خانه / آبخیزداری وهیدرولوژی / پروژه رشته آبخیز داری با موضوع سدهای خاکی (بند خاکی)
پروژه رشته آبخیز داری با موضوع سدهای خاکی (بند خاکی)

پروژه رشته آبخیز داری با موضوع سدهای خاکی (بند خاکی)

امروز دنبال مطلبی در مورد بند های خاکی و اهمیت آن در حوضه منابع طبیعی بودم و در جستجوهای خودم در نتایج گوگل به یک وبلاگ رسیدم که پروژه ای با عنوان ” ارزیابی و بررسی بندهای خاکی ” رو قرار داده بود. هر چند این مطلب کمی قدیمی بود ولی تعاریف اون میتونه برای دانشجویان این رشته مفید واقع بشه. بنابراین تصمیم گرفتم این مطلب رو در سایت قرار بدم .

img151

پیشگفتار:

مجموعه حاضر شامل مطالب مربوط به ارزیابی و بررسی بندهای خاکی در منطقه آبادان تپه واقع در شمال گنبد می باشد که به صورت پروژه پایان دوره تحصیلی کارشناسی مهندسی مرتع و آبخیزداری تهیه شده است.هدف از این پروژه بررسی و ارزیابی میزان کارایی و موفقیت بندهای خاکی احداث شده در مقایسه با اهداف از پیش تعیین شده یرای احداث آنها م باشد.در این پروژه سعی ما بر این بوده است تا میزان نتیجه بخش بودن طرحها با توجه به اهداف قبلی و هزینه های صرف شده بررسی و ارزیابی شود.و همچنین مقایسه آن طرحها با سایر طرحهای آبخیزداری که امکان اجرا در منطقه داشته اند،انجام شود.

این پروژه در سه بخش بصورت زیر تنظیم گردیده است:

فصل اول مربوط به بیان کلیات و اهداف طرحهای مربوط به بندهای خاکی می باشد.همچنین در این بخش سعی شده است تا اهمیت و کارایی بندهای خاکی و نیاز امروز حوزه های آبخیز به آن بیان گردد.

در فصل دوم اطلاعات کلی و عمومی بندهای خاکی اجرا شده در منطقه مورد نظر(آبادان تپه)آورده شده است.همچنین اهداف،موقعیت آنها در منطقه ،هزینه های صرف شده ،مراحل اجرا و سایر مشخصات هر یک از این بندها توضیح داده شده است.

فصل سوم مربوط به نقد و بررسی نتایج حاصل از اجرای این طرح ها در منطقه می باشد.

همچنین در این فصل پیشنهادات و نظرات تهیه کنندگان این پروژه آورده شده است.

ذکر این نکته لازم است با توجه به اینکه اصول کلی ساخت و اجرای بند خاکی مشابه سد خاکی می باشد،بنابراین در بعضی از قسمتهای این مجموعه از لفظ سد خاکی استفاده سده است که منظور از آن بند خاکی می باشد و بصورت معادل به کار رفته است.

مقدمه :

سدسازسی یا بند سازی از فعالیت های مهندسی به شمار میرود که شرایط تاریخی و جغرافیایی خاص مناطق در پیدایش و شکل گیری و گسترش آن سهم به سزایی دارند.در گذشته و در منطقه خاص جغرافیایی بنا بر ضرورت یا نیاز ساکنین آنجا نسبت به ایجاد سد،بند یا آبگیر اقدام می کردند تا نیازهای خود در زمینه آبیاری و آبرسانی را مرتفع سازند.در منطقی نیز به خاطر پایین بودن سطح آبهای رودخانه ها یا نیاز جهت تغییر مسیر رود سد سازی انجام می گرفته است تا بتوانند سطح آب را بالا آورده و برای نیاز های کشاورزی و عمرانی ازآن استفاده کنند.

در ایران نیز به جهت کمبود آب،شرایط اقلیمی خاص و نیازهای روزمره،آب ماده بسیار ارزشمندی محسوب کمی شده است که این امر را علاوه بر بند سازی،سد سازی وآثار به جا مانده می توان در فرهنگ ایرانی که ارزشی برای آب قائل می شدند و حافظه تاریخی مردم ایران به وضوح مشاهده و مطالعه کرد.

1_31_sagezchi

کشور ایران یکی از فلات‏های پهناور آسیاست حدود جنوبی آن خلیج فارس و دریای عمان، حدشمالی دریای خزر، حدغربی آن کوههای زاگرس و حوزه اروند رود است که در شرق به کوههای پامیر محدود می باشد.میانگین بارندگی سالانه کشور آن حدود ۲۵۰ میلیمتر است که کمتر از میانگین بارندگی آسیا و حدود یک سوم میانگینجهانی می باشد. تنوع اقلیمی، شرایط توپوگرافی و جغرافیایی، توزیع ناموزون مکانی وزمانی جریانهای سطحی در انطباق با نیازهای آبی و تغییرات شدید بین سالی از ویژگیهایهیدورلیکی بخش وسیعی از کشور محسوب می شود. از اینرو اصول مهندسی آبیاری ازروزگاران پیشین موردتوجه ایرانیان قرار داشته، تا جائی که به آن هنر آبیاری اطلاقمی‏نموده‏اند. عظمت و اهمیت آبیاری در معتقدات مذهبی، آداب و رسوم و سنتهای ایران جای والایی داشته است. آب در سرودهای مذهبی زرتشت بسیار آمده است و خدای نگهبان آب را آناهیتا می نامیدند.در دین مقدس اسلام نیز آب دارای حریم مقدس و محترمی است تا جایی که هرگونه آلوده کردن آن امری ناشایست به حساب می آید. ایرانیان در صنعت سدسازی سابقه بسیار طولانی دارند یکی از قدیمی ترین سدهای قوسی جهان بنام سد کبار مشهور است که طول تاج آن ۵۵ متر، ارتفاع ۲۶ متر و فقط ۵ متر ضخامت دارد و شعاع قوس آن ۳۸ متر می‏باشد که نشان دهنده توان اجرائی گذشتگان در ساخت سد قوسی است. سدهای جدید بتنی ساوه، سدخاکی درودزن در فارس ، امروزه در محل سابق سدهای قدیمی ساخته شده اند.در دشتهای پهناور و خشک ایران ، قنات تنها وسیله کشت و کار و کشاورزی و آبادانی و بوجود آمدن آبادیها، روستاها و ولایات و شهرها و اقتصاد پویای کشاورزی و نهایتاً تکوین تمدن‏های بزرگ این مرز و بوم بوده است، بعبارتی تنها وسیله ای که زندگی را از اعماق سیاهی های خاک بیرون می کشید و به پهنه های گسترده دشتهای تشنه و تکیده ارزانی می داشت. ایجاد چنین شاهکار ساختمانی ، یا حفاری در اعماق زمین و ایجاد گالریهای تا ده برابر طول خط استوا، با هدف مقدس تامین آب، و رفع نیازهای اولیه ، و از همه مهمتر با نیت اعتلاء سطح زندگی مردم صورت می‏گرفته است. برنامه های عمرانی گوناگونی که باهدف توسعه اقتصادی – اجتماعی کشور ، تاکنون تدوین گردیده است، به طور اصولی جملگی دارای زیربنای متکی به توسعه منابع آب بوده اند. از این رو توسعه بهره برداری از منابع مختلف آب در اولویت نخست برنامه های مذکور قرار داشته و تامین آب عاملی برای دستیابی به آرمانهای رشد گردیده ، رشدی که فقر زدائی ، قطع وابستگی ، ایجاد عدالت اجتماعی، رفاه و سرافرازی را به ارمغان داشته است.توسعه کشاورزی در ایران به عنوان یکی از اهرمهای پیشرفت اقتصادی همراه با عوامل مهمی چون افزایش جمعیت ، بالاتر رفتن سطح بهداشت ، محدودیت منابع آب شیرین ، برداشت بیش از حد از آبهای زیرزمینی و سرانجام هجوم جبهه‏های آب شور به شیرین، احداث سدهای مخزنی را در اولویت کارهای عمرانی قرار می‏دهد.

تعریف سد:

………..————————

. هدف پروژه سد سازی: یک پروژه سد سازی ممکن است برای چند منظور احداث شود که در این صورت به آن طرح یک یا چند منظوره می نامند این منظورها میتوانند:
۱) آبرسانی (آب مصرفی)
۲) آبیاری . کشاورزی
۳) مصارف صنعتی
۴) برق آبی و یا ترکیبی از آن ها باشد.
۵) جلوگیری از خسارت سیل
مانند:پروژه های سد سازی در سه فاز و یا مر حله مختلف انجام می گرفته است.مرحله اول شامل مرحله مطالعات و بررسی ها می باشد در این فاز کلیه مطالعات مورد لزوم برای کسب اطلاعات پایه ای به منظور تهیه بهترین طرح ها انجام می گیرد.مقصود از بهترین طرح،طرحی است که به نحو شایسته ای:
۱) از لحاظ فنی
۲) از لحاظ اقتصادی و اجرای
حداکثر کارایی را داشته باشد.فاز دوم فاز تهیه طرح های نهایی است که در این مرحله نقش های فنی و اجرایی تهیه می شود و در مرحله سوم طرح فوق به اجرا در می آید.تعریف سد خاکی:

…………………..

با زیاد شدن عرض رودخانه در محل گلو گاه به ترتیب از سد های قوسی به وزنی،از وزنی به پایدار و بالاخره خاکی و سنگی می رسیم،سدهای خاکی معمولا ارزان تر از سد های بتنی تمام می شود و به همین مناسبت در جایی که عرض رودخانه (طول سد) زیاد باشد سد های خاکی در شرایط یکسان اقتصادی تر به نظر می رسند.یکی از شرایط عمده برای احداث سد های خاکی وجود مصالح خاکی مناسب در محل سد است که از اهم این مصالح،مواد غیر قابل نفوذمانند رس وسیلت است ،سایر مصالح از قبیل شن و ماسه نیز باید در محل و یا فاصله معقولی از کارگاه وجود داشته باشد.

———————————————-

geotechnical_Posts_1345491819

طراحی و اجرا

هدف اصلی در طراحی یک سد خاکی دستیابی به سازه‌ای است که آب را در پشت خود نگاه دارد و علاوه بر آن از نشت آب در دامنه پایاب که رگاب و گسیختگی را به همراه خواهد داشت، جلوگیری کند. اجرای یک سد ساخته شده از مصالح همگن تنها در مواردی معدود که مصالح مناسبی در اختیار بوده و سد ارتفاع زیادی نداشته باشد، مورد توجه قرار می‌گیرد. در اغلب سدها ، مقطع سد حالتی منطقه‌ای دارد تا به این وسیله بتوان ضمن استفاده از مصالح موجود در محل ، کارایی سد را افزایش داد. سدهای منطقه‌ای محتاج هسته‌ای نفوذ ناپذیرتر برای کنترل جریان در داخل بدنه سد هستند.
سدهای خاکی اگر بطور غیر صحیحی طراحی و اجرا شوند، می‌توانند مشکلات و خطرات زیادی را به همراه داشته باشند. سدهای خاکی معمولا با ریختن و کوبیدن لایه‌های متوالی خاک دارای رطوبت مناسب ساخته می‌شوند. تراکم ناقص خاکریز سد یا پی ضعیف آن باعث نشت تدریجی بدنه سد می‌شود و در نتیجه از مقدار « ارتفاع آزاد » آب می‌کاهد یا باعث بوجود آمدن ترکهایی در بدنه سد می‌شود که می‌توانند مسیرهای ناخواسته‌ای برای عبور آب نشتی نشت کنترل نشده داخلی و خارجی باعث رگاب و ایجاد فشارهای بالازدگی زیاد در پی سد می‌شود.

مراحل طراحی و ساخت سد ( عوامل موثر در پایداری سدها )

از نظر فنی برای ساختن یک سد می بایست مراحلی سپری شود تا ساختن یک سد آغاز گردد ، هر کدام از این مراحل را یک فاز می نامند به شرح ذیل:

فاز صفر: آیا ساختن این سد از نظر اقتصادی و مورد کاربری توجیه دارد یا خیر؟

فاز یک: انواع سدهایی که با توجه به شرایط جغرافیایی و اقتصادی پیشنهاد می شود بطور ریز می بایست مورد بررسی قرار گیرد و میزان ذخیره آب و هزینه ریالی آن مورد بررسی قرار گیرد.

فاز دو : هندسه و تحلیل سد و ریختن نقشه اجرای سد.

فاز سه : اجرای سد.

اما در مورد گروههای فنی که برای ساختن یک سد مورد نیاز است به گروههای زیر می توان اشاره کرد:

۱-       گروه هیدرولیک

۲-       گروه آبهای زیر زمینی.

۳-       گروه کشاورزی.

۴-       گروه هیدرولوژی.

۵-       گروه نقشه برداری.

۶-       گروه زمین شناسی

۷-       گروه زیست محیطی.

۸-       گروه شهر سازی.

۹-       گروه مدیریت و هماهنگی.

گروههای فنی ذکر شده در کنار یکدیگر پس از تصمیم برای اجرای یک سد گرد می آیند تا یک پروژه به نتیجه برسد. پس از انجام مقدمات مطالعاتی بر روی سد، نوع سد بر اساس منطقه جغرافیایی و مصالح در دسترس سد مورد ارزیابی قرار می گیرد. یکی از نکاتی که جغرافیای منطقه برای ما در ساختن سد مشخص می کند نوع خاک و زمین منطقه و یا دره ای که در آن سد می خواهد اجرا شود ، می باشد ، زیرا نوع بدنه سد و خاک منطقه بسیار حساس است . برای مثال در منطقه ای سنگی با تنگه ای باریک و تنگ ساختن سد خاکی  اشتباه است زیرا تماس این دو ماده ( بدنه سد و سنگی بودن منطقه) مانند چسباندن دوماده که یکی صلب و دیگری غیر صلب است می باشد و بر اثر تکان ( زلزله) این دو در نقطه اتصال جدا می شوند که این خطر ناک است.

مراحل اجرایی ساخت سد خاکی:

پس از انتخاب پیمانکار و دریافت اطلاعات کاملی از پروژه اولین گام، تحویل زمین با حضور نمایندگان کارفرما ، نظارت مقیم و پیمانکار می باشد که بین آنها صورتجلسه می‌شود . پس از آن پیمانکار برنامه زمانبندی خود را با توجه به شرایط پروژه وامکانات خود به دستگاه نظارت ارائه می دهد .

در قدم اول پیمانکار باید به بررسی وشروع عملیات اجرایی راههای دسترسی اقدام نماید. روش کار به این طریق است که نقشه‌های جزئیات را پیمانکار براساس نقشه‌های اصلی مشاور و برداشتهای نقشه‌برداری تهیه و به دستگاه نظارت جهت تایید ارسال می شود. احداث راههای دسترسی باید به نحوی باشد که محل جاده‌ها در طول اجرای کل پروژه تغییر نکند چون دوباره کاری است و هزینه اضافی را موجب می شود حتی الامکان بهتر است جاده‌ها یکطرفه باشند تا به این وسیله تصادفات کمتر شود.

بلدوزر ،لودر ، گریدر ، غلطک و تراک میکسر از معمول ترین ماشین آلات راهسازی هستند که بکارگیری می شوند. با توجه به شرایط پروژه ، توپوگرافی و جنس زمین در صورت نیاز باید از ماشین آلات دیگری مانند بیل مکانیکی ، Jack hammer یا پیکور ، دریل واگن وغیره استفاده کرد .

در طول اجرای پروژه اگر پیمانکار هنگام اجرا به مواردی برخورد نماید که در نقشه‌ها دیده نشده باشد، موارد را به اطلاع دستگاه نظارت مقیم رسانده و درخصوص نحوه اجرای هماهنگی لازم صورت می‌گیرد و با نظارت صورتجلسه می‌شود .

نحوه پرداخت هزینه پروژه به این صورت است که پیمانکار صورت وضعیت ماهانه را تنظیم وبه دستگاه نظارت تحویل می دهد و دستگاه نظارت پس از بررسی اعلام نظر می نماید. پیمانکار نیز نظرات خود را به همراه مدارک مستند مانند صورتجلسات، برداشتهای نقشه‌برداری وغیره ارائه نموده نتیجه به کارفرمای طرح ارائه می شود .

تجهیز کارگاه :

در پروژه‌های بزرگ تجهیز کارگاه، خود پروژه‌ای محسوب می شود. در مرحله تجهیز کارگاه از اولین کارها احداث کانکس‌های موقت است. احداث اتاقک نگهبانی وفنس کشی دور محوطه پیمانکار نیز در ابتدا انجام می شود .

فضاهای که در مرحله تجهیز کارگاه براساس نقشه‌های مشاور باید احداث گردند طبق روال ابتدا ریز شده و در نقشه‌های جزئیات به تایید نظارت می رسد و سپس اجرای آنها شروع می‌شود . فضاهای معمول تجهیز کارگاه در یک پروژه سدسازی عبارتند از :

– کانکس‌های اداری شامل دفاتر ریاست کارگاه، ریاست دستگاه نظارت، دفتر فنی نظارت، دفتر فنی پیمانکار ، اتاق جلسات، سالن اجتماعات، نمازخانه ، سرویسهای بهداشتی ، دفاتر امور اداری ، امور مالی ، امور پشتیبانی، دبیرخانه ، مخابرات و …

– کانکس‌های کمپ مسکونی شامل خوابگاه مدیران ومهندسان ، خوابگاه کارمندی و کارگری ، انبار کمپ ، آشپزخانه و کلوپ (سالن تلویزیون)

– کانکس‌های ساختمانها و تاسیسات اجرایی شامل : رختکن و اتاق استراحت مهندسین وکارگران ـ انبارها ـ آزمایشگاه ـ تعمیرگاه ماشین آلات ـ کارواش ـ بچینگ وتاسیسات وابسته مانند کولینگ و یخ‌سازها ـ کانکس‌های واحد برق ، تراشکاری، کارگاه چوب، کارگاه فلز ، سوله آرماتوربندی، انبار ناریه واتاق پرسنل آتشباری، پمپ بنزین، اتاقهای پرسنل ماسه شویی و سنگ شکن وپست برق، باسکول ، سیلوی سیمان و انبار آن، کمپرسورخانه، سایبان دیزل ژنراتور، منبع آب ، منبع سوخت، ساختمان بهداری، ایمنی وآتش نشانی، تیرهای چراغ برق، سپتیک‌ها وغیره .

محل هر یک از آیتمهای فوق که در پلان جانمایی کارگاه مشخص می شوند باید به نحوی باشند که در مسیر جاده یا محل احداث سازه‌های وابسته قرار نگیرند .

عملیات اجرایی سد:

با توجه به اسناد ارزیابی آیتمهای اجرایی یک سد عبارتند از : حفاری پی و تکیه گاه سد وتحکیمات ، احداث دیوار آب بند و پرده آب بند، حفاری سرریز و آبگیر ، خاکریزی بدنه سد ونصب ابزار دقیق، بتن ریزی سرریز و آبگیر که در ذیل روش اجرای آنها خواهد آمد .

حفاری پی سد وتکیه‌گاههای جناحین :

کلا” عملیات خاکی مانند خاکبردرای وحفاری وابستگی زیادی به ماشین آلات دارد. بلدوزر ،لودر ، کمپرسی، بیل مکانیکی، بیل شاول، داپتراک، دریل واگن ، جک هَمِر، از انواع ماشین آلات کاربردی در عملیات خاکی هستند .

یکی از مسائلی که در اجرای پروژه‌ها باحجم خاکبرداری زیاد مطرح است تعیین محل دپوی خاکهای حاصل از حفاری وخاکبرداری است که باید قبل از شروع عملیات با هماهنگی دستگاه نظارت، محل دپو مشخص گردد .

الف ـ‌ خاکبرداری پی :

حفاری وخاکبرداری پی تا جایی ادامه پیدا می کند که به لایه نفوذ ناپذیر مانند سنگ برسیم. با توجه به اینکه در پروژه‌های سدسازی معمولا” سطح آبهای زیرزمینی بالا می‌باشد اگر در حین خاکبرداری به آب رسیدیم با تعریف ایستگاههای پمپاژ و اجرای زهکش‌ها و سپس لجن برداری توسط بیل مکانیکی یا بلدوزر با تلاقی عملیات حفاری را ادامه می دهیم. اگر در کار لجن برداری با مشکل مواجه شدیم می توان اندکی خاک خشک به لجن اضافه کرد و سپس آنرا با لجن میکس کرد و بعد اقدام به بارگیری وحمل نمود .

در حفاری پی سنگهای سست باید برداشته شود که بسته به حجم سنگ می توان از جک همر یا دریل واگن و انفجار نسبت به برداشتن سنگ اقدام کرد .

ب ـ حفاری تکیه‌گاه :

خاکبرداری وحفاری تکیه‌گاه نیز معمولا” تا رسیدن به جنس مناسب مصالح ادامه پیدا می‌کند. در احداث سدها خاکبرداری تکیه‌گاه با شیب مناسب ومطابق طرح از مسائل مهم به شمار می رود .

در زمینهای خاکی عملیات خاکبرداری با بلدوزر و با هدایت مباشر عملیات خاکی براساس سرشیبهای پیاده شده توسط نقشه‌بردار انجام می‌شود تا شیب مناسب در خاکبرداری حاصل آید .

در زمینهای خاکی با حجم سنگی پایین وحفاری با جک همر باید همر دستگاه در زاویه مناسب قرار داشته باشد و در زمینهای سنگی که حجم سنگ بالا است و نیاز به انفجار دارد چالهای حفر شده توسط دریل واگنها باید زاویه مطلوب را داشته باشد .

در خاکبرداری همواره باید توجه داشته باشم که مسیرهای دسترسی را قطع نکنیم. همچنین باید مراقب بود تا با کسر حفاری مواجه نشویم چرا ممکن است بعدا” اصلاح کم حفاری‌ها به دلیل عدم وجود دسترسی غیرممکن گردد و عملیات اجرا نظم خود را از دست بدهد .

در جاهایی که حفاری وخاکبرداری بیشتر به علت محدودیتهای توپوگرافی مقدور نباشد یا هزینه بیشتری را موجب شود یا به هر دلیل دیگری نخواهیم حفاری ادامه پیدا کند با توجه به جنس ونوع مصالح ترانشه باید آنرا تحکیم کرد. تحکیمات با توجه به نوع پروژه، جنس مصالح و زمین، موقعیت سنگها و واریزه‌ها انواع مختلفی دارد :

استفاده از بتن پاشی در یک یا دو لایه یا بیشتر ، بستن مش در لایه‌های شاتکریت (بتن پاشی) توسط سیم انتظار استفاده از راک بولتها وانکرها و تزریق تحکیمی دوغاب سیمان (در صورت نیاز جهت مهار قطعات سنگی ترانشه) استفاده از دیوار حائل بتنی یا سنگی وغیره .

در پروژه‌های سدسازی برای اینکه جلوی آبهای نشتی از زیر بدنه سد را بگیرند باید پی سد را در برابر آب درحد قابل قبول نفوذ ناپذیر نمایند. این کار معمولا” بوسیله تزریق دوغاب سیمان به لایه‌های زیر پی سد در زیرهسته رسی انجام می شد که به احداث پرده آب بند یا پرده تزریق معروف می باشد.

در سد خاکی با هسته رسی و دیوار آب بندی، اگر منظور احداث دیوار آب ‌بند به منظور آب بندی پی سد باشد می توان از مطلب زیر استفاده کرد .

احداث دیوار آب بند در پی سد :

اگر به دلیل سست بودن و تخلخل زیاد لایه‌های ریزپی از نظر زمین شناسی، روش پرده تزریق کارایی لازم را نداشته باشد ذیل عمل خواهیم کرد :

ابتدا مقدمات کار یعنی احداث حوضچه گل، دیوارهای راهنما و سکوی حفاری می بایست انجام شود.

احداث حوضچه ها : ابتدا حوضچه‌های گل تازه، گل کارکرده، آب تازه و ایستگاه پمپاژ ساخته می شوند . ابعاد حوضچه‌های گل براساس عمق پانل ومشخصات خاک بستر تعیین می‌گردد. باتکمیل حوضچه‌ها کار نصب لوله وپمپ انجام می شود .

ساخت دیوارهای راهنما : به منظور هدایت وکنترل کاتر دستگاه حفاری ، دیوارهای زوج راهنمابا بتن ساخته می شوند .

برای سکوی حفاری نیز یک پلتفرم یا محل صافی را خاکبرداری یا خاکریزی کرده با غلطک می کوبند تا دستگاه حفار در آنجا قرار گیرد .

حفاری پانلهایی به عمق حداکثر ۸۷ متر وعرض حدود ۸/۰ متر وطول ۴/۲ متر توسط دستگاه هیدرو فرز انجام می‌شود . پانلها بصورت اولیه وثانویه حفای می شوند به این طریق که بین پانلهای اولیه حفاری شده، پانلهای ثانویه حفاری می‌شوند تا یکپارچگی دیوار آب بند تامین گردد یعنی به صورت یک در میان اولیه وثانویه حفر می شوند . در هنگام حفاری، مصالح حاصل از حفاری بهمراه گل حفاری به واحد تصفیه گل هدایت شده و پس از جدایش مصالح از گل حفاری، دوباره گل حفاری به داخل پانل هدایت می‌شود. گل حفاری در اصل کار تامین پایداری ترانشه حفاری شده را انجام می دهد .

در حین حفاری مشخصات گل دائما توسط آزمایشگاه کنترل می‌گردد. با اتمام عملیات حفاری عملیات بتن ریزی توسط لوله ترمی آغاز می‌شود. بتن ریزی در شرایطی صورت میگیرد که پانل از گل حفاری پر است. براساس مشخصات طرح پانلها براساس بتن پلاستیک (بتن بنتونیت‌دار) یا بتن سازه‌ای پر می‌شوند . بتن پلاستیک از مقاومت فشاری کم ولی مدول ارتجاعی و نفوذناپذیریی بالایی برخوردار است

ضرورت استفاده از بندهای خاکی:

اگر کمی به مسائل و مشکلات مربوط به ساخت سد و سامانه انتقال آب از سدها به عرصه زمین‌های کشاورزی بنگریم بر اساس نظر صاحبنظران این صنعت ، مسائل و مشکلات به ۵ دسته تقسیم می‌شوند:

۱- مسائل مرتبط با طراحی  ۲- مسائل مرتبط با شرایط تکتونیکی بستر سد و کانال ۳- مسائل مرتبط با اجرا  ۴- مسائل مربوط به بهربرداری و نگاهداری  ۵- مسائل اجتماعی

آیا در حل اینگونه مسائل چقدر توانایی داشته ایم اینها همگی جدای از مسائل مربوط به تخریب محیط زیست بر هم زدن نظم جهانی و طبیعی است و از همه مهمتر از بین بردن میراث کهن این مرز و بوم بوده است ! که به عنوان مثال به چند مورد اشاره می شود:

نزدیکی بسیار زیاد سد سیوند با آرامگاه کوروش کبیر ( حدود ۵ کیلومتر ) و خطر تخریب این آرامگاه

از بین رفتن آخرین باقیمانده جاده شاهی پادشاهی بزرگ هخامنشیان

با آبگیری سد کبودال در استان گلستان چندین هزار هکتار از جنگل های منحصربه فرد منطقه علی‌آباد به زیر آب خواهد رفت.

یکی از علل خشک شدن دریاچه هامون در سیستان احداث سد کجکی و سیستان و چاه نیمه‌ها بر روی رود هیرمند بوده است.

با احداث سد بزرگ رودخانه یانگتزه بزرگتریت شاهکار سدسازی دنیا رقم خواهد خورد که ضرر هایش در آینده نمود خواهد کرد این سازه در سال ۲۰۰۹ کامل خواهد شد و گرانترین سد جهان است که باعث آوارگی یک ونیم میلیون انسان و از بین رفتن ۴۵۰ شهر خواهد شد و بسیاری ز آثار باستانی چین در دریاچه سد غرق خواهند شد و در صورت تخریب احتمالی یکی از بزرگترین فجایع تاریخ بشری شکل خواهد گرفت اما نکته قابل تامل و دردناک این است که با حجم بالای آبی که پشت سد جمع خواهد شد با توجه به شرایط لرزه خیزی منطقه می تواند ماشه یک زلزله بزرگ باشد.ساخته شدن چندین سد بر روی رودخانه‌های دجله، فرات و کرخه که البته در این مورد کشور ما شاید تنها ناجی هورالعظیم بوده است که سطح این تالاب به یک نهم ۳۰ سال پیش تقلیل یافته است.مثال زنده شاخص سدسازی بدون مطالعه در مصراست که می‌خواستند با ساختن یک سد عظیم، کشاورزی منطقه را متحول کنند، گویا فراموش کرده بودند که بخش عمده مواد معلق و عناصر حمل شده از جنگل های سرسبز افریقا در پشت سد رسوب خواهد کرد و دشت های سیلابی دوطرف رود نیل را از مواد مغذی محروم خواهند کرد که این میزان ( یالانه ۱۲۵ میلیون تن ) به رقم دونیم میلیون تن رسیده است.

درکل سد‌سازی در نگاه اول مانع بزرگی در مسیر مهاجرت ماهیان ایجاد می‌کند و بدین‌ترتیب کاهش نزولی نسل بعضی از ماهیها را دربرخواهد داشت و این خود تغییر در سیستم طبیعی و اکولوژیکی منطقه دارد.با احداث سد ها سطح زیادی از اراضی خوب و نزدیک به آبهای جاری را از دست خواهیم داد و به ناچار به سراغ اراضی دور دست و سیستم انتقال باید طراحی شودبا احداث سد ها و تجمع آب در یک منطقه با حجم وسیع آب ایجاد طبقات دمایی شده و این خود باعث یوتریفیکاسیون می شود و نظم ازت را بر هم میزند.با ایجا مخازن سد ها و تجمع این آبها تغییر کلی در اکوسیستم های مناطق نزدیک سده شده که البته در بعضی جاها مفید و درجاهای دیگر خیلی مضر است که بایستی پتانسیل و توانایی تطبیق منطقه از نظر اکولوژی بررسی دقیق شود

با ایجاد این مخازن میزان تبخیر و تعرق بالارفته و در خیلی از مناطق باعث بالارفتن شوری در اراضی خواهد شد حال با توجه به همه مسائل و تنگناهای احداث سد و نگرش کلی به مسائل زیست محیطی و و حفط آثار ملی و فرهنگی و مشکلات احداث و نگاهداری اینگونه تاسیسات آیا بهتر نیست کمی نقادانه و با ظرافت خاصی دست اندرکاران صنعت سد سازی در کشور به موضوع بنگرند ؟به راستی در سامانه‌ای که برای انتقال و یا ایجاد کانال‌های انتقال آب به اراضی زراعی هزاران مسأله مشکل وجود دارد و راندمان سامانه‌های آبیاری حداکثر ۳۵ تا ۵۰ درصد بوده این همه سرمایه‌گذاری اصولی است؟ شاید استفاده از بند های کوتاه خاکی این مشکلات را نداشته باشد.

در رابطه با مزیت بندخاکی نسبت سد خاکی می توان به موارد زیر اشاره کرد :

بر اساس تجربه و تحقیقات انجام شده به نظر کارشناسان ،اجرای چند بند خاکی کوتاه از نظر بسیاری از عوامل بر سد خاکی بزرگ و پرهزینه ارچحیت دارد .از جمله میتوان اشاره کرد که بند خاکی سازگاری بیشتری با طبیعت دارد ودر این شرایط تغییرات کمتری در اکوسیستم منطقه ایجاد می شود.و همچنین از نظر اقتصادی به صرفه تر می باشد و در صورت شکست طرح خسارتهای وارده به مراتب کمتر خواهد بود.رسوب همواره یکی از مشکلات اساسی سد های بزرگ بوده است(با کاهش حجم مخزن و طول عمر مفید سد).با توجه به این مسئله بندهای خاکی عملکرد بهتری نسبت به پروژه های عظیم سد سازی در مقابله مشکل فرسایش و رسوب دارد و می تواند رسوب حاصل از فرسایش ایجاد شده را در طول آبراهه پخش کند.اثرات منفی دیگری نیز از نظر اجتماعی از قبیل مهاجرت و مشکلات ناشی از آن که ممکن است با اجرای سدهای بزرگ به وجود آید که این اثرات در بندهای خاکی به مراتب کمتر و شاید نزدیک صفر است.تکنولوژی ساده اجرا و همچنین امکان اجرای آن در مناطق با شرایط مختلف توپوگرافی و اقلیمی، استفاده از بندهای خاکی را ارجحیت می دهد.تاثیری که بند خاکی در تغذیه آبهای زیرزمینی می تواند داشته باشد به دلیل پراکنده بودن ان در سطح حوزه بسیار موثرتر از سدخاکی خواهد بود که در پایین دست حوزه متمرکز شده است.

منبع این مطلب: http://www.sosoz72.blogfa.com/post-29.aspx

 

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا