خانه / جنگلداری -درخت شناسی / کلیات جنگل شناسی و تاریخچه آن در ایران
کلیات جنگل شناسی و تاریخچه آن در ایران

کلیات جنگل شناسی و تاریخچه آن در ایران

جنگل یک محیط وسیع و پوشیده از درخت و درختچه و سایر گیاهان علفی به همراه جانوران است که دارای ارتباطات متقابل و پیچیده ای هستند. گیاهان شرایط اقلیمی و خاکی را به ما نشان می دهند. ظهور یک گیاه نشان دهنده شرایط مناسب برای رویش آن گیاه است. می توان اظهار داشت که جنگل از دو محیط اصلی تشکیل شده است.

محیط روی زمین، خاک و محیط زیر زمین. مجموعه این دو محیط به همراه اقلیم و توپوگرافی (شیب، ارتفاع، جهات و فرم زمین) تحت عنوان رویشگاه مطرح می شود. درختان جنگلی معمولی در جنگل های معتدله ۳۰ تا ۵۰ متر ارتفاع دارند و درختان در مناطق خشک ۷ تا ۱۵ متر ارتفاع دارند. جنگل یا طبیعی است که بدون دخالت انسان و به طور طبیعی ایجاد شده باشد و یا مصنوعی است که با دخالت انسان به وجود آمده باشد. جنگلها می توانند از نظر اهداف کاربردی یا اقتصادی انواع مختلفی داشته باشد. اقتصادی: به منظور تولید چوب و مورد بهره برداری قرار می گیرند.  حفاظتی: برای دلایل و شرایط مختلف مورد حفاظت قرار می گیرند و در آن دخالت و بهره برداری انجام نمی شود. از دلایلی که می تواند به جنگل حالت حفاظتی بدهد، وجود گونه های گیاهی و جانوری نادر، شرایط جنگل و محیط اطراف است.  تفرجی : جنگل طبیعی یا مصنوعی می تواند به عنوان جنگل تفرجی در نظر گرفته شود. نقش اصلی جنگل حفاظت خاک است. و نقش حفاظت خاک جلوگیری از فرسایش و تنظیم آب است. در نتیجه وظایفی که جنگل برای محیط اطراف خود می تواند انجام بدهد:۱- جذب کربن و تولید اکسیژن ۲- درختان با ریشه دوانی در خاک و اعماق مختلف خاک باعث تثبیت خاک و جلوگیری از فرسایش خاک می شوند ۳- از جریان آب سطحی و آمدن سیل جلوگیری می کنند. ۴- جنگل یک ریه تنفسی برای کره زمین می باشد. ۵- جنگل ها با جذب کربن و سایر گازهای آلوده کنند در هوا را تصفیه می کنند. ۶- ایجاد مکان امن و پناگاه برای حیات وحش

parcel17

تاریخچه جنگل شناسی در ایران

جنگل شناسی در ایران علم و فن بسیار جوانی است.امروزه که این سطور نگاشته می شود قدمت این علم در کشور ما به ۶۰ سال نمی رسد. علم و فن جنگل شناسی در ایران با چاپ کتاب جنگل شناسی (جلد ۱ و ۲) توسط ساعی در سال های ۲۹ ـ ۱۳۲۷ در سطح گسترده ای اشاعه یافت و مسایل جنگل شناسی و جنگلداری علمی مطرح شد. هرچند کتابی که کریم ساعی نوشت فقط جنگل شناسی نیست، بلکه مجموعه ای از علوم جنگل یا تأکید بر جنگل شناسی است. مرحوم ساعی فعالیت های عملی خود را از سال ۱۳۱۸ به عنوان رییس بنگاه جنگلها شروع کرد و غلامعلی بنان در سمت معاونت وی انجام وظیفه می کرد.

ساعی در حقیقت اولین استاد جنگل شناسی در دانشکده کشاورزی کرج بود و در طول عمر کوتاه خود (۱۳۳۱ ـ ۱۲۷۹) توانست زمینه های جنگل شناسی را بصورت علمی و عملی مطرح کند. ساعیبا کتاب جنگلشناسی در و جلد چگ دانشگاه تهران و غلامعلی بنان با چاپ کتاب جنگلداری علمی و عملی (۱۳۳۶) ر حقیقت پیشتازان و بنیانگذاران علم و جنگلداری در مملکت ما بودند. پس از مرگ ساعی در سال ۱۳۳۱، رضا حجازی عهده­دار تدریس جنگل شناسی شد.

جزیره ای نیز برای چند سالی عهده دار تدریس درس جنگل شناسی در کرج بود. تدریس درس جنگل شناسی از سال ۱۳۴۲ نقطه عطف جدیدی ا پیدا کرد. در این سال همراه باشروع دوره های آموزشی در انستیتو جنگل و مرتع که با همکاری سازمان خواروبار و کشاورزی جهانی (فائو) به وجود امده بود، تره گوبوف استاد جنگل شناسی کرج که تبعه اسلوونی بود به همراه آسیستان جوانش احمد مصذق از سال ۱۳۴۲ عهده دار تدریس دروس جنگل شناسی، تیپولوژی جنگل، جنگلکاری و نهانستانهای جنگلی و صنوبر کاری گردید.

تره گوپوف تا سال ۱۳۵۰ در کرج فعالیت داشت. در سالهای بعد تدریس دروس زمینها یمختلف جنگل شناسی و جنگلکاری ابتدا تسط احمد مصدق و بعد از ۱۳۵۳ تدری دروس جنگل شناسی توسط نگارنده و تدریس دروس جنگلکاری و ژنتیک جنگل به عهده استاد این رشته احمد مصدق بوده است که نامبرده در سال ۱۳۷۷ به افتخار بازنشستگی نایل آمد.

حول جنگلشناسی در عمل تابع شرایط حاکم بر جنگلهای شمال کشور بوده است. بهره برداری سنتی، بهره برداری گونه ای (بلوط، گردو، شمشاد)، مسایل دامداری سنتی و جنگل نشسنان، نبودن جاده های جنگلی و غیره باعث شد برای جنگلهای شمال ایران در قسمت راشستانها شیوۀ پناهی[۲۰] با مدت ۱۵ تا ۲۵ سال انتخاب شود. این شیوه در سال ۱۳۳۵ توسط ژانتی ، کارشناس فرانسوی فائو معرفی شد و از سال ۴۰ ـ ۱۳۳۸ (سالهای شروع طرحهای جنگلداری) عملاً شیوه معمول د بهره بردای از جنگلهای تولیدی شمال شد و برای اجرای شیوه پناهی ر.ش جنگلداری دانگ واحد و دانگ ثابت در جنگلهایشمال کشور پیاده شد.

برای جنگلهای مخروبه شمال روشهای تبدیلی (کنورسیون) توسط برش یکسره و برای مناطق پر شیب (بیش از ۸۰ درصد) شیوۀ تک گزینی پیشنهاد شد که با شیوه تک گزینی کلاسیک قرابت زیادی نداشت. ضمناً قسمتهایی از جنگلهای مناطق جلگه ای به روش شاخه زاد و گاهش شاه و دانه  زاد اداه می شد. در رابطه با تبدیل جنگلهای مخروبه به ارتفاعات پایین و جلگه ای شمال مسایل وارد کردن گونه های سوزنی برگ سریع الرشد خارجی نیز مطرح شد و بکارگرفته شد.

در سالها یاخیر نهضت جنگل شناسی همگام با طبیعت در بین جنگلبانان ایرانی نی به شدت مطرح شده است. فعالیت های جنگلکاری در سالهای اخیر همراه با کشت گونه های پهن برگ بومی بوده است و قطع یکسره نیز در سطوح بزرگ دیگر اجرانمی شد.

بطور کلی کی توان گفت امروزه مسیر تکامل جنگل شناسی د رایران به طرف جنگل شناسی همگام با طبیعت کی رود و پیش بینی می شود که در آینده جنگلهای شمال کشور بیشتر به شیوه تک گزینی مورد بهره برداری قرار گیرند. جنگلهای منطقه زاگرس به دلایل اهیمت زیاد حفاظتی آب و خاک حالت جنگلهای حمایتی و حفاظتی و احیایی به خود می گیرند و در این راستا دخالت ها در این جنگل ها باید بصورت ملایم و هنکام با طبیعت باشد.

آنچه که در مورد تمام جنگلهای ایران حائز اهمیت بسیار می باشد، جلوگیری روند تخریب کمی و کیفی جنگلها است که از دیرباز و هنوز ادامه دارد. چنانچه روند تخریب جنگلهای ایران متوقف نشود، هرگونه برنامه و کوششی در راستای توسعه پایدار بی فایده خواهد بود.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا