خانه / آبخیزداری وهیدرولوژی / فرایندهای ‌تولید رواناب‌ در حوضه آبخیز
فرایندهای ‌تولید رواناب‌ در حوضه آبخیز

فرایندهای ‌تولید رواناب‌ در حوضه آبخیز

اصولا ‌تولید رواناب‌، ناشی‌ از بارندگی‌ هایی ‌است ‌که یا روی ‌خاکهای ‌با نفوذپذیری ‌کم‌ و یا خاکهای ‌اشباع ‌ناشی‌ از بالا آمدن‌ سطح ‌ایستابی‌ صورت ‌می‌گیرد. ساده ترین حالت روانابی است که از سطوح غیر قابل نفوذ تشکیل می شود. در واقع در این حالت نفوذی وجود ندارد و پس از اینکه ذخایر گودالی پر شد رواناب بوجود می آید . تولید رواناب از سطوح طبیعی بعلت اثر متقابل بین توپوگرافی، عمق آب زیر زمینی، شدت و تداوم بارش و خصوصیات نفوذ پذیری که بوسیله خاک وپوشش گیاهی تعدیل می شوند پیچیده تر است.بنابراین‌ تمام‌ سطح ‌حوضه ‌آبخیز در تولید رواناب‌ نقش‌ یکسانی ‌ندارند. در این‌ مــورد مـی‌تــوان ‌بـه‌ بــحث‌ مناطق ‌منشاء متغیر رواناب‌ (Variable  Source area) اشاره‌ کرد که‌به ‌بررسی ‌مناطقی ‌با بیشترین‌ تولید رواناب ‌می‌پردازد. مفهوم ‌مناطق ‌منشاء )اشباع ‌شده‌(، مکانیسم ‌تولید رواناب‌ حاصل‌ از سطوح ‌مشخصی از حوضه‌های ‌آبخیز را توصیف‌ می‌کند.

 64587_854

مناطق‌ منشاء رواناب‌ دو مکانیسم ‌را که‌ در ابتدا عامل ‌پاسخ ‌سریع ‌جریان ‌می‌باشد پیشنهاد کرده ‌است. یک‌ منطقه ‌منشاء)اشباع ‌شده(که ‌مستقیماً به ‌داخل ‌یک‌ آبراهه‌ وارد می شود و بصورت ‌جریان ‌زیر سطحی ‌حاصل ‌از زمین‌های ‌بالادست‌ به ‌اراضی ‌پایین ‌دست‌ است که‌ به ‌طور مفهومی ‌نتیجه ‌انتقال ‌آب‌ موجود در خاک‌ می‌باشد ودیگری مناطق ‌مرطوبی ‌که ‌بلافاصله ‌در مجاورت ‌آبراهه ها قرار دارند وبه ‌طور سریع‌ به‌ بارش‌ پاسخ ‌می‌دهند. در هنگام‌ بارش‌ مناطق‌ تحت‌ تأثیر بارش‌ و مناطق ‌دارای‌ خاک‌های‌ کم‌ عمق‌، اشباع ‌شده‌ و این ‌مناطق‌ اشباع‌ شده‌ به‌ طرف‌ بالادست ‌دامنه ‌توسعه  ‌پیدا می‌کند)بر اساس ‌مدت ‌بارش) و بعد از پایان ‌بارش‌ دوباره ‌به ‌آرامی‌ از نظر وسعت‌ کاهش‌ می‌یابند. به عقیده ( [۱](Stephen et al,1999دو تیب اصلی تولید روان آب و بعبارتی سطوح مشارکت رواناب، ناشی از جریان روی زمینی هورتونی و جریان روی زمینی اشباع است.

جریان روی زمینی هورتونی زمانی بوجود می آید که شدت بارش از نرخ نفوذ بیشتر باشد در این حالت پس از تامین ذخایر گودالی جریان روی زمینی بوجود می آید. معمولا جریان روی زمینی هورتونی از سطوحی با خاکهای رسی و کم عمق، سطوح عاری از پوشش گیاهی ، سطوح شهری و سطوح با خاکهای فشرده که ظرفیت نفوذ را کاهش می دهند(مانند جاده ها و امثال آن) تولید می شود.

جریان روی زمینی اشباع (Saturation overland flow) موقعی تولید می شود که جریان روی زمینی، خاکهای نزدیک به کف شیب های دامنه ها را اشباع کند. در این حالت پس از ریزش باران روی خاک اشباع جریان روی زمینی بوجود می آید. تفاوت جریان روی زمینی هورتونی و جریان روی زمینی اشباع از این نظر است که در جریان روی زمینی هورتونی خاک از طریق سطح بالایی بوسیله نفوذ بارش به داخل آن اشباع می شود ، در حالیکه در جریان روی زمینی ناشی از اشباع ، خاک از طریق کف بوسیله جریان زیرقشری اشباع می شود. این نوع جریان اغلب اوقات در پایین(کف) شیب تپه ها و کناره(سواحل) آبراهه ها تولید می شود. هیدرولوژیست های جنگل به این مناطق، اصطلاح سطوح منبع متغیر(Variable  Source area) و یا سطوح جزئی رواناب ((Partial area نام نهاده اند ([۲](Chow et al, 1988 . Beven& Kirkby,1993. این سطوح در طول مدت بارش توسعه پیدا می کند ولی معمولا از ۱۰% سطح حوضه در طول یک رگبار(آنهم در مناطق مرطوب با پوشش گیاهی خوب) تجاوز نمی کند. هر چند مقادیر بیشتر و کمتر نیز گزارش شده است(Stephen,1999). بنابراین مناطق تولید رواناب در داخل حوضه آبخیز از لحاظ فیزیکی می تواند بر اساس توپوگرافی، خاک، پوشش گیاهی و فاکتور های مرتبط تعیین حدود شود و از این نظر موقعیت مکانی این مناطق (زیرحوضه ها) اهمیت پیدا می کند     [۳](Barry et al,1986).

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا