خانه / جنگلداری -درخت شناسی / ترسیب کربن و نقش جنگل ها و مراتع در آن
ترسیب کربن و نقش جنگل ها و مراتع در آن

ترسیب کربن و نقش جنگل ها و مراتع در آن

فرضیه گرم شدن جهانی بر روی افزایش غلظت دی اکسید کربن اتمسفر، استوار است، بطوریکه با دو برابر شدن میزان CO2 ، میانگین درجه حرارت بین ۲ تا ۴ درجه افزایش خواهد یافت افزایش دمای زمین و در پی آن تغییر اقلیم عواقب ناگواری را متوجه موجودات کره زمین خواهد کرد. امریکا و چین از مهم ترین کشورهای تولید کننده دی اکسید کربن هستند. جایگاه ایران در ردیف سیزدهم قرار دارد که با تولید ۴۳۳۵۷۱ هزار تن دی اکسید کربن ۶/۱ درصد از کربن جهان را وارد محیط زیست می کند. اکوسیستم جنگل نقش بسزایی در سطوح محلی، ملی و جهانی دارد..جنگل‌ها عمدتاً از طریق تحت تأثیر قرار دادن میزان دی‌اکسید کربن در اتمسفر، تغییرات آب و هوایی را بطور عمده تحت تأثیر قرار می‌دهند.

 co2

به طوری که با رشد جنگل ها کربن موجود در اتمسفر جذب چوب، برگ‌ها و خاک می‌گردد. کل رشد این موجودی در دنیا حدود ۴۳۴ میلیارد مترمکعب برآورد شده که حدود ۳۰ درصد از آن مربوط به آمریکای جنوبی است. میزان کربن ذخیره شده در اکوسیستم جنگلی در زیست توده زنده حدود ۴۴ درصد، خاک ۴۶ درصد، چوب خشک ۶ درصد و لاشبرگ ۴ درصد می‌باشد. بطور کلی کربن ذخیره حدود ۶۳۸ میلیارد تن برآورد شده که بیشتر از میزان آن در اتمسفر می‌باشد. میزان کربن ذخیره شده در جنگل های ایران ۱۸۰ میلیون تن و دی اکسید کربن جذب شده ۶۶۲ میلیون تن می باشد. میزان جذب سالانه کربن و دی اکسید کربن در جنگلهای ایران به ترتیب ۸ و ۳۰ میلیون تن می باشد. ایران کماکان در بسیاری از جنبه ها، از مواهب طبیعی درخوری برخوردار است که ارزش آنها از میانگین جهانی آن در مقایسه با دیگر کشورهای جهان و به نسبت سهمی که از مساحت کره زمین در اشغال خود دارد، بیشتر است.

carbonseq

عمده فعالیت های جنگل‌داری که می تواند منجر به تسریع و افزایش فرایند ترسیب کربن شوند به قرار ذیل می باشد:

۱- جنگل‌کاری ، احیاء و بازسازی جنگل‌های مخروبه

۲- افزایش سطح پوشش درختی از طریق عملیات آگروفارستری، جنگل‌داری شهری و درخت‌کاری در چشم انداز‌های روستایی

۳- افزایش سطح ذخائر کربن جنگل ( بیومس و خاک ) و ظرفیت ترسیب کربن از طریق تغییر در فعالیت‌های جنگل‌داری نظیر جنگل‌کاری، احیاء و بازسازی جنگل‌های مخروبه

۱-جنگل‌کاری ، احیاء و بازسازی جنگل‌های مخروبه

افزایش تراکم و مساحت جنگل‌ها از طریق فعالیت‌های جنگل‌کاری ، احیاء و بازسازی جنگل‌های مخروبه منجر به افزایش جذب دی اکسیدکربن از اتمسفر جو خواهد شد. با بهره‌برداری اصولی از درختان، امکان رشد درختان جدید و تداوم ترسیب کربن فراهم می شود. امروزه سطح جنگل‌کاریها حدود ۲۶۴ میلیون هکتار از جنگل‌های جهان را شامل شده که این سطح هر ساله حدود ۵/۱ گیگا تن از کربن هوا را جذب و ترسیب می‌نماید.
میزان ترسیب کربن در اراضی جنگلی بستگی به فعالیت‌های مدیریتی اتخاذ شده، گونه‌های درختی موجود و پوشش مساحت جغرافیایی دارد. تبدیل اراضی کشاورزی به جنگل‌ها با روش‌های مختلف بویژه جنگل‌کاری، میزان ترسیب کربن بطور قابل ملاحظه ای براساس نوع گونه و منطقه کشت متغیر می‌باشد. میزان ترسیب کربن با توجه به رشد درختان تقریباً دارای یک الگوی یکسانی است که شامل یک روند صعودی در مرحله ابتدایی و به دنبال آن یک مرحله بتدریج نزولی می‌باشد. بطور کلی هر هکتار جنگل‌کاری در مناطق معتدل می‌تواند سالانه حدود ۴ تن کربن را ترسیب نماید.

۲-افزایش پوشش درختی خارج از محدوده جنگل

روش درختان خارج از محدوده جنگل شامل پیاده نمودن سیستم‌های آگروفارستری در اراضی کشاورزی و مزارع، کاشت درخت در چشم اندازهای روستایی و امتداد جاده‌ها، رودخانه‌ها و مناطق مسکونی و همچنین در محدوده شهرها می‌باشد. درختان خارج از زون جنگل نقش مهمی را در پایداری زیست محیطی ایفا نموده و بستر لازم را برای ایجاد درآمد و ارائه کالاها و خدمات اکوسیستمی به خانوارهای روستایی فراهم می‌نماید. در نتیجه عاملی مهم در ایجاد امنیت غذایی و تعدیل فقر به شمار می‌رود.
درختان خارج از زون جنگل در سراسر جهان با انجام عمل ذخیره کردن کربن کمک بسزایی به کاهش اثرات تغییر اقلیم از طریق جلوگیری از تخریب سرزمین، تأمین سوخت جایگزین به‌جای سوخت‌های فسیلی و تثبیت ازت و در نتیجه کاهش استفاده از کودهای شیمیایی می‌نماید. درختان در اراضی کشاورزی ذخائر کربن ارزشمندی در سطح جهان محسوب می‌شوند. تقریباً نیمی از اراضی کشاورزی جهان حداقل دارای ۱۰% پوشش درختی می‌باشد. سهم درختان خارج از زون جنگل در کاهش و تعدیل اثرات تغییر اقلیم را می توان با بهبود و توسعۀ سیستم های آگروفارستری و جنگل‌داری شهری به میزان قابل توجه‌ای افزایش داد.
درختان خارج از زون جنگل نقش مهمی را در زمینه سازگاری با تغییر اقلیمی از طریق عملیات تغییر کاربری اراضی ، ایجاد معیشت پایدار و تنوع بخشی به منابع درآمدی، افزایش بازدهی کشاورزی، به حداقل رسانیدن زیان‌های ناشی از آب و هوا بر تولیدات و همچنین انعطاف پذیری سیستم های زراعی در برابر تغییر اقلیم ایفا می نماید.

۳-افزایش سطح ذخائر کربن جنگل

اجرای مؤثر فعالیت‌های بهینه مدیریتی ، عملکردهای متنوع جنگل‌ها را تضمین نموده و می تواند موجب افزایش ذخایر کربن جنگل گردد. فعالیت‌ها یا عملیات ویژه مدیریتی جنگل نظیر پرورش جنگل ( عملیات نوردهی و غنی سازی محوطه‌های تخریب یافته و نظایر آن ) انتخاب گونه، اصلاح یا تغییر سیکل بهره برداری می تواند در جهت افزایش ذخائر کربن جنگل، پتانسیل کاهش تغییرات اقلیمی عرصه‌ها با مد نظر قرار دادن تاثیر بر سایر ارزش‌های جنگل و تعاملات چندگانه در داخل اکوسیستم ها اتخاذ گردد.
فائو از ارتقا سطح مدیریت جنگل‌های کشورهای عضو در راستای کاهش معضل تغییر اقلیم حمایت نموده و توصیه می‌نماید تا جذب کربن خود را از طریق جنگل‌ها افزایش دهند. با وجود چنین معضلی ، این سازمان بر اهمیت ارائه رویکردهای خلاقانه،اجرای فعالیت های موفق و تعاملات بین المللی و همچنین استفاده از تجارب ارزشمند کشورها در مدیریت جنگل تاکید می‌نماید.مقاله حاضر برخی از روش‌های تهیه شده توسط بخش جنگل فائو در خصوص شیوه‌های افزایش ترسیب کربن در راستای کاهش تغییرات اقلیمی ارائه می دهد.

figure1

ترسیب کربن و مراتع

کربن عمده ترین عنصر گازهای گلخانه ای محسوب می شود که ترسیب آن توسط فرآیند فتوسنتز واز طریق گیاهان ساده ترین و ارزان ترین راهکار ممکن برای کاهش سطح این گاز اتمسفری است. پوشش گیاهی با بافت چوبی توانایی ترسیب کربن بیشتری دارد و این در مراتع خشک بیشتر شامل فرم رویشی بوته ای است. اکوسیستم های مرتعی قابلیت بالایی درتسیب کربن دارند، چرا که نیمی از خشکی های کره زمین را در برگرفته اند و ذخیره کربن آنها ۱۰% کل ذخایر کربن بیوماس اکوسیستم های خاکی و۳۰% کل کربن آلی خاک را تشکیل می دهد. در مقیاس جهانی مراتع حدود ۵۰۰ میلیارد تن کربن را درسال ترسیب می کنند. محققان زیادی بر اهمیت مراتع از دیدگاه ترسیب کربن تأکید دارند. افزایش ترسیب کربن معادل افزایش بیوماس گیاهی، افزایش تولید، بهبود حاصلخیزی خاک، افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک و جلوگیری از فرسایش آبی و بادی است . به همین سبب ترسیب کربن علاوه بر دارا بودن ارزش های حفاظتی وپایه ای به دلیل افزایش تولید بیوماس ، از نظر اقتصادی دارای ارزش است ومی تواند به عنوان منفعت وسود اضافی حاصل از فعالیت ها و عملیات احیاء اراضی تخریب شده مطرح گردد.
بیوماس ، اساس برآورد ارزش اقتصادی کربن است. اندازه گیری و برآورد بیوماس در دو بخش بیوماس هوایی و زیرزمینی صورت می گیرد. بیوماس ریشه ها ، یک منبع مهم کربن تلقی می شود زیرا ۴۰-۱۰ درصد کل بیوماس را تشکیل می دهد. گیاهان با جذب آب واملاح، دی اکسید کربن ومهار انرژی نورانی ساطع شده از خورشید طی فرآیند فتوسنتز به ترسیب کربن اتمسفری می پردازند ودی اکسید کربن را به کربوهیدرات ها تبدیل می کنند . این فرآیند مستلزم مشارکت سه اندامک مختلف کلروپلاست، میتوکندری و پراکسی زوم است. کربنی که به طور فتوسنتزی ترسیب می شود، در سلول های فتوسنتز کننده به دو فرآورده کربوهیدراتی اصلی نشاسته وساکارز تبدیل می شود. متأسفانه در کشور ما با وجود وسعت زیاد وتوانایی عظیم در ترسیب کربن مراتع، تا به حال تحقیقات کاربردی انجام نگرفته است. مراتع ایران با وسعت ۹۰میلیون هکتار، وسیع ترین عرصه حیاتی کشور را شامل می شوند. کشور ما اگر چه در زمره کشورهای صنعتی جهان محسوب نمی شود ولی ادعا می شود که به طور غیرمستقیم، سهم عمده ای در تولید مولد آلاینده از جمله دی اکسید کربن در سطح جهانی دارد. مسئله گرم شدن زمین وافزایش گاز کربنیک مسئله ای جهانی است وبه کشور خاصی محدود نمی شود ، به همین دلیل تحقیقات در زمینه ترسیب کربن در کشور ما ضروری است و مسائل مجهول زیادی در رابطه با توانایی گونه های مختلف مرتعی در نقاط مختلف کشور وجود دارد که پاسخ گویی به مسائل ذکر شده در گرو انجام تحقیقات گسترده است.منابع:
مقاله مقدمه ای بر اهمیت و نقش ترسیب کربن جنگلها در رابطه با تغییر اقلیم در ایران و جهان
yousefi2008.blogfa.com
ab.isti.ir

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا