خانه / مختلف / شرحی بر مراتع استان آذربایجانغربی
شرحی بر مراتع استان آذربایجانغربی

شرحی بر مراتع استان آذربایجانغربی

مراتع استان آذربایجانغربی :آذربایجان غربی به واسطه رطوبت و باران دارای مراتع مرغوب و فراوانی است و به همین جهت از نقاط مستعد دامپروری ایران و دارای انواع دام موجود در کشور می باشد.مراتع آذربایجان غربی علاوه بر فراوانی متنوع نیز می باشند و به علت وجود مراتع مرطوب نگاهداری گاومیش در این منطقه رواج دارد.

80312494-3073146

به طور کلی مراتع طبیعی آذربایجان غربی اغلب ییلاقی است و مهمترین آنها در نوار مرزی بین ایران و ترکیه و ایران و عراق قرار دارد. مراتع قشلاقی این استان چندان زیاد نیست و بعضیقسمت های اطراف دریاچه ارومیه و جزاریر قسمت جنوبی آن و نیز کنار رود ارس محدود میشود.بعضی از مراتع ییلاقی و قشلاقی ، مراتع گاومیشی و مراتع نیمه مصنوعی نیز درآذربایجانغربی وجود دارد.مراتع گاومیشی بیشتر در پیرامون شهرهای ارومیه ، خوی و سلماس دیده می شود که به علت رطوبت زیاد اغلب شکل باتلاقی به خود می گیرد. سطح این مراتع معمولا از علف پوشیده است و گیاهان خانواده گندمیان و نیز مقداری از نباتات خانواده لیگومینور سهم عمده ای در پوشش نباتی آن دارند و در بیشتر آنها جگن و کارکس که گیاهان مصرفی هستند و گاهی زنبق جلب نظر می کند.مراتع نیمه مصنوعی چمن زارهایی هستند که در پیرامون روستاها ایجاد می کنند. بدین ترتیب که مراتع طبیعی را با آبیاری و مراقبت به صورت چراگاه های سرسبز درمی آورند.این مراتع بخصوص در سیلوانا (ترگور) و کمی در اطراف خوی – مهاباد – میاندوآب دیده میشود. روی هم رفته آذربایجان غربی از لحاظ مرتعداری اهمیت بسیار دارد. هر قدر به مرز غربی کشور نزدیک می شویم مراتع طبیعی بیشتر و مرغوب تر می شود.
در حال حاضر مجموع کل مراتع استان ۲۵۱۶۵۸۴ هکتار می باشد که ۱۲۳/۷۳۴ هزار هکتار یعنی ۲/۲۹% آن را مراتع خوب و ۱۳۲۷۰۵۳ هکتار آن یعنی ۸/۵۲ آن را مراتع متوسط و ۴۵۵۴۰۸ هکتار یعنی ۱۸% آن را مراتع فقیر تشکیل می دهند که روی هم رفته مقدار تولید علوفه خشک قابل برداشت سالانه با توجه به تداوم و تأثیر چند ساله خشکسالی اخیر و کاهش چشمگیر تولید علوفه ۶۸۲۳۳۸۴۵ تن می باشد و مدت زمان چرا در مراتع استان با توجه به شرایط اکولوژیکی شرایط اقلیمی و قدرت پوشش گیاهی و عرف محل در آن متغیر بوده ، هم اکنون در طول سال بین ۵ تا ۹ ماه در نوسان است که متوسط مدت زمان چرای دام در مراتع ۷ ماه در سال می باشد.
کل تعداد دام استان ۸۴۲۶۳۹۴ واحد دامی بوده که از این تعداد ۴۷۳۷۳۶۴ واحد دامی وابسته به مرتع می باشد که ظرفیت مراتع جوابگوی حدود ۲۴۱۶۳۵۱ واحد دامی خواهد بود و تعداد ۲۳۲۱۰۱۳ واحد دامی مازاد بر ظرفیت مراتع می باشد که اثر مخرب بر مراتع دارد.در نهایت اینکهمراتع استان به لحاظ تنوع زیستی و تأمین علوه دامی نقش مهمی را در اقتصاد استان بر عهده دارد.همانطور که در بالا ذکر شد از حدود دو میلیون و ۵۰۰ هزار هکتار مرتع استان نزدیک به ۸۰۰ هزار آن جزء مراتع درجه یک محسوب می شوند که به دلیل بروز خشکسالی های ممتد و چرای بی رویه هم اکنون در معرض خطر قرار گرفته اند.از حدود ۱۰ میلیون واحد دامی که در آذربایجان غربی نگهداری می شود حدود ۵۷% متکی به علوفه های دامی هستند که برای نجات این مراتع باید راه کارهای عملی اندیشیده شود تا استان آذربایجان غربی همچنان سرسبز بماند که البته به نظر می رسد به حول و قوه الهی وضعیت بارندگی در سال زراعی ۸۸ – ۸۷ نسبت به سال زراعی ۸۷- ۸۶ و سال های ماقبل بهتر خواهد بود.
آمار مقایسه ای اداره کل هواشناسی استان آذربایجان غربی از ابتدای مهر ۸۷ تا ششم آبان ماه ۸۷ با سال زراعی مشابه سال قبل نشانگر این قضیه است ، که به مواردی اشاره می کنیم.پوشش گیاهی (استان آذربایجان غربی (استان آذربایجان غربی یکی از مناطق کوهستانی کشور است و توپوگرافی متنوع و گسترده ای دارد، براساس ساختار طبیعی استان ، اکوسیستم ویژه ای از ترکیب گیاهان در سطوح مختلف پوشش گیاهی در اشکوبهای مختلف توپوگرافیک به وجود آمده است که مهمترین آنها به شکل جنگل ها و مراتع خودنمایی می کنند. این استان غالبا تحت تأثیر جریان هوای مرطوب اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه است به دلیل اینکه پس از سواحل دریای مازندران از مرطوب ترین قسمت های ایران است. نواحی لخت و بی پوشش گیاهی در آن کمتر دیده می شود.
گیاهان :
در آذربایجان غربی خصوصا کناره های غربی و شمال غربی دریاچه ارومیه گیاه خارشتر که گیاه مناطق خشک و کویری می باشد می روید. این گیاه برای خوراک دام و مصارف دیگرجمع آوری می شود.گیاهان شیرین بیان و آجی بیان نیز در اغلب نقاط کوهستانی آذربایجان می روید و ریشه آن استفاده طبی دارد.از گیاهان معروف دارویی ناحیه سردشت یک نوع از شقایق وحشی توسط دکتر لاله زاری کشف گردیده که می توان با تبخیر هسته آن دارویی برای مبارزه با اعتیاد به دست آورد.خصوصیت این دارو در کنگره جهانی داروشناسی تائید شده و به نام گیاه «آریا» به ثبت رسیده است.بوته هایی از آن در دانشکده کشاورزی ارومیه مورد بررسی قرار گرفته تا بتوان در آینده به کشت صنعتی آن اقدام کرد. اسپند از گیاهان شایع آذربایجانغربی بخصوص در اراضی پست و پیرامون روستاها است ولی دراکثر کوه های آذربایجان غربی که ارتفاع سطح آنها از سطح دریا زیاد می باشد اسپند جای خود را به گیاهان مرغوب مرتعی می دهد.

در برخی نقاط آذربایجان گیاه بی ارزش حنظل در نقاط مرتفع آذربایجان فرفیون یا شیرسگ که گیاه سمی و بی مصرف گیاهان دیگری چون گل ماهور در بیشتر نقاط آذربایجان غربی ، تعداد بسیاری از گیاهان خانواده نعناعیان و نیز گیاهانی چون زنبق به صورت اجتماع و نیزارهای زیاد و گز و جگن و بسیاری از گیاهان خانواده های متعدد در نقاط مختلف آذربایجان غربی دیده می شود.گیاه شوران در پیرامون دریاچه ارومیه مخصوصا قسمت غرب و جنوب غربی آن به طور خودرو فراوان دیده می شود و از آن سنگ قلیا جهت تهیه سبزه به دست می آورند.انواع گون در اغلب کوهستان های آذربایجان وجود دارد و در بعضی نقاط مخصوصا در قسمت مرزی از آن کتیرا استخراج می کردند.
یوشان یا درمنه در نقاط مختلف آذربایجان می روید و به مصرف دام و سوخت می رسد و نیز دارای ماده طبی سانتونین می باشد (افشار سیستانی،۱۳۶۹،صص ۱۲۴-۱۱۹).
در کل گونه درختان و گیاهان جنگلی در سردشت و پیرانشهر ، گونه های استپی در جزایر ارومیه و گونه های دشتی بوته کوتاه وجه غالب پوشش گیاهی آذربایجان غربی را تشکیل می دهند. براساس برآوردهای انجام شده آذربایجان غربی دارای بیش از ۲ هزار نوع و گونه درختان و گیاهان است که تعداد زیادی از آنها خواص دارویی دارند.
گونه استپی مانند پسته وحشی ، بادام وحشی ، ارس کوهی ، خوشک ، بادام کوهی ، گوجه وحشی و گیاهانی مانند دم اسبی ، علف گوسفندی ، جو وحشی و انواع گندمیان پوشش غالب جزایر دریاچه ارومیه است که به تغذیه جانوران و پستانداران وحشی می رسد. گیاهان بوته کوتاه مانند انواع گون – آویشن – درمنه – ریش بزه – قزوه – بومادران – میخک – شقایق – آلاله وحشی – شیرین بیان – آجی بیان – گل گاو زبان – ماهور – اولیک – نیرک – انواع نعناعیان – یونجه وحشی – ریواس – زنبق و گزنه از جمله گیاهان دارویی آذربایجان غربی هستند که هر بهار فضای این استان را عطرآگین می کنند. (سایت تنوع زیستی درجنگل هاالف) جنگل های طبیعی
جنگل های استان آذربایجان غربی به طور عمده روی کوه های نوار مرزی ایران و عراق قرار دار د و قسمت هایی از پیرانشهر ، بانه و مهاباد را پوشانده است ولی مناطق وسیع جنگلی بیشتر شامل زمین های کوهستانی سردشت است.در کل از ۱۷۴ هزار هکتار جنگل های استان مقدار ۳۵ هزار هکتار جنگل نیمه انبوه و ۴۶۶۵۰ هکتار جنگل جنگل تنک و ۹۲۳۵۰ هکتار جنگل مخروبه به شمار می آید.به طور خلاصه ۱۰۰ هزارهکتار از جنگلهای استان در دو شهرستان سردشت با ۸۰ هزار هکتار و پیرانشهر با ۲۰ هزار هکتار پراکنده شده اند.
جنگل های استان آذربایجان غربی با ۱۷۴ هزار وسعت ۴/۱ درصد از کل جنگل های کشور را که ۴/۱۲ میلیون هکتار می باشد را شامل می شود.نسبت سطح جنگل ها به سطح کشور ۵۶/۷% بوده که این مقدار در سطح استان آذربایجان غربی ۹۸/۳% می باشد.سرانه جنگل جهانی ۸/۰ هکتار بوده که این مقدار سرانه در کشور ۲/۰ هکتار است. سرانه جنگل در سطح استان ۷% هکتار می باشد.
درختان جنگلی میوه ای از قبیل انگور – پسته وحشی – زالزالک – بادام کوهی – گلابی – انبه – گردو – انجیر – انار – سماق و گونه های غیرمیوه ای مانند بلوط – زبان گنجشک – عرعر – اقاقی ولیک – کرکو – افرا – سرخ ولیک و سیه ولیک حدود ۸۰ هزار هکتار از عرصه های طبیعی سردشت و پیرانشهر را زیرپوشش خود قرار داده است.از گیاهانی که پوشش نباتی زمین جنگل را تشکیل می دهند گونه های زیر را می توان نام برد.: گون – تمشک – کاسنی – ختمی – کنگر وحشی – کاهو وحشی – شیرین بیان – گزنه – گل گاوزبان – درمنه – بومادران – یونجه – جو وحشی و غیره می باشد.
ب) جنگل های مصنوعی سازمان جنگلبانی در چند نقطه از آذربایجان غربی اقدام به ایجاد جنگل های مصنوعی کرده است. جنگلهای مصنوعی در استان طبق آخرین آمار ۲۵ هکتار تا سال ۱۳۸۵ می باشد که در شهرستان های مهاباد ماکو – خوی – ارومیه و غیره به صورت قطعات کوچک و بزرگ ایجاد شده است.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا