خانه / منابع طبیعی و فضای سبز / بام سبز و روشهای اجرای آن
بام سبز و روشهای اجرای آن

بام سبز و روشهای اجرای آن

بام سبز و روشهای اجرای آن

۱-۱ مقدمه:

از آن جا که احداث بام سبز در برنامه ریزی شهری بیشتر شهرهای پیشرفته جهان به صورت یک دستورالعمل اجرایی در ساختمان سازی درآمده است، لزوم استفاده از انرژی های پاک وتوجه به محیط زیست و ساکنان آن در گستره زمانی نامحدود ضروری به نظر می رسد. امروزدر آلمان بطور تخمینی ۱۰ % از خانه ها دارای بام سبزند. درشهر توکیو برنامه توکیو ۲۰۰۰ در آوریل ۲۰۰۱ وارد عمل شد ، در این برنامه فضای قابل استفاده ساختمان های جدید با متراژ بیش از ۱۰۰۰ متر مربع باید دارای ۲۰ % فضای سبز باشند. بام سبز در برنامه ریزی شهری شمال آمریکا در جاهایی مثل شیکاگو، پرتلند ، اورگن و تورنتو کانادا موثر بوده و در نظر گرفته می شود. در شیکاگوجایی که ۲۰۰۰۰ فوت مربع بام سبزدر بالای شهرداری آن قرارگرفته قانون ذخیره سازی انرژی شیکاگو در سال ۲۰۰۲ تصویب شد و مقرر گردید ساختمان سازی جدید باید دارای بام سبز یا بام انعکاسی باشد. در ونکوور افزایش جمعیت افزایش ناپایداری در دو زمینه مصرف انرژی و فاضلاب است و متخصصین تشخیص داده اند که تکنولوژی بام سبز به حل این دو موضوع کمک خواهد نمود.

باتوجه به اثرات زیست محیطی وتنوع گونه های جاندار بام سبز موجب تاثیرات مثبت نسبت به محیط می شود. کاهش آلودگی ناشی از فاضلاب واقزایش میزان اکسیژن لازم برای انسان از دیگر اثرات مثبت بام سبز محسوب می شود. ازآن جا که پیشینیان در طول زمان از ویژگیهای این نوع بام بهره جسته اند، استفاده از آن در محیط شهری ضمن جذب سر وصدا وخنک سازی باکاهش مصرف انرژی همراه است. ساکنین بام سبز با تولید مواد غذایی گیاهی با تثبیت خاک یک سیستم پایدار را ایجادمی کند. جستجو وسرمایه گذاری در تکنولوژی بام سبزمهمترین روشی است که به شهر های ما اجازه رشد و توسعه با اطمینان از حفاظت و ادامه حیات بشر و محیط می دهد. به نظر می رسد که زمان آن رسیده است که ایران نیز در مقیاس کلان شهرهایی چون تهران،مشهد،اصفهان و… بایستی در این راستا گامی بردارد.

۲-۱ تعریف بام سبز:
بام باغ که بام سبز، بام گیاهی وبام زیستی نیزنامیده می شود، یک سیستم سبک وزن مهندسی ساز است که رشد گیاه را در بام میسر ساخته و درعین حال ازبام محفاظت می کند.
بام سبز نه تنها سطحی است که با رنگ سبز پوشیده شده بلکه یک سطح زنده ازگیاهان رویشی در لایه خاک در بالای بام است. یک لایه خاک کم عمق یا ضخیم همراه باپوشش لایه زیرتر خاک که در بخش مواد به آن اشاره خواهد شد در پوسته بام پخش شده اند .گاه این پوشش همراه با محافظ ریشه ای و اغلب با یک لایه زهکشی درزیرآن همراه است و گونه های گیاهان مقاوم در برابر خشکی درآن رشد می یابند.

استفاده از پوشش گیاهی روی بام یک اختراع جدید نیست. بام های چمنی یک تکنیک ساختمان سازی متعارف و سنتی در بسیاری از نقاط است. هر چند در دهه اخیر روش های جدیدی به دلیل نیازمندی هایی که امروزه در شهرها داریم توسعه یافته است . تفاوت بین یک بام سبز جدید و یک بام سبز چمنی سنتی در تفاوت اهداف و مواد بکار رفته میباشد . هدف اصلی در گذشته استفاده از چمن به منظور عایق بندی و حذف لایه آب بندی بود که اغلب با پوست درختان غان صورت می گرفت . امروزه اساسا هدف محیطی – اقتصادی و بهبود مدیریت اصلاح فاضلاب سطحی ؛ سلامتی و زیبایی شناسی است .

پس به طور اجمال میتوان گفت :سیستم بام سبز زمانی بوجود آمد که طرح یک فضای سبز برروی سازه بام اجرا گردید. بام سبز در واقع بامی است که بر روی سطح آن گیاهان رشد می‌کنند. تنوع گیاهی چنین ساختاری می‌تواند از بام پوشیده از چمن مصنوعی تا باغ بامی باشد که با گیاهان مورد استفاده در طراحی منظر پوشیده شده است. سبزپوش کردن بام نیازمند گیاهانی است که بدقت انتخاب شده‌اند تا در برابر محیط خشن و بی‌روح محیط پشت‌بام در شرایط کم/بی آبی، عوامل اقلیمی، یخ‌زدگی، نسیم دریا و خشکی و غیره مقاومت کنند. نوع گیاهان انتخابی بسته به نوع آب و هوا و شرایط اقلیمی مختلف، متفاوت است. بام سبز یا باغ پشت بام، اوج تلفیق اجرا با محیط است. 

دتایل های(جزییات) اجرایی چنین بامی تفاوت چندانی با بام های معمول نداشته و شامل عایق رطوبتی/حرارتی، پوشش ضد آب، ماسه و درزپوش می باشند و در کنارآن شامل مصالح و عناصری هستند که بتوانند عمل نگهداری/زهکشی رطوبت و اسباب نگهداری گیاهان (مطابق استاندارد) را در ساختمان سازی فراهم آورند.

یعنی به زبان ساده تر استفاده از گیاهان و پوشش زنده سبز بر روی پشت بامها و تلفیق گیاه سبز زنده با سازه خشک بی روح شهری جهت روح بخشیدن و طراوت دادن به سازه و افراد ساکن ساختمان .

۱-۳ تاریخچه بام سبز :
ایده باغچه های روی سقف و کشت بر روی آن در زمانهای قدیم توسط ایرانی ها در ۲۵۰۰ سال پیش و بر روی بام زیگوراتها به کار گرفته شده است و پس از آن ششصد سال قبل از میلاد مسیح با الهام از ایرانیها توسط مردم بابل در باغهای معلق بابل بکار گرفته شد .
با فاصله ای از قصر پادشاهی و در واقع بیرون از شهر، باغ های معلق بابل قرار داشتند که این باغ ها از عجایب هفتگانه عالم و از شاهکار های معماری محسوب می شوند . این باغها که به روایتی ۵ تراس منطبق بودند به دستور نینوس پادشاه دیگر بابل برای همسرش سمیرامیس در کنار رود فرات بنا گردیدند.

در قرون وسطی و رنسانس نیز در فرانسه و ایتالیا گونه هایی از باغ بام بوجود آمد که اکثراً توسط دولت و در ساختمان های عمومی شکل میگرفت در سال ۱۶۰۰ میلادی یک آلمانی تراس خانه خود را تبدیل به باغچه نمود و تا سال ۱۸۷۵ تبدیل تراس و بام به باغ در آلمان و روسیه توسعه یافت.

لوکوربوزیه و رایت پیشگامان طبیعت گرا و ایجاد کننده بام های سبز در قرن بیستم بودند . توسعه فضاهای سبز بر بام ها در پنجاه سال اخیر رشد بیشتری داشته و در چند دهه اخیر در اروپا و آمریکا با سرعت گرفتن ساخت و ساز شهری و بالا رفتن ارزش زمین های شهری در شهر های رو به رشدی چون نیویورک استفاده کاربردی از فضای بام ها خصوصا در مراکز شهررشد چند برابری یافت.

بام سبز سیتی هال در شیکاگو



۱-۴ انواع بام سبز :
باغ بام ها را بر اساس سیستم اجرایی به سه دسته اصلی تقسیم می کنند:

۱٫ سیستم گسترده Extensive 
۲٫ سیستم متمرکز Intensive
۳٫ سیستم مدولار یا جعبه گیاه Planter Box

سیستم گسترده


سیستم متمرکز


سیستم مدولار یا جعبه گیاه


۱-۴-۱سیستم گسترده Extensive

– این سیستم به نام مقطع کم ارتفاع یا اجرا با ضخامت کم نیز شناخته می شود.
– این نوع بام سبز فقط شامل یک یا دو نوع گیاه و محیط کاشت کم عمق می باشد.
– معمولا این سیستم برای زمانیکه حداقل بار وزن مدنظر باشد به کار گرفته می شود.
– به طور خاص، فقط پرسنل نگهداری و تعمیر به این نوع بام دسترسی دارند.
– این نوع بام مثل چمنهای نروژی، بر روی بامهای مسطح و شیبدار احداث می شود.
– در این سیستم معمولا گیاهان به عمق ۴۰ تا ۱۰۰ میلی متر استفاده می شوند.
– حدود بار نهایی بام تقریباً بین ۵۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم بر متر مربع در حالت اشباء می باشد.
– برای سیستم گسترده واژهGeen Roof یا بام سبز استفاده می شود.
– در مورد بام های شیب دار در اغلب مکان ها ۱۰ تا ۲۰ % شیب توصیه می شود. در شیب حداکثر ۳۰% نیاز به استفاده از زهوار و ابزارهای ضد فرسایش وجود دارد.
جزئیات اجرایی سیستم گسترده Extensive

۱-۴-۲.سیستم متمرکز Intensive

– این سیستم به نام مقطع عمیق یا باغ بام نیز شناخته می شود. 
– این نوع از بام سبز شامل انواع مختلفی از گیاهان می باشد و مشابه یک پارک طراحی می شود.
– برخی از بامهای سبز دارای درختان بزرگ و آبنماهایی می باشند که این موضوع خود احتیاج به تقویت اساسی سازه دارد. 
– این سیستم اغلب نیازهای سازه ای جدیدی را برای بام الزامی می کند، به ویژه برای بام هایی که دسترسی عمومی نیز داشته باشد.
– برای سیستم متمرکز واژه Roof Garden یا باغ بام استفاده می شود.

۱-۴-۳ .سیستم مدولار یا جعبه گیاه Planter Box

– در این سیستم گیاه و محیط کاشت آن در جعبه های مخصوصی که تمام یا بیشتر بام سبز را می پوشاند، نگهداری می شود. 
– در سیستم غیر مدولار محیط کاشت یک لایه پیوسته بر روی بام سبز می باشد.

۱-۵ مقایسه مزایا و معایب سیستم متمرکز و سیستم گسترده:


۱-۶ اجزاء بام سبز:
دسته بندی اجزای اجرایی باغ بام ها بسیار متنوع و وسیع است. این موضوع به این دلیل است که هر موسسه یا شرکت بازرگانی با توجه به رویکرد خودش با این مسئله یک سری پیشنهاد ارائه می کند. (رقابت در بازار، مهمترین دلیل پیچیده شدن این جزئیات است.

تصاویر زیر دتایل هایی از بام سبز را نشان می دهند :


۱-۷ دسته بندی کلی اجزاء باغ سبز:
فارغ از همه دسته بندی های تجاری و آنچه که در کاتالوگ شرکت های مختلف وجود دارد اجزاء باغ¬بام را به ۵ دسته کلی می¬توان تقسیم بندی کرد:
۱٫ لایه پوشش گیاهی Plant layer

۲٫ محیط کشت Growing medium

۳٫ لایه زهکش Drainage layer

۴٫ لایه محافظت Protection layer

۵٫ ساختار سقف Roof construction

۱-۷-۱ لایه پوشش گیاهی Plant layer:
تقریباً هر گیاهی می تواند روی بام گذاشته شود. اما این با محدودیتهایی از قبیل آب و هوا، طراحی سازه ای و هزینه نگهداری و تصورات طراح بام سبز مواجه می باشد. از آنجایی که بامهای سبز تا حد امکان سبک طراحی می شوند، اغلب شامل پوششی هستند که می تواند در عمق کمی از خاک و با مراقبت و نگهداری کم یا بدون نگهداری رشد کنند. 

۱-۷-۲ محیط کشت Growing medium:
محیط کشت همان فضایی است که گیاهان در آن شروع به رشد و نمو می کنند.محیط کشت به واسطه الزامات خاصی سازه ای باید وزن کمی داشته باشد به همین دلیل نسبت به خاک معولی تفاوتهایی دارد.
باید از محیط کشتی استفاده کرد که حتی الامکان سبک بوده و وزنش حدود ۹۰۰ کیلوگرم در هر متر مکعب در حالت مرطوب باشد.یک مخلوط معمولی مناسب مرکب از ۳/۱ ماسه، ۳/۱ سنگ های متخلخل و ۳/۱ گیاخاک مصنوعی( ترکیبی از چوب پوسیده و کود نباتی) است.

۱-۷-۳ لایه زهکش Drainage layer:
لایه زهکش بین محیط کاشت و لایه محافظت قرار می گیرد تا آب بتواند از هر جای بام سبز به سیستم زهکش ساختمان جریان یابد. 
انتخاب لایه زهکش مناسب، بر اساس بیشینه جریان آبی که از اطلاعات بارش تعیین می شود، انجام می گردد و از آنجایی که لایه زهکش محیط کاشت و گیاه را پشتیبانی می کند، مقاومت فشاری آن باید مناسب باشد. 
برخی از سیستم ها به سادگی لایه ای قطور از خاک انبساط یافته را به کار می برند، اما هم اکنون اکثر شرکتهای بام سبز از یک حصیر زهکش پلاستیکی موجدار با الگوی سازه ای مشابه کارتن تخم مرغ یا Landscape Pavers استفاده می کنند. حداقل ضخامت لایه زهکش ۲۰ میلی متر می باشد، اما حصیری ضخیم تر می تواند یک عایق اضافی را تامین کند.



لایه زهکش خود می تواند مجموعه پیچیده ای از لایه های دیگر باشد:

۱-۷-۳-۱ لایه صافی Filter Layer:
در بین محیط کشت و لایه زهکشی قرار دارد که رطوبت را از محیط ریشه ها دور می کند و مانع از گندیدگی ریشه ها می شود.
اینمی تواند شامل یک بافت پارچه ای باشد. در سیستم های مدرن معمولا از یک یا دو لایه “geotextile” غیر بافته شده استفاده می شود.
این حتی می تواند لایه ای از شن و ماسه باشد و در این حالت ممکن است با لایه زهکش ترکیب شود.



۱-۷-۳-۲ لایه مانع ریشه ها Root barrier:
لایه ای است که به خوبی از نفوذ ریشه ها و آسیب زدن آنها به عایق کاری و غشاء سقف جلوگیری می کند. لایه مانع ریشه ها معمولا بیشتر در سیستم متمرکز استفاده می شود و در زیر زهکش و بلافاصله در بالای لایهwaterprofیا آب بند نهایی یا عایق کاری حرارتی قرار می گیرد.
این لایه معمولا از یک پوسته پلی اتیلن تشکیل شده است.
این لایه بیشتر در پروژه های عمومی مثل میدان ها که ترافیک عبوری و بار سقف زیاد است و جاهایی که گیاهانی با ریشه های عمیق و ریشه های تهاجمی کاشته شده استفاده می شود.


۱-۷-۳-۳Drain board :
یک شیت سه لایه است که لایه بالایی عملرا انجام می دهد و آب اضافی را از قسمت ریشه ها دور می کند این لایه همچنین به عنوان لایه محافظ ریشه ها عمل می کند.
لایه وسطی که به شکل کاسه های مخروطی شکل است آب اضافی را از ریشه ها دریافت کرده و در خود نگه می دارد این لایه به کاهش سرعت Run-off آب باران کمک می کند و از طرفی باعث گردش هوا و جلوگیری از گندیدگی محیط می شود.
لایه پایینی یک پارچه ای است که مانع از آسیب دیدن غشاء و عایق می شود.



۱-۷-۴ لایه محافظت Protection layer :
این لایه بیشتر شامل شامل لایه هایی است که یا بام را از نشت کردن و نفوذ آب حفاظت می کنند یا از سیستم عایق کاری محافظت می کنند.

۱-۷-۴-۱ غشاء بام یا لایه عایق کاری رطوبتی Water Proofing:
بام را از نشت کردن و چکه کردن محافظت می کنند. غشاء هم به شکل یک لایه یکپارچه ضدآب استفاده می شود و هم به شکل شیت های بهم پیوسته.
انتخاب یک غشاء مناسب بستگی به شرایط بام، هزینه و سهولت اجرا و تعمیر دارد.
اخیرا برخی کارخانه ها محصولی تولید کرده اند که لایه مانع ریشه و غشاء را در یک لایه قرار داده است.

۱-۷-۴-۲ صفحه محافظ Protection Board :
صفحه محافظ به طور مستقیم بروی غشاء قرار می گیرد و آن را در طول عملیات اجرایی و از شکست محافظت می کند.
لایه محافظ می تواند باریکه ای از بتن سبک، صفحه ای از عایق محکم، ورقه ضخیم پلاستیکی، ورق مسی، یا ترکیبی از اینها، بر حسب ویژگی های طراحی و کاربرد بام سبز باشد.
برخی از سیستمهای بام سبز لزوماً به صفحه محافظ احتیاجی ندارند و ممکن است از لایه مانع ریشه به جای آن استفاده شود.

۱-۷-۵ ساختار سقف Roof construction
یک لایه پوشش ضد آب که با هوای داغ به لبه های بام خوب جوش خورده ، به پیرامون بام بسته می شود . این محصول یک ماده پولیمری است که با پشم شیشه پوشیده شده وفرایند غلطک زنی را خوب تحمل می کند و ماندگاری بالایی داشته و حرکت ساختاری بدون هیچ نوع صدمه ای به بام را دارد .

پس به طور اجمال میتوان۳ قسمت مجزا برای ساختمان باغ بام متصور شد :
قسمت اول سقف ساختمانی آن چیزی است که هم اکنون بر بام همه ساختمانها وجود دارد و بر روی آن عایق ساختمان مثل ایزوگام یا هر عایق دیگر کشیده شده است .
قسمت دوم باغ بامها یک لایه محافظت کنندهاست که سقف و عایق رطوبتی را از لایه خاک و گیاهان جدا می کند .

قسمت سوم خاک و کود و سیستم آبیاری باغ است که هر کدام با دقت در محل خود قرار می گیرد 
.

http://mashhademrooz.blogfa.com

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا