تکثیر صنوبر

تکثیر صنوبر

تکثیر صنوبر به دو روش جنسی و غیر جنسی امکان پذیر می باشد در روش جنسی بدلیل پایین بودن قوه نامیه بذور و حساس بودن گیاهچه ها به بیماری مرگ گیاهچه بسیار مشکل می باشد به همین دلیل تکثیر از طریق غیر جنسی (نهال، قلمه) آسان تر و مقرون به صرفه تر است.

قلمه قسمتی از گیاه است که از درخت مادری بریده شده و پس از کاشت با تولید ریشه و ساقه به یک گیاه کامل تبدیل می شود. قلمه ممکن است از ریشه، ساقه یا حتی برگ شکل گیرد. تکثیر بوسیله قلمه در جنگلداری از سایر روش های غیر جنسی مهمتر است. سن درخت و شاخه ای که قلمه از آن گرفته می شود، اثر زیادی در ریشه زایی دارد. قلمه درختان جوان معمولاً بهتر از درختان مسن ریشه می دهد (Schmidt, 1993).

جست دهی رضایت بخش در صنوبر (مخصوصاً Populus deltoides) در کنده درختان ۲۵ ساله که در ارتفاع پایین قطع شده اند، دیده می شود (Eyre, 1980). تکثیر با قلمه های ریشه معمول نیست. تکثیر غیر جنس گونه ها شامل استفاده از قلمه شاخه های یکساله درختان موجود در نهالستان است (Russell & Honkala, 1990).

این روش (تکثیر غیر جنسی) به دو صورت انجام می گیرد:

 ۱) با استفاده از قلمه که راه بسیار آسان و معمول در کشور می باشد. ۲) کشت بافت که این روش در کشورهای دیگر بیشتر مورد استفاده قرار میگیرد و در ایران هنوز بصورت فراگیری اجرا نشده و در حالت آزمایشگاهی ویا در مراکز تحقیقاتی می باشد.

نهال گیاهی است چوبی که از روییدن بذر به صورت طبیعی در عرصه جنگل، یا بطور دستی در نهالستان بوجود می آید و این عنوان را تا اواخر مرحله خالگروه یعنی رسیدن به وضعی که آمریکایی ها Sapling می نامند حفظ می نماید.

قلمه را پس از ریشه دار شدن می توان نهال نامید ولی پیش از ریشه دار شدن همچنان قلمه نامیده می شود. اگر در اثر خوابانیدن شاخه درخت جنگلی، آن شاخه ریشه دهد، بطوریکه بتوان آن را از درخت مادر جدا کرد و مستقلاً برای کاشت به کار گرفت آن را هم می توان نهال نامید.

تکثیر گیاهان بوسیله قلمه (cutting) که در باغبانی امر رایجی است، درباره بعضی درختان جنگلی که ازدیادشان بوسیله بذر دشوار می باشدمتداول است.این طرز تکثیر موجب تثبیت خواص ژنتیک رستنی ها می گردد و از این رو یکی از مبانی اصلاح نباتات می باشد. سنجد (Eleagnus angustifolia)، انجیر(Ficus spp.)، تاغ (Haloxylon spp.)، صنوبر (Populus spp.)، بید (Salix spp.)، گز (Tamarix spp.)، چنار (Platanus orientalis) و نارون (Ulmus spp.) از جمله گونه هایی هستند که معمولاً با قلمه تکثیر می شوند.

مشخصات قلمه و زمان تهیه آن:

قلمه باید از قسمت میانی ساقه نهال یکساله و شاخه ها ی جوان یکساله و پا جوش ها ی حاصل از کنده دارای قطر ۱ الی ۲ سانتیمتر به طول ۱۸ الی ۲۲ سانتیمتر که دارای ۳ الی ۵ عدد جوانه سالم باشد تهیه شود. در مورد صنوبر و نارون، قلمه های حاصل از قسمت میانه شاخه های یک ساله نتیجه بهتری داده است.

سرانتهایی (قطورتر) قلمه باید بصورت مورب بریده شود تا هم براحتی در خاک فرو رفته و هم تولید کالوس بیشتری در سطح مقطع نماید.

بهترین زمان قلمه گیری پس از پایان یخبندان زمستانه است قلمه ها باید بلا فاصله بعد از تهیه در خاک قرار گیرند. در صورت طولانی شدن مدت باید در بستری از ماسه نگهداری شود.

بر اساس استنتاجات Muhle Larsen، بالا رفتن حرارت، گرفتن قلمه ها را تسریع و تسهیل می کند. دمای بهینه برای گرفتن قلمه در مورد اکثر گونه ها ۲۵-۲۰ درجه سانتیگراد است. نور شدید و مستقیم قلمه را می سوزاند.

کاشت قلمه:

قلمه ها باید بصورت ردیفی به فاصله ۱۵ تا ۲۰ سانتیمتر روی ردیف و ۱۵۰ تا ۱۸۰ سانتیمتر بین ردیف برای سهولت در انجام وجین و کنترل علف هرز کاشته شود، قرار دادن قلمه در خاک باید بصورت مورب بوده و یک جوانه خارج از خاک و یک جوانه هم در سطح خاک باشدتا در صورت آسیب دیدن جوانه انتهایی جایگزین آن گردد. در زمینهای با خاک سطحی سفت و سطح سفره آب زیر زمینی پایین باید طول قلمه ها را بیشتر گرفت. در مراحل اولیه کاشت قلمه سایه، بر جوانه زنی، زنده مانی و ریشه زایی تأثیر مثبت دارد (سازمان پارک ها و فضای سبز، ۱۳۸۱). تأخیر در وجین علف های بلند به ایجاد سایه در مراحل اولیه کاشت کمک     می کند.

رطوبت بستر کاشت و رطوبت نسبی جو باید کافی باشد تا قلمه ها نخشکند، اما زیادی آن ممکن است موجب پوسیدگی قلمه شود. یستر کاشت باید قابلیت نفوذ هوا را داشته و دارای ظرفیت کافی برای جذب آب باشد. هنگامی که بستر خنثی باشد نتیجه رضایت بخشی حاصل می گردد، تغییر میزان pH در گرفتن قلمه در مورد همه گونه ها اثر یکسان ندارد(جدول۱) (Muhle Larsen).

جدول ۱ – نسبت درصد گرفتن قلمه ها در اسیدیته های مختلف

گونه درختی

pH

نسبت درصد گرفتن قلمه ها

Populus

 ۳/۶

۹/۲۹

 ۳/۷

۶/۳۸

Thuja occidentalis

 ۱/۶

 ۱۰

 ۴/۷

 ۴۳

Ulmus

 ۷/۵

 ۲۷

 ۲/۷

 ۷۰

مراقبت های لازم برای قلمه ها:

۱٫ آبیاری: در مراحل اولیه رشد نهال آبیاری باید با فاصله زمانی کوتاه و مقدار آب کمتر صورت گیرد به مرور زمان فاصله زمانی بیشتر و مقدار آب نیز بیشتر می گردد.

۲٫ خاک دهی پای بوته: این کار باعث رشد بهتر نهال و توسعه ریشه و مانع از بیرون آمدن ریشه از خاک میشود.

۳٫ وجین علفهای هرز.

۴٫ هرس: در صورتی که از یک قلمه دو یا چند شاخه ایجاد شود، قویترین و بهترین شاخه را حفظ و مابقی را حذف می کنیم.

طبقه بندی نهال ها و فاصله کاشت:

نهال های خزانه را از نظر سن ساقه و ریشه به چند طبقه تقسیم می کنند و بسته به اینکه سن ریشه با سن ساقه نهال های حاصل یکسان و یا متفاوت باشد فاصله کاشت قلمه را در خزانه کم و زیاد می کنند. علاوه بر این فاصله کاشت قلمه در خزانه به عوامل دیگری بستگی دارد که مهمتر از همه اختلاف در کم و زیادی رشد و شکل کلن های مختلف است که مربوط به تیپ کولتیوار می باشد و همچنین وضع خاص زمین و آب و هوا فاصله مختلفی را ایجاب می کند. روش وجین کردن علف های هرز و مبارزه با آفات بخصوص در فاصله بین خطوط کاشت اثر دارند اما در درجه اول کاشت قلمه بستگی به نهال های مورد نظر دارد.

طبقه اول- نهال هایی با ریشه یکساله:

این نهال ها را یکسال بعد از کاشت قلمه بدست می آورند و تهیه آنها ساده و ارزان است اما احتیاج بخاک خوب دارند. در کشورهای غربی اروپا فاصله قلمه این نهال ها را در خزانه ۵۰×۵۰ سانتیمتر و یا ۳۰×۱۰۰ سانتیمتر در نظر می گیرند و در تیپ های خیلی زود رشد مانند برخی کلن های تاکاماهاکا قلمه ها را به فاصله ۵۰×۱۰۰ سانتیمتر می کارند.

این نهال ها ارزان و هزینه حمل ونقل آنها تا محل اصلی کمتر است.

در هلند چون در سال های اول این نهال ها رشد خوبی دارند و از آفات پوست (مانند Dothichiza) هم آسیب نمی بینند، بیش از نهال های سایر طبقاتی که نامبرده خواهد شد در نهالستان می کارند. برای کاشت در نهالستان می توان از نهال های یکساله ای که دارای ریشه دوساله هستند نیز استفاده نمود و نتیجه خوبی  که این نهال ها دارند بهای زیاد آنها را جبران خواهد کرد با این وصف باید مزیت و معایب هر یک عملاً بررسی شود.

طبقه دوم- نهال های دو ساله یا سه ساله:

 این نهال ها را از دو راه می توان بدست آورد:

یا نهال های حاصل از قلمه را بعد از ۲ الی ۳ سال مستقیماً از خزانه به نهالستان منتقل می کنند و یا نهال های یکساله خزانه را در محل دیگری (خزانه انتظار) بازکاشت می کنند.

برای تهیه نهال هایی که مستقیماً از خزانه به نهالستان منتقل می شوند باید قلمه ها را در فاصله ای که برای رشد نهال های ۲-۳ساله لازم است بکارند، یعنی فاصله قلمه روی ردیف ها ۸۰ سانتیمتر و فاصله بین خطوط کاشت بسته به طرز مراقبت خزانه (وجین و مبارزه با آفات) و وضع رشد نهال ها یک یا دو متر خواهد بود.

این طرز تهیه نهال را اگر با طرزی که نهال های آن بعد از یکسال در محل دیگر باید نگهداری شوند مقایسه کنیم، معایب و محاسنی دارد:

از معایب آن اینست که در سال اول مساحت بیشتری از زمین نسبت به تعداد نها ها زیر کشت قرار می گیرد، اما برای استفاده بیشتر از زمین می توان قلمه ها را با فاصله کمتر یعنی ۱۰۰×۴۰ سانتیمتر کاشت و در آخر سال اول تعداد نهال های یکساله اضافی را بیرون آورده و بفروش رسانید. مزیت آن در اینست که در هزینه بازکاشت صرفه جویی می شود . در بعضی موارد رشد نهال ها بهتر است.

برای تهیه نهال هایی که بعد از خزانه یک یا دو سال در محل دیگری کاشته می شوند قلمه ها را انبوهتر و بفاصله ۵۰×۲۵سانتیمتر و یا ۱۰۰×۱۵ سانتیمتر می کارند و بعد از یکسال نهال ها را از خاک بیرون آورده و بهترین آنها را در محل دیگری بفاصله ۸۰×۱۰۰ سانتیمتر و یا ۸۰×۲۰۰ سانتیمتر می کارند.

این طرز تهیه نهال را اگر با طرزی که در بالا به آن اشاره شد مقایسه کنیم معایب و محاسنی دارد:

از معایب آن اینست که بازکاشت آنها هزینه بیشتری دارد و احتمالاً نهال ها در سال اول از زمین کافی استفاده ننموده و رشد خوبی نخواهند داشت. از مزایای آن این است که از زمین استفاده بیشتری می شود و نهال های ضعیف و یا کم رشد را می توان در موقع بازکاشت حذف نمود.

طبقه سوم- نهال هایی که ریشه آنها یکسال مسن تر از ساقه آنهاست:

این طبقه که بمقیاس زیاد در بعضی از کشورهای اروپایی متداول بوده و خواستاران زیادی دارد از قطع ساقه نهال های یکساله و کاشت ریشه آنها بدست می آید.

نهال های خوب یکساله خزانه را از خاک بیرون آورده و ساقه آنها را از بالای طوقه قطع نموده و ریشه ها را پس از قطع قسمت های زخمی شده و زاید اصلاح نموده و می کارند تا سال بعد جست های قوی و نیرومند بهتری تولید نمایند. با این طریق می توان هم نهال های یکساله با رشد ریشه دوساله و هم نهال های دو ساله با ریشه سه ساله را بدست آورد.

ممکن است با توجه معایب و محاسنی که ذکر گردید از ابتدا قلمه ها را بفاصله لازم برای رشد نهال های ۲-۳ ساله کاشت و سال بعد ساقه آنها را برید. روش اول بخصوص در ایتالیا متداول می باشد و طرز عمل اینست که قلمه ها را بفاصله ۱۰-۱۵سانتیمتر روی خطوطی که ۱۰۰ سانتیمتر از یکدیگر فاصله دارند می کارند. در پایان سال نهال ها را از خاک بیرون آورده و ساقه یکساله آن را از محلی قطع می کنند که دو یا سه جوانه بالای طوقه آن باقی بماند.

ریشه باقیمانده را اصلاح نموده و بفاصله ۵۰-۸۰ سانتیمتر روی خطوطی که ۱-۲ متر از هم فاصله دارند می کارند و این فاصله به سن و اندازه نهالی که می خواهند بدست آید بستگی دارد. ضمناً ساقه های بریده یکساله را بمصرف تهیه قلمه می رسانند.

در خزانه هایی که خاک آن خیلی خوب نباشد جستی که سال بعد از چنین ریشه ای ظاهر می شود دارای رشد کافی نیست که جبران ساقه بریده شده را بنماید، بهمین جهت این روش در کولتیوارهایی که رشد زیادی دارند مناسب است.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا