خانه / جنگلداری -درخت شناسی / اصلاح درختان جنگلی چیست؟
اصلاح درختان جنگلی چیست؟

اصلاح درختان جنگلی چیست؟

برای آشنایی با این سوال بایستی سه مورد زیر مدنظر قرار گیرد:

۱: breeding Forest tree

۲:Forest genetics

۳:Forest tree improvement

و تعاریف خاصآانها و ارتباط آنها با جنگل معلوم شود. درForest tree breeding  حل مسائل خاص گونه های جنگلی، مانند روش کنترل گرده افشانی درختان در نظر گرفته شود.

Forest genetics: عبارت از مطالعه وراثت درختان از نسلی به نسل دیگر.

Forest tree improvement: اصلاح در توسعه کیفیت را شامل می شود و در نتیجه آن بالا بردن کیفیت محصول است. در اثر اصلاح نژاد درختان جنگلی، محصول ارزنده ای حاصل می شود. در واقع پیوند توارث جنگل با علم جنگل شناسی است. در علم جنگل شناسی پرورش مطلوب مد نظر است. ولی در اصلاح نژاد درختان جنگلی رسیدن به حداکثر محصول از نظر کمیت و کیفیت مطرح می باشد. لذا این کار به زمان طولانی احتیاج دارد. ضمناً باید به تقویت جنگل و تیمار رویشگاه پرداخت. در بعضی از کشور ها اصلاح نژاد درختان جنگلی را در برنا مه های جنگل کاری میگنجاندند و گاهی هم انرا ابزار جنگلشناسی میخواندند و بعضی ها به هنر جنگلبانی تعبیر میکنند اصلاح نژاد درختان جنگلی حاوی چند مسئله ی زیر است:

۱-مشخص کننده گو نه ی مورد نظر از دید کیفیت.

۲-مشخص کننده تغییرات در داخل گونه.

۳-منجر به کیفیت بهتر گردد.

۴-خواص مطلوب توده ی انبوه را بالا ببرد.

۵-به اصلاح نژاد اعقاب یا نتاج بپردازد.

 

برای حصول به این نتایج، زمان، سرمایه و دانش شرط اساسی خواهد بود. گاهی بیش از ۳۰ سال وقت لازم است تا مراحل مختلف اصلاح نژاد درختان جنگلی نتیجه مثبت بدهد. انتخاب توده جنگلی و انتخاب گونه مناسب همیشه باید مد نظر قرار بگیرد. درختان انتخاب شده بنام جمعیت اصلاحی نامیده میشوند و این عمل در چندین مرحله یا نسل متوالی صورت میگیرد تا به نتیجه مطلوب برسد. در این مسیر وجود باغ بذر الزامی است.

کجا و چه موقع اصلاح نژاد درختان جنگلی قابل عمل است

در جنگلکاریها به اصلاح نژاد درختان جنگلی میپردازند نتایجی که از آن حاصل میشود، آن است که محصول فراوان و ارزنده ای وارد بازار میشود. اصلاح نژاد درختان جنگلی ،مخارج اولیه فراوانی دارد ولی این مخارج در آینده در آینده تأمین خواهد شد لذا برنامه ی زمانبندی شده برای آن در نظر میگیرند و این برنامه ها باید با محیط زیست جنگل در ارتباط باشد. مثلا برای گونه های سریع الرشد حداکثر محصول در حداقل زمان مورد نظر خواهد بود بنابراین دوره ی برداشت را کوتاه کرده و محصول فراوان به بازار عرضه میکنند. اصلاح نژاد درختان جنگلی باید از مراحل اولیه صورت بگیرد. به همین منظور است که سازمان بین المللی کنترل بذر .I.S.T.A بوجود آمده و اغلب کشورها عضو این سازمان میباشند. عواملی از قبیل ضعیف بودن خاک، کمبود نزولات آسمانی، زیادی درجه حرارت و غیره محدود کننده اصلاح نژاد درختان جنگلی هستند. ولی میتوان تا اندازه ای بر این عوامل چیره شد، مثلاً گونه هایی پرورش داد که مقاوم به خشکی و یا شوری خاک باشند و یا درمقابل سرما مقاومت نمایند .برنامه های اصلاح نژاد درختان جنگلی به دو قسمت اساسی تقسیم میشوند. قسمت اولبرنامه هایی که نتایج فوری دارند مثلاً از گونه های درجه یک میتوان اعقاب و نتایج درجه ی یک بدست آورد. قسمت دوم به زمانی طولانی و تحقیقات زیر بنایی احتیاج دارد و نتایج آن بعد از سالها بدست میاید. یکی از راههایی که به نتیجه مطلوب میرسد ایجاد باغ بذر است.

اهمیت زمان

یکی از عوامل اساسی در اصلاح درختان جنگلی اهمیت زمان است. زیرا برای نتایج مطلوب سالها وقت لازم است. برای بعضی گونه ها ۱۰ تا ۱۲سال ولی برای بعضی دیگر ۲۰ تا۳۰ سال وقت میخواهد. به همین دلیل است که طی یک برنامه ی زمانبندی شده و با آزمون نتاج بکار ادامه میدهند. در واقع افراد حاصل از این نتایج اساس اصلاح نژاد درختان جنگلی را پایه ریزی میکنند.

دیدگاههای اصلاح نژاد درختان جنگلی

مقصود از اصلاح نژاد درختان جنگلی بالا بردن کمیت و کیفیت محصول است عملیات طوری باید رهبری شود که در زمان کوتاه محصول مطلوب به دست آید بنابرراین باید طبیعت گونه، گسترش جغرافیایی، سرشت گونه، خواص اکولوژیکی آن را شناخت. تا قبل از ۱۹۵۰توجه زیادی به اصلاح نژاد درختان جنگلی نمی شده و با اعمال جنگل شناسی بخصوص برش های اصلاحی نظر جنگلبانان تامین میشد، ولی امروزه با پیشرفت علم راههای مختلفی برای آن پیدا کردند که در چندین نسل و در نتاج با ان دست یابی حاصل میکنند این عمل منجر به استفاده ی اقتصادی خواهد شد.

فواید و محدودیت های اصلاح نژاد درختان جنگلی

وقتی اصلاح نژاد درختان جنگلی صورت گرفت تداوم اینکار در نسلهای بعدی انجام میشود و نتایج مثبت آن ظاهر میگردد ولی محدودیت هایی نیز وجود دارد. مثلاً وقتی درختان تنومند و قوی میشوند، اندازه گیری آنها قدری مشکل است، گاهی روییشگاه مناسب برای کارهای آزمایشی در دسترس نیست، سرانجام ممکن است تمام داده های لازم در اختیار نباشد.گاهی هم افراد شایسته برای ادامه کار وجود ندارد اغلب دیده شده که بودجه ی کافی برای تحقیقات در اختیار نمیباشد.

ژنوتیپ و فنوتیپ

ژنوتیپ مجموعه خواص ارثی است، که به فرد منتقل می شود و ترکیب خاصی از ژنها است. گاهی در یک توده از درختان ترکیب ژنتیکی مشابهی دارند. که همان ریخت ژنتیکی یا گنجینه ارثی آن است.که به صورت بارز یا نهفته پراگنده شده است. اصولا افراد هم ژنوتیپ، باهم مشابه هستند. قدرت انتقال صفات ارتباط زیادی با ژنوتیپ دارد. برای اینکه نتیجه مطلوب بگیریم از پدیده انتخاب بهره مند می شویم. لذا بین ژنوتیپها برترین آنها را انتخاب میکنیم تا در نسل های بعدی با عمل تکرار ژنوتیپ مطلوب بدست آید.

فنوتیپ شکل ظاهری گونه می باشد. در فنوتیپ اثرات محیط مشهود است. اثرات فنوتیپی قابل رویت هستند. گاهی دیده شده که بعضی درختان با ژنوتیپ ضعیف ولی در محیط درجه یک و عالی رشد خوبی کرده اند. بر عکس درختانی با ژنوتیپ مساعد ولی در محیط بد رشد خوبی نداشته اند. انتقال صفات به اعقاب از طریق کنترل ژنوتیپ حاصل می شود. برای دستیابی به نتیجه مطلوب از داخل توده جنگلی با ژنوتیپ های مختلف بهترین را انتخاب می کنند تا در نتیجه بعدی به درجه خوبی برسند.

وراثت پذیری

صفات از والدین به فرزندان به ارث برده می شوند، و این پدیده را وراثت پذیری می نامند. حاصل مطلوب آن است که در امر وراثت پذیری صفات مفید به ارث برده شوند.بعضی از خواص ارتباط با محیط است و رابطه ای با وراثت پذیری ندارد.برای این که بتوانیم با مثال عددی ان را نشان دهیم هر صفتی را می توانیم بین صفر و عدد یک درجه بندی کنیم .عدد صفر زائیده محیط است و عدد یک نتیجه ژنوتیپ می باشد که از والدین به ارث رسیده است.در گونه های جنگلی وراثت پذیری از نیم کمتر است. وراثت پذیری را می توان به دو دسته تقسیم کرد:

_وراثت پذیری پدری

_وراثت پذیری مادری

وراثت پذیری باعث افزایش استفاده ژنتیکی می گردد و این عمل در اصلاح نژاد درختان جنگلی مصرف زیادی دارد. استفاده ژنتیکی به اختلاف انتخاب و وراثت پذیری بستگی دارد. اختلاف انتخاب عبارتست از اختلاف صفتی از درختان یا میانگین توده، زیرا درختانی که ما انتخاب می کنیم ارجح تر از متوسط توده درختان هستند. به همین دلیل است که انتخاب را در سطح وسیع توصیه می کنند و توده جنگلی خالص را برای آن در نظر می گیرند و مقایسه درختان را در چیره انجام می شود. تا بتوان نتایج بهتری بدست اورد. تعدادی از صفات درختان بوسیله ژنها کنترل می شوند. بعضی از ژنها غالب هستند و تولید صفت بارز می نمایند. وراثت پذیری باعث ازدیاد استفاده ژنتیکی می گردد.

وراثت پذیری × تفاوت حاصل از اختلاف = استفاده ژنتیکی

برای این که استفاده ژنتیکی بیشتر حاصل گردد، بایدطرف دیگر معادله زیاد باشد یا حداقل یکی از فاکتورها اضافه گردد. اگر واریانس محیط نقصان پذیرد درصد وراثت پذیری زیاد می شود. از این عمل برای توراث برتر می توان استفاده کرد.

درون زایی

امر درون زایی تنوع ژنتیکی را کم میکند و منجر به خودگشنی می گردد. هر وقت تنوع گونه زیاد باشد منجر به دگر گشنی می شود. درختانی که از درون زایی بدست می آیند. اصولاً ضعیف هستند.بعضی گونه های سریع الرشد مثل صنوبر و بید خاصیت دگرگشنی دارند. گونه هایی که گرده افشانی آنها بوسیله باد صورت می گیرد حاوی دگرگشنی می باشند.

خود گشنی و دگر گشنی

عمل لقاح در درختان ممکن است بین فامیل نزدیک صورت بگیرد که به آن درون زایی می نامند. خودگشنی در واقع تلقیح یک درخت با خودش می باشد و اگر درختی بوسیله درخت دیگری گرده افشانی نماید عمل دگرگشنی صورت گرفته است.

ارزش ژنتیکی و ارزش اصلاحی

ارزش ژنتیکی منجر به کیفیت ژنتیکی بالایی می شود.ارزش ژنتیکی همان ثروت ژنتیکی است.برای اینکه به ارزش ژنتیکی برسیم باید ارزش اصلاحی بالایی داشته باشیم.والدین ژن های خود را به فرزندان یا نتاج منتقل می کنند.ممکن است یکی از فرزندان درخشان باشد و این توان ارزش اصلاحی والد خواهد بود .ارزش اصلاحی درختان متاثر از محیط است.از روی ارزش اصلاحی می توان برای ایجاد باغ بذر تصمیماتی گرفت.

ژن و مهاجرت آن

در اصلاح نژاد درختان جنگلی ژن ها و مهاجرت انها دخالت دارند.ژن عامل خواص ارثی است و واحد خواص توارثی می باشد.که از یک سلول به سلول دیگر منتقل می شود.ژن ها را می توان دستکاری نمود.حتی کار بجایی رسیده که ژن درمانی بوجود امده است.یکی از دانشمندان عقیده دارد که در یک سلول کاجJak.pine  ۱۳میلیون ژن وجود دارد.رشد درختان به ژن مربوط است .پس درختان سریع الرشد ژن plus زیادی دارند .یک ژن Aممکن است مستقل عمل نماید ویا Aدر موقعی عمل نماید که در ژن Bتغییراتی حاصل شده باشد.مهاجرت ژن ها توسط انتقال بذر ،و گرده صورت می گیرد.انتخاب طبیعی عملی بر عکس مهاجرت می باشد.انتقال بذور و گرده ها توسط باد،حیوانات،جوندگان،حشرات و غیره صورت می گیرد.وقتی ژن ها منتقل می شوند. پدیده مهاجرت حاصل می شود و در جمعیت ژن گیرنده ،ژن های جدید وارد می گردد.وقتی مهاجرت زن صورت می گیرد ،توده ژن دهنده و ژن گیرنده تشابهی بهم پیدا میکند.

منبع:

اصلاح نژاد درختان جنگلی، تألیف دکتر احمد مصدق.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا