خانه / جنگلداری -درخت شناسی / آشنایی با بعضی از فراورده های غیرچوبی جنگلهای بلوط غرب
آشنایی با بعضی از فراورده های غیرچوبی جنگلهای بلوط غرب

آشنایی با بعضی از فراورده های غیرچوبی جنگلهای بلوط غرب

جنگلها در کشور ایران درصد کمی از پهنه این سرزمین را در برگرفته و از طرفی همواره در معرض تخریب قرار داشته اند. جنگلهای زاگرس بیشترین سهم از جنگل های این کشور را به خود اختصاص  داده و تاثیر مهمی در تامین آب ، تعدیل آب و هوا و تعادل اقتصادی و اجتماعی کشور دارند (ثاقب طالبی و همکاران ، ۸۳). قدمت تکوین این جنگلها بنا به پژوهش های گرده شناسی به بیش از ۵۰ قرن می رسد.

( البته بعضی از جنگلشناسان با این رقم موافق نیستن و معتقد هستند که این جنگلها باید سن جوانی داشته باشند.!)

13239

رایت وهمکاران:

       در اواخر دوره پلئستوسن پوشش گیاهی منطقه زاگرس، استپ درمنه زار بوده است.

       در حدود ۱۳۰۰۰ سال پیش، استپ مزبور به ساوان ( شامل بلوط و پسته) تبدیل شده است.

       در حدود ۵۵۰۰ سال پیش، ساوان به جنگل های بلوط تبدیل شده است.

oak

 این جنگل ها در طی این مدت طولانی در معرض بهره کشی و آسیب های مختلف قرار داشته اند، که سبب محو جنگل در قسمت هایی از آن و سیر قهقرایی در قسمت های دیگر شده است ( جزیره ای و ابراهیمی رستاقی، ۱۳۸۲). در اثر این تخریب ها ساختار این جنگلها دستخوش تغییر شده و تبدیل به جنگلهای شاخه زاد شده اند (Adeli et al., 2008). از مهمترین گونه های درختی موجود در این جنگلها میتوان برودار ( Q. brantii)، ویول (Q. libani)، دارمازو (Q. infectoria)، بنه ( Pistacia atlantica)، کیکم (Acer monspessularum)، گلابی (Pyrus) وبسیاری دیگر از گونه های درختی و درختچه ای را نام برد. جنس غالب این جنگلها بلوط (Quercus) میباشد. جنس بلوط  از خانواده Fagaceaeاست. این خانواده دارای ۸ جنس و ۱۰۰۰ گونه در سراسر دنیا بوده که جنس بلوط با بیش از ۶۰۰ گونه بزرگترین جنس را تشکیل می دهد (کومس، ۱۹۹۹).گونه های بلوط در سلسله جبال زاگرس در تمام جهات و ارتفاعات ( فتاحی ۱۹۸۰) و بر روی انواع خاک ها (قهوه ای، لیتوسل، واریزه ای) گسترش دارد ( فتاحی، ۱۹۹۶).

جنگلهای زاگرس به سه منطقه شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم می­شوند که جنگلهای زاگرس شمالی از شمال شهرستان پیرانشهر دراستان آذربایجان غربی آغاز شده و تا خط الراس کوه شاهو در مرز استان های کردستان و کرمانشاه ادامه می یابد. زاگرس شمالی از نقاط سردسیر و برف گیر کشور میباشد. زندگی مردم ساکن این جنگل ها نسبت به سایر نقاط کشور ،پیچیدهتر و سختتر است. نبود عرصه های کار و تولید، بالا بودن افزایش جمعیت در یکان سطح و نبود توسعه اقتصادیمتناسب با افزایش جمعیت، باعث وابستگی شدید مردم ساکن در این جنگل ها به منابع طبیعی این ناحیه شده است(فتاحی و همکاران، ۱۳۷۹). از مهمترین استفاده های انجام شده در این جنگل ها می توان به دامداری، استفاده از شاخ و برگ درختان، جمع آوری بذر درختان، محصولات فرعی (مهدوی ۸۵)، چوب هیزمی برای مصرف سوخت و غیره اشاره نمود( غضنفری، ۸۲،  شاکری، ۸۵). بهره برداریهای سنتی مردم محلی جنگل های زاگرس، ارتباطی قوی بین انسان ها و طبیعت درکوهستان های زاگرس به وجود آورده است . مردم محلی برای تهیه علوفه، چوب سوخت و تأمین معیشت خود، یکمدیریت سنتی از زمین جنگل و فرآورده های جنگلی را دنبال میکنند (Ghazanfari et al., 2004)؛ که بجز دلیل قدرت جست دهی گونه های بلوط میتوان دلیل دیگر باقی ماندن این جنگلها با وجود سابقه طولانی مدت حضور انسان و دام در این جنگلها همین مدیریت سنتی عنوان کرد (شاکری، ۸۶).

رابطه ی مردم و جنگل در منطقه به دلیل قدمت طولانی آن به کندی دچار تغییرات می شود (ملک نیا، ۸۶). با توجه به روند تخریب این جنگلها و ارزشمندی آن، محققین از دیرباز به فکر مدیریت و جلوگیری از تخریب آن افتاده­اند. در مناطق حاشیه­ای گوناگون سراسر دنیا، منابع طبیعی به وسیله قوانین سنتی بر مبنای اجتماع که استخراج و منظور شده­اند کنترل میشوند (Masri, 1991; Colchester, 1994; Genin et al., 1995; Berkes, 1999; Uprety, 2008). بیشتر برنامه­های حفاظتی در جهان پی برده­اند که نیازمند متوسل شدن به مدیریت جنگل در قالب درگیر کردن حامی­های متفاوت مانند: جوامع محلی و تعیین کردن سازمان­های دولتی هستند(Berkes et al., 2000; Plummerand FitzGibbon, 2004; Gautam et al., 2004; Michon et al., 2007)طرح های جنگلداری اجرا شده در زاگرس موفق نبوده اند که  مهمترین علت ناکامی طرح های جنگلداری زاگرس نبود پذیرش اجتماعی است Fatahii, 2000; Jazirehi & Ebrahimi Rasatghi, 2004; Ghazanfari,2003). در تعیین یکان مدیریت در زاگرس شمالی ۸ معیار اصلی تاثیر گذار می باشد که مهمترین و در واقع تاثیر گذارترین معیار ” پذیرش اجتماعی” میتوان عنوان کرد ( پرویز فتاحی ، ۸۶)بدین مفهوم که در گام نخست، یکان مدیریت باید در جامعه محلی مورد پذیرش واقع شود.

مطالعه­ی هرچه دقیق تر این جنگلها و کسب اطلاعات بیشتر باعث مدیریت بهتر در جهت ایفای نقش آنها خواهد شد.

فرآورده های غیرچوبی بلوط غرب:

       استفاده از گالهای بلوط برای ترمیم زخم های سوختگی

       استفاده از گال برای تهیه رنگ ( به طوری که میتوان تنها از یک گال ۱۸ نوع رنگ مختلف تهیه کرد!)

       استفاده از ترکیبات بعضی گال ها برای درمان بیماری مالاریا ( استفاده ضدباکتریایی از گالها)

       تهیه گز علفی (البته باید به صورت کنترل شده باشد تا در حد توان جنگل از آن استفاده کرد).

“”*  گالها به عنوان یک محصول مهم ـ ذخیرگاه تانن ـ دارای ۸۰ تا ۹۰ نوع است. مازوج سبز دارای ۵۲ درصد تانن دارای بیشترین تانن در میان انواع گال ها است ( گال خرنوک ۳۶ درصد تانن). بیشترین خریداران گال ها کشورهای توسعه یافته هستند که از خاصیت ضدعفونی ( ضدباکتریایی) گالها انواع دارو ساخته خواهد شد.

روش تهیه ترکیبات به این صورت خواهد بود که ابتدا گال را پودر کرده و پودر را در آب حل کرده و عصاره گیری میکنند. قدمت رنگ گیری از گالها به ۲ هزار سال قبل از میلاد برمیگردد. به محض اینکه عصاره گال با کالکبود (سولفات مس) ترکیب شود یک رنگ طوسی ( مشکی) قشنگ بدست خواهد آمد. اگر عصاره گال را در خودنویس ریخته و روی کاغذ بنویسیم نوشته ها بی رنگ خواهد بود و وقتی کاغذ را در سولفات مس خیس کنید نوشته ها نمایان خواهد شد! از این خاصیت میتوان در بعضی کارها کمک گرفت. اگر به ترکیب عصاره گال و سولفات مس صمغ هم اضافه بشود جوهر روی کاغذ پخش نخواهد شد. رنگهای بدست آمده از گال بیشتر از رنگ های معدنی و شیمیایی ثبات دارند. البته پارچه های پلاستیکی این رنگ ها را به خود نمیگیرند.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

یک نظر

  1. حسن رهبری

    با سلام دوست عزیز اقای خسروی وب سایت عالی و خوبی دارید مطالب خوبی گذاشتید موفق باشید

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا