خانه / منابع طبیعی و فضای سبز / تعاریف استاندارد شده واژه های بخش منابع طبیعی
تعاریف استاندارد شده واژه های بخش منابع طبیعی

تعاریف استاندارد شده واژه های بخش منابع طبیعی

عنوان واژه:  ممیزی اراضی و تفکیک مستثنیات 

تشخیص و شناسائی منابع ملی، موضوع ماده یک قانون ملی شدن جنگلها و مراتع کشور، مصوب ۲۷/۱۰/۱۳۴۱ شامل اراضی ملی( جنگلها، مراتع ، اراضی جنگلی و بیشه هاو…) و همچنین تفکیک عرصه و اعیانی اشخاص حقیقی و حقوقی( شامل املاک و اراضی زراعتی آب و دیم و باغات و مستحدثات قانونی و غیره ) می باشد که در اجرای ماده ۱۳و۳۹ قانون مذکور و بهره برداری از جنگلها و مراتع، منجر به اخذ سند مالکیت پس از طی قطعیت قانونی ( ماده واحده) بنام سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری کشور به نمایندگی از طرف دولت در راستای اصل ۴۵ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران میشود.

  عنوان واژه:  دام مجاز
به تعداد دامی گفته میشود که متناسب با ظرفیت مرتع برای تعلیف دام در نظر گرفته شده است.
*عنوان واژه:  مرتع 
زمینی است اعم از کوه و دامنه یا زمین مسطح که در فصل چرا، دارای پوشش از نباتات علوفه ای خودرو باشد و با توجه به سابقه چرا، عرفاً مرتع شناخته شود . اراضی آیش ولو آنکه دارای پوشش علوفه ای خودرو باشد ، مشمول تعریف مرتع نمی شود.
*عنوان واژه:  مراتع ییلاقی
مراتعی هستند که عمدتاً در مناطق کوهستانی قرار دارند. در این مناطق دوره رشد گیاهی دیر شروع شده و معمولاً به علت شروع سرمای زودرس طول دوره رویش گیاهی کوتاه است . این مراتع در فصل تابستان مورد استفاده دام قرار می گیرد. پوشش گیاهی این مراتع گیاهان نرم و علفی می باشد.
عنوان واژه: مراتع قشلاقی 
مراتعی هستند که در دشتهای پست ، دامنه ها و کوهپایه ها یا در مناطق با عرض جغرافیایی کم واقع شده اند.در این مناطق رشد گیاهان در اواخر پاییز و زمستان نیز میسر بوده و به طور عمده در این فصول مورد تعلیف دام قرار می گیرند.درصد قابل توجهی از پوشش گیاهی این مناطق بوته ای می باشد.
*عنوان واژه:  مراتع عشایری 
مراتعی است که مورد استفاده دام عشایر که دارای نظام خاص اجتماعی عشایری بوده قرار می گیرد .
عنوان واژه: مراتع میانبند
مراتع حدفاصل مراتع ییلاقی و قشلاقی را تشکیل می دهند و معمولا در فصل بهار و پاییز مورد تعلیف دام واقع می شود.
عنوان واژه:  دیمزار کم بازده 
آن دسته از مراتع است که در اثر بهره برداری یا چرای بی رویه در اطراف روستاها یا پس از تغییر کاربری به زراعت دیم ، به دلیل عدم بازده تولید موردنیاز متروکه یا رها شده اند. معمولاً در این مناطق با ایجاد  پوشش گیاهی دائمی به منظور حفظ خاک ،  اقدامات اصلاحی لازم به عمل می آید.
*عنوان واژه:  ممیزی مراتع 
به کلیه اقداماتی گفته میشود که منجر به شناسایی و تعیین صلاحیت دامداران ذی حق در عرصه مراتع می شود.
  *عنوان واژه : تنسیق مراتع   
مجموعه عملیاتی است که سبب تفکیک سامان های عرفی در عرصه مراتع می شود.
*عنوان واژه:  سامان عرفی 
عبارت از حدود ، ثغور و اندازه مرتع یک دامدار است.
*عنوان واژه:  مدیریت مراتع 
عبارت از اجرای طرح های مرتع داری و بهره برداری اصولی از مراتع ، متناسب با ظرفیت مراتع است.
*عنوان واژه: ظرفیت مرتع 
میزان علوفه قابل برداشت از مرتع برای تعلیف دام است که معمولا از طریق برآورد تعیین می شود.
*عنوان واژه:  مراتع مشجر 
مراتعی هستند که دارای درختان و درختچه های خودروی جنگلی پراکنده بوده و درصد تاج پوشش یا مساحت سایه انداز آن بین یک تا ۵ درصد باشد. ارزش تولیدات چوبی این مراتع در شرایط طبیعی کمتر از ارزش تولیدات علوفه ای آن است.
*عنوان واژه:  مراتع مشجر 
مراتعی هستند که دارای درختان و درختچه های خودروی جنگلی پراکنده بوده و درصد تاج پوشش یا مساحت سایه انداز آن بین یک تا پنج درصد باشد. ارزش تولیدات چوبی این مراتع در شرایط طبیعی کمتر از ارزش تولیدات علوفه ای آن است.
*عنوان واژه:  جنگل  
زمینی است که عمدتا از درخت ، درختچه و دیگر گیاهان چوبی ( نهال ، پاجوش و ریشه جوش ) پوشیده شده و مساحت سایه انداز درختان موجود و یا قابل برآورد آنها حداقل بیش از ۱۰ درصد آن زمین را شامل شود.
*عنوان واژه:  بیایان     
اراضی خشک ، نیمه خشک و نیمه مرطوبی است که فاقد پوشش گیاهی پایا بوده و یا پوشش گیاهی طبیعی دائمی آن به میزانی است که بهره برداری از آن در شرایط طبیعی مقروت به صرفه و صلاح نمی باشد.
عنوان واژه: پدیده های بیابانی
طبقه بندی مناطق بیابانی است که به صورت کویر، تپه های ماسه ای ، پهنه های ماسه ای ، دق های رسی ، اراضی شور و نمکزار و اراضی کم پوشش و بیرون زدگی سنگی طبقه بندی شده است .
عنوان واژه:  کویر 
محدوده ای از پست ترین سطوح ارتفاعی مناطق بیابانی است که به جهت انباشت املاح ، فاقد شرایط لازم برای حیات است .
عنوان واژه: مالچ پاشی    
عملیاتی است که به منظور تثبیت ماسه های روان در مناطق منشاء برداشت یا ترانزیت تپه های ماسه ای با استفاده از مشتقات نفتی ( مالچ یا قیر معطر) صورت می پذیرد.
عنوان واژه: پخش سیلاب      
مجموعه عملیات و اقداماتی است که با ذخیره آب های مازاد ناشی از بارش های شدید و سیلاب ها و پخش و هدایت آن در مخروط افکنه های کوهپایه ای و دشت های آبرفتی ، موجب تامین آب مورد نیاز پوشش گیاهی ، جلوگیری از فرسایش خاک و کاهش خسارات سیل می شود.
عنوان واژه:  اراضی جنگلی 
به زمین هایی که در آن ها آثار و شواهد وجود جنگل از قبیل نهال یا پاجوش یا کنده درختان جنگلی بطور گروهی یا پراکنده وجود داشته باشد مشروط بر آن که در تاریخ ملی شدن جنگل ها (۲۷/۱۰/۱۳۴۱ ) تحت کشت یا آیش نبوده باشد و یا زمین هایی که در آن ها درختان و درختچه ها ی خودروی جنگلی بطور پراکنده وجود داشته و تاج پوشش یا مساحت سایه انداز آن از ۱ تا ۵ درصد باشد اطلاق می شود.
*عنوان واژه:  واکاری جنگل و مرتع 
کاشت مجدد نهال و بذر بجای نهال و بذر از بین رفته در عملیات بیولوژیکی سنوات گذشته را گویند.
عنوان واژه:  بهره برداری از جنگل 
میزان برداشت چوب از درختان جنگلی است که طبق برنامه مدون از مرحله قطع و تبدیل تا خروج چوب از جنگل و بر اساس موازین علمی ، فنی و زیست محیطی صورت گرفته و در عین حال از اصول اقتصادی و اجتماعی منطقه نیز پیروی می نماید.
*عنوان واژه:  بانکت بندی 
احداث جوی ها و پشته های کم عرض و کانال مانند بر روی دامنه های شیبدار و در امتداد خطوط تراز را بانکت بندی می نامند که با هدف کنترل هرز آبهای جاری ، کاهش فرسایش ، ذخیره آب و توسعه پوشش گیاهی انجام می پذیرد.بانکت ها متناسب با نوع کاربری به صورت منقطع ، پیوسته ، مسطح و یا شیبدار می باشند.
عنوان واژه:  بند چپری  
سازه ای است که با استفاده از مصالح چوبی و سرشاخه های درختی و خاشاک و یا شبکه های فلزی بصورت دیواره های عرضی در مسیر آبراهه ها ساخته می شود و با عملکرد خود موجب کاهش زمان تمرکز و کاهش قدرت تخریب جریان آب می شود.
عنوان واژه: تراس بندی
پلکانی نمودن اراضی زراعی حاصلخیز شیبدار با شیب حداکثر ۵۵ درصد برای کنترل و ذخیره هرز آب و کاهش فرسایش خاک را تراس بندی می نامند. دیواره تراس ها ممکن است بصورت قائم یا شیبدار و کف آنها بصورت افقی و یا شیب بسیار کم باشد.
عنوان واژه: اپی 
موانعی است که به صورت عرضی ( عمود بر جهت جریان آب و یا زوایای مختلف ) با هدف کنترل و کاهش فرسایش خاک و متناسب با ویژگی های بستر رودخانه و رژیم سیلابی منطقه با استفاده از مصالح مختلف مانند سنگ ، سنگ – ملات ، گابیون ، لاستیک فرسوده و ماشین اوراق در حاشیه رودخانه احداث می شود.
عنوان واژه: اسکله ریزی  
احداث موانع یا دیواره های طولی و عرضی ( به موازات یا عمود برجهت جریان آب ) در ساحل دریا ، دریاچه و رودخانه با استفاده از مصالح سنگی و بدون کاربرد هر گونه مصالح چسبنده را اسکله ریزی می نامند.
عنوان واژه:  تورکینست
بندهای خاکی هلالی شکل هستند که در مسیر و یا حاشیه آبراهه های کوچک و فصلی با هدف جمع آوری آب ،کنترل رسوب و ایجاد آبشخوار ایجاد می شوند.
عنوان واژه:  بند خاکی
دیواره ای است که با استفاده از مصالح خاک و سنگ به صورت موانع عرضی در مسیر رودخانه یا آبراهه ها در اشکال و ابعاد مختلف جهت کنترل سرعت آب (کاهش دبی پیک ) ، ذخیره و هدایت هرز آب و جلوگیری از انتقال رسوب به پایین دست احداث می شود.
عنوان واژه:  بند گابیونی  
دیواره ای است که با استفاده از مصالح سنگ و تور سیمی ( بدون مصالح چسبنده ) به صورت موانعی عمود بر جهت جریان در مسیر رودخانه ها و یا آبراهه ها در ابعاد مخنلف احداث می شود . تثبیت آبراهه ، کنترل سرعت آب و جلوگیری از انتقال رسوب به پائین دست از جمله اهداف اصلی این عملیات محسوب می شود.
عنوان واژه:  بند بتنی   
دیواره ای است که با استفاده از مصالح بتن و آرماتور در ابعاد و اشکال مختلف به صورت مانعی عمود بر جهت جریان آب در مسیر رودخانه و یا آبراهه ها احداث می شود . تثبیت آبراهه ، ذخیره و یا انحراف آب ، کنترل سرعت آب و جلوگیری از انتقال رسوب به پایین دست از عمده ترین اهداف این عملیات است.
عنوان واژه: بند خشکه چین 
موانع و دیواره هایی است که در ابعاد و اشکال مختلف با استفاده از سنگ و بدون کاربرد هر گونه مصالح چسبنده در مسیر آبراهه ها احداث می شود . این عملیات عمدتا با هدف تثبیت مسیر آبراهه ، افزایش زمان تمرکز آب ، کنترل سرعت جریان آب ( کاهش دبی پیک ) و جلوگیری از انتقال رسوب به پایین دست اجرا می گردد.
عنوان واژه:  سکوبندی
عملیات پله بندی زمین های شیبدار است که به منظور از بین بردن شیب زمین و از طریق احداث دیواره های سنگی ، خاکبرداری و خاکریزی بر روی دامنه کوه تحقق می یابد. تحت تاثیر این عملیات جریان آب بر روی دامنه کوه کاملا متوقف شده و آب روی سکوها نفوذ می کند. در بارندگی های شدید و یاجریان های طغیانی حاصل از ذوب سریع برف ، آب های اضافی جاری بر روی سکوها از طریق مجاری هادی به خارج هدایت می شود.
عنوان واژه: دایک خاکی
دیواره های خاکی است که به منظور جلوگیری از سیل گرفتگی اراضی به موازات جریان آب در حاشیه رودخانه احداث می شود.
عنوان واژه: بند سنگی –  ملاتی 
دیواره ای است که با استفاده از مصالح سنگ و سیمان در ابعاد و اشکال مختلف به صورت مانعی عمود بر جهت جریان آب در مسیر رودخانه و یا آبراهه ها احداث می شود . تثبیت آبراهه ، ذخیره و انحراف آب ، افزایش زمان تمرکز آب، کنترل سرعت جریان آب (کاهش دبی پیک ) و جلوگیری از انتقال رسوب به پایین دست از جمله اهداف اصلی این عملیات است.
عنوان واژه:  حصارکشی
محصور نمودن یک عرصه منابع طبیعی و آبخیز از طریق عملیات و ابراز مختلف نظیر سیم خاردار و تور به منظور جلوگیری از تخریب آن ، حصارکشی نامیده می شود.
*عنوان واژه:  آبخیزداری 
تمامی فعالیت های احیایی و اصلاحی شامل فعالیت های بیولوژیک ، بیومکانیک و مکانیکی است که به منظور مدیریت منابع حوزه ی آبخیز اعم از طبیعی ، کشاورزی، اقتصادی و انسانی برای بهبود منابع آب و خاک انجام می شود.
*عنوان واژه:  حوزه آبخیز( حوزه آبریز)      
پهنه ای است که تمام رواناب ناشی از بارش وارد بر روی آن از آبراهه ای مشخص به دریا یا آب انباشت مانند دریاچه و تالاب منتهی می شود.
عنوان واژه: حوزه آبخیز سدی  
حوزه ی آبخیزی است که خروجی رواناب آن در محل ساختمان قرار دارد.
عنوان واژه:  حوزه آبخیز داخلی 
حوزه ی آبخیز غیر سدی است که خروجی رواناب آن بر پایه تقسیمات سیاسی در داخل کشور قرار دارد.
عنوان واژه:  حوزه آبخیز مرزی    
حوزه ی آبخیز غیر سدی است که خروجی رواناب آن بر اساس تقسیمات سیاسی در خارج از قلمرو و مرزهای سیاسی کشور قرار دارد . در مواردی تمام یا بخشی از رودخانه اصلی جاری در آنها به عنوان مرز سیاسی بین دو کشور همسایه شناخته می شود ( مانند ارس و اترک )همچنین ممکن است از کشور همسایه به داخل کشور وارد شوند.
  عنوان واژه: حوزه آبخیز شهری     
نوعی از حوزه های آبخیز داخلی یا مرزی است که خروجی رواناب آن منطبق بر محل شهر می باشد.
عنوان واژه:  عملیات بیولوژیک آبخیزداری  
مجموعه فعالیت هایی شامل بذرپاشی ، بذرکاری ، بوته کاری ، علوفه کاری ، کپه کاری و نهال کاری می باشد که منجر به حفظ خاک و پوشش گیاهی می شود.
عنوان واژه:  عملیات مکانیکی آبخیزداری
مجموعه فعالیت هایی شامل پخش سیلاب ، احداث اپی ، احداث کانال آبیاری و خاکی، اسکله ریزی ، خشکه چینی ، دایک خاکی ، عملیات خاکی ، بند سنگی – ملاتی و دیواره حفاظتی رودخانه و دامنه های شیبدار است که با هدف حفظ آب و خاک در عرصه ی آبخیز انجام می شود.
عنوان واژه:  عملیات بیومکانیکی آبخیزداری
ترکیبی از فعالیت های بیولوژیک و مکانیکی است که بیشتر شامل بانکت بندی ، احداث بند چپری و تراس بندی می باشد و با هدف حفظ آب و خاک در عرصه ی آبخیز انجام می شود.
عنوان واژه:  عملیات مدیریتی آبخیزداری 
مجموعه فعالیت هایی شامل حصارکشی ، حفاظت و قرق ، اصلاح شخم ، مراقبت و آبیاری و مرمت و نگهداری است که با هدف حفاظت و برنامه ریزی بر عرصه ی آبخیز انجام می گیرد.
عنوان واژه: قرق 
ممنوعیت بهره برداری از عرصه های منابع طبیعی شامل مرتع ، جنگل و بیابان است که به منظور به تعادل رسیدن شرایط اکولوژیکی و جلوگیری از تخریب در اثر چرای مفرط دام و عوامل انسانی جهت حفظ ، احیا و تجدید حیات طبیعی پوشش گیاهی برای مدت زمان معین انجام می شود.
عنوان واژه:حفاظت از منابع طبیعی  
حفاظت فیزیکی از اراضی جنگلی ، مراتع و بیابان و جلوگیری از تخریب و تصرف عرصه و اعیان مشمول ماده ۱ قانون ملی شدن جنگل ها و مراتع و همچنین جلوگیری از قطع ، بوته کنی و چرای مفرط و ورود دام غیر مجاز و … به منظور تضمین پایداری اکوسیستم و استمرار تولید می باشد.
ماده ۱ قانون ملی شدن جنگل ها و مراتع : به موجب این ماده قانونی کلیه عرصه ها و اعیانی جنگل ها ، مراتع ، اراضی بیابانی و اراضی جنگلی و بیشه های طبیعی جزو منابع ملی محسوب و متعلق به دولت است ولو این که افراد سند مالکیت گرفته باشند.
عنوان واژه:  مرتعدار   
شخص حقیقی و یا حقوقی است که بنا به تشخیص سازمان جنگل ها ، مراتع و آبخیزداری کشور ، با توجه به عرف منطقه ، مجوز بهره برداری از محدوده مشخصی از مراتع عمومی را با دریافت پروانه چرا ، در اختیار می گیرد.
عنوان واژه:  پروانه چرا( پروانه مرتعداری ، پروانه بهره برداری از مرتع)
مجوزی است که با در نظر گرفتن سابقه بهره برداری از ظرفیت مرتع ، فصل چرا و نیز رویکرد حفاظت از منابع پایه و برای تعلیف دام و یا سایر بهره برداریهای مرتعی در یک دوره و با توجه به عرف محل در یک مرتع با محدوده مشخص ، به نام شخص یا اشخاص حقیقی و حقوقی واجد شرایط توسط سازمان جنگلها ، مراتع و آبخیزداری کشور برای مدت معین صادر می گردد.
عنوان واژه:  پارک جنگلی طبیعی
پارک هایی هستند که در نواحی جنگل های طبیعی کشور با هدف های زیست محیطی ، تفرجی ، اکولوژیک ،علمی ، تحقیقاتی ، آموزشی و رفاهی تاسیس و تجهیز می گردد. جنگل هایی بدین امر اختصاص می یابد که از نظر اکوسیستم طبیعی جالب بوده و از حیث موقعیت مکانی و ارزش های تفرجگاهی دارای اهمیت باشد که درکنارآن علاوه بر فرصت های تفرجی برای شهروندان ، برنامه های خاص آموزشی و علمی برای ارتقا آگاهی و تحقیق دانشمندان ، دانشجویان و علاقه مندان نیز مهیا می باشد.
عنوان واژه:  تخریب منابع طبیعی
به هر گونه دخالت و رخداد طبیعی و یا غیر طبیعی در عرصه های منابع طبیعی گفته می شود که سبب کاهش سطح و یا بروز تغییرات در اجرای اکوسیستم شده بنحوی که تداوم و استمرار حیات آن را از نظر کمی و کیفی مختل سازد.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا