خانه / اخبار و اطلاعیه / موقعیت جغرافیایی، حدود و وضعیت طبیعی استان آذربایجان غربی
موقعیت جغرافیایی، حدود و وضعیت طبیعی استان آذربایجان غربی

موقعیت جغرافیایی، حدود و وضعیت طبیعی استان آذربایجان غربی

موقعیت

استـان آذربـایـجان غـربی بـا وسعتی معادل ۳۷۶۱۲ کیلومتر مربع، در حدود ۲/۲۸ درصد از مساحت کل کشور را در بر می­گیرد.‌ این استان از نظر موقعیت ریاضی بین ۳۵ درجه و ۵۸ دقیقه تا ۳۹ درجه و ۴۶ دقیقه عرض شمالی و ۴۴ درجه و ۳ دقیقه تا ۴۷ درجه و ۲۳ دقیقه طول شرقی قرار گرفته است.

استان آذربایجان غربی در منتهی الیه شمال غربی کشور واقع شده و با استانهای آذربایجان شرقی و زنجان از شرق و کردستان از جنوب همجوار می‌باشد.‌ این استان تنها استان کشور می‌باشد که با سه کشور مرز مشترک دارد. طول‌ این مرزها به حدود ۸۹۱ کیلومتر می‌رسد. بطوریکه‌ این استان از طرف شمال نزدیک به ۱۵۷ کیلومتر مرز آبی رودخانه ارس با جمهوری خود مختار نخجوان، از طرف شمال و مغرب نزدیک به ۵۱۴ کیلومتر مرز خاکی با کشور ترکیه و از طرف مغرب نزدیک به ۲۲۳ کیلومتر مرز خاکی با کشور عراق دارد.

از نظر تقسیمات اداری استان آذربایجان غربی دارای ۱۷ شهرستان بوده و مرکز آن شهر ارومیه می‌باشد .شهرستانهای تابع آن عبارتند از :ارومیه، اشنویه، بوکان، پیرانشهر، تکاب، چالدران، خوی، سردشت، سلماس، شاهیندژ، ماکو، مهاباد، میاندوآب ، نقده،چایپاره،شوط وپلدشت.

ساختار زمین و اشکال ناهمواریها

سرزمین آذربایجان در دوره ترشیاری (دوران سوم زمین شناسی) تحت تاثیر فشارهای وارده بر قفقاز و آسیای صغیر قرار گرفته و‌ این امر سبب پیدایش شکافها و گسله‌ها در آن گردیده است. بطور کلی منطقه آذربایجان (بویژه شمال آن) یکی از مراکز بزرگ هیجانات درونی زمین و لرزشهای شدید است. آتشفشانها و زلزله‌های سخت وضع برجستگی‌ها را چندین بار دگرگون ساخته است. تشنجات شدید زمین در حوالی ارومیه چنان نظم طبقات را بهم ریخته که طبقات رسوبات جدید را از محل اولیه پرتاب و با ارتفاع قابل ملاحظه‌ای بر روی رسوبات عهد اول مستقر ساخته است. وجود آب‌های گرم معدنی در آذربایجان غربی همه موید آن است که‌ این منطقه در گذشته از کانونهای فعال آتشفشانی بوده و اکنون دوره خاموشی خود را می‌گذراند.

ناهمواریهای عمده در استان آذربایجان غربی در قسمت غربی آن یعنی در نواحی مرزی ‌ایران و ترکیه و‌ایران و عراق واقع گردیده است. این ارتفاعات که در واقع امتداد کوههای ارمنستان می‌باشند، از شمال به جنوب کشیده شده و در نهایت به سلسله جبال شمالی زاگرس منتهی می‌گردند. ارتفاعات عمده‌ این ناحیه را کوههای مرزی ماکو، قطور، خوی در شمال که عموماً علائم مرزی بر روی آنها قرار دارد و کوههای غرب ارومیه، پیرانشهر و سردشت در جنوب تشکیل می‌دهند. اینکوهها در بیشتر‌ایام سال پوشیده از برف بوده و تقسیم کننده آبهای مرزی می‌باشند. آبهای قسمت شرقی به دریاچه ارومیه و آبهای قسمت غربی به دریاچه وان در ترکیه می‌ریزد.‌ این کوهها که کمتر منظره یک سلسله کوه ممتد را دارا می‌باشند از آرارات خط الراس مرز‌ایران و ترکیه شروع شده و در امتداد خود مرز‌ایران و ترکیه را در غرب تشکیل می‌دهند تا به کردستان در ناحیه زاگرس شمالی می‌رسند. لازم به ذکر است مرتفع ترین نقطه استان قله اورین به ارتفاع ۳۶۲۲ متر و کم ارتفاع ترین نقطه آن در کنار رودخانه ارس ۷۱۰ متر ارتفاع دارد.

خصوصیات آب وهوایی

بطور کلی منطقه آذربایجان از نظر شرایط جوی دارای زمستانهایی سرد و تابستانهای معتدلی می‌باشد و تحت تاثیر اقلیم نیمه مدیترانه‌ای است. درجه حرارت بطور متوسط بین ۳۸ تا ۳۰- درجه سانتیگراد متغیر بوده و میزان بارندگی سالیانه آن بین ۴۰۰-۳۰۰ میلیمتر در نوسان می‌باشد. از آنجایی که استان آذربایجان غربی در عرض جغرافیایی بالنسبه بالایی واقع شده است، میزان تبخیر نسبت به سایر نقاط کشور کمتر می‌باشد. رژیم بارندگی در استان غالباً پائیزه و زمستانه می‌باشد.

وجود دریاچه ارومیه سبب‌ایجاد شرایط ویژه‌ای در‌ این استان گردیده است. دمای مناطق مجاور و نیز جزایر موجود در آن نوسان کمتری داشته و از تعداد روزهای یخبندان به تناسب نزدیکی به دریاچه کاسته می‌شود. از جنبه‌های دیگر تاثیر‌ این دریاچه بر اقلیم منطقه را می‌توان افزایش رطوبت نسبی در اطراف آن و همچنین وزش نسیم دریا و خشکی در حواشی دریاچه و تا عمق معینی از استان دانست.

بارندگی

بطور کلی میزان بارندگی سالانه استان از غرب به شرق کاهش می‌یابد و در سواحل دریاچه ارومیه به حداقل خود می‌رسد. روند فوق در مناطق جنوبی استان نیز مشاهده می‌شود، با‌ این تفاوت که از ناحیه بوکان هر قدر به طرف شرق پیش برویم بر میزان بارندگی سالانه افزوده می‌شود و‌ این امر ناشی از تاثیر ارتفاعات زاگرس بر تخلیه رطوبتی سیستم‌ها در‌ این بخش از استان می‌باشد.

بررسی‌ها نشان داده است که رژیم بارندگی در استان از الگوی رژیم بارندگی مدیترانه‌ای تبعیت می‌کند. بطور کلی نیمی‌‌از بارندگی‌های استان در فاصله ماههای اسفند تا اردیبهشت و یک سوم آن در دو ماه فروردین و اردیبهشت نازل می‌گردد. بدین ترتیب در غالب نقاط استان بارندگیها در درجه اول بهاره و سپس بترتیب زمستانه و پائیزه می‌باشد.

منابع آب

حجم ریزشهای جوی استان با احتساب ۳۸۵ میلیمتر میانگین بارندگی دراز مدت در استان حدود ۱۴/۸ میلیارد متر مکعب در سال برآورده شده است که با احتساب آب‌های ورودی از حوزه‌های مجاور به میزان ۱/۹۵ میلیارد متر مکعب پتانسیل آبی استان بالغ بر ۱۶/۸ میلیارد متر مکعب بر اساس آمار دراز مدت می‌باشد.

بخشی از نزولات در قسمتهای کوهستانی و شیب دار نازل می‌گردند که با توجه به زمان بارندگی (در زمستان و اوایل بهار ) این نزولات در مناطق مرتفع و سردسیر بیشتر بصورت برف بوده و منشا آب رودخانه‌های دائمی‌و فصلی و نیز منبع اصلی تغذیه سفره‌های زیر زمینی به حساب می‌آید و بخشی دیگر نزولات جوی دشتها را تشکیل می‌دهد.حوضه‌های آبریز استان شامل حوضه دریاچه ارومیه، ارس و ذاب کوچک می‌باشد.

الف) حوضه دریاچه ارومیه: دریاچه ارومیه گودالی مستطیلی است که در مغرب فلات آذربایجان از شمال به جنوب کشیده شده و با ابعاد وسیعی آبهای حوضه‌ای به مساحت ۳۵۰۰۰ کیلومتر مربع از فلات آذربایجان را جذب نموده و موجبات تقسیم طبیعی آذربایجان به دو قسمت شرقی و غربی را فراهم ساخته است. رودخانه‌هایی که در استان آذربایجان غربی به دریاچه ارومیه می‌ریزند عبارتند از: زرینه رود(جغتوچای)، سیمینه رود (تاتائو)، مهاباد رود، گدار چای، باراندوز چای، شهر چای، نازلوچای، روضه چای و زولا چای.

ب) حوضه رودخانه ارس: رود مرزی ارس از دیم قشلاق تا محل پیوستن آق چای به ارس حدود ۱۳۵ کیلومتر میان آذربایجان غربی و جمهوری خود مختار نخجوان جاریست. به طور کلی رود ارس از کوههای هزار برکه ترکیه سرچشمه گرفته و سپس با رود مهم دیگری بنام کورا (در جمهوری آذربایجان) پیوسته و بالاخره به دریای خزر می‌ریزد. طول‌ این رود در حدود ۱۰۷۲ کیلومتر می‌باشد. اهم رودخانه‌هایی که از حوضه آذربایجان غربی وارد ارس می‌شوند عبارتند از: ۱- زنگبار ۲- آق چای ۳- قطور چای ۴- الند چای

ج) حوضه رودخانه زاب کوچک: رود کلوی (زاب) از گردنه میدان (۲۱۴۰ متر ارتفاع) در جنوب استان سرچشمه گرفته و از شرق به غرب جاری است سپس راه را به سمت جنوب کج کرده و در دره‌ای عریض و مستقیم از منطقه پیرانشهر بسوی سردشت ادامه می‌یابد.‌ این رودخانه از آن طرف سردشت (ابتدای جلگه) هنگام خروج از‌ایران بطرف مغرب جریان پیدا می‌کند و بالاخره به دجله می‌ریزد. بطور کلی رود زاب کوچک دارای رژیم آب دائمی‌است و در سرتاسر سال خشک نمی‌شود.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا