالم گیاه را بر روی   محل شکستگی می گذارند. از ساییده میوه موخور نیز به عنوان موبر استفاده می کنند.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا