خانه / منابع طبیعی و فضای سبز / طبیعت هنوز پیش بینی ناپذیر است
طبیعت هنوز پیش بینی ناپذیر است

طبیعت هنوز پیش بینی ناپذیر است

ما انسان ها فعالیت های متعددی را در طول تاریخ انجام داده ایم و همواره امیدمان این بوده که این فعالیت ها بتواند سطح تسلط ما را در دنیا به طبیعت افزایش دهد.

ما انسان ها فعالیت های متعددی را در طول تاریخ انجام داده ایم و همواره امیدمان این بوده که این فعالیت ها بتواند سطح تسلط ما را در دنیا به طبیعت افزایش دهد. علوم گوناگون زاییده همین تفکر است و ما با مسلح شدن به این ابزارها تصمیم داشته ایم که خودمان را از شر بلایای طبیعی همچون سیل و آتش سوزی های ناخواسته و حتی آتشفشان نجات دهیم، اما اکنون در آستانه هزاره سوم علاوه بر این که نتوانسته ایم این پدیده های ناخوشایند را از خودمان دور نگه داریم… بلکه حتی به بسیاری از آن پدیده ها نزدیک تر هم شده ایم و نکته دردآورتر این که ما حتی نتوانسته ایم پدیده های فوق را پیش بینی کنیم. چه شده؟ چرا طبیعت آن گونه که ما فکر می کنیم رفتار نمی کند؟ چرا طبیعت آن سان که ما می پنداریم قابل پیش بینی نبوده؟

شبکه دانایی. این همان چیزی است که ما برای دانستن و درک دنیا نیاز داریم. بیایید مساله را کمی ریزتر بررسی کنیم. دنیایی که پیرامون ما قرار دارد را همچون یک شبکه شطرنجی تصور کنید

 

این شبکه دانایی ما را در رسیدن به توصیفات دقیق از دنیا کمک می کند. بیایید یکی از معروف ترین پدیده هایی که همه ما علاقه مند به پیش بینی آن هستیم در نظر بگیریم؛ «آب و هوا». پیش بینی آب و هوا از آن موضوعاتی است که از دیرباز انجام می شده. از روش های ساده ای که فقط به ابرها و دیدن آنها وابسته بوده تا امروزه که ماهواره های متعددی برای این منظور به کمک آمده اند. به هر روی شناخت آب و هوا همواره (بخصوص پس از آغاز عصر کشاورزی) برای انسان ها مهم بوده است.

اما اینجا هم ردپای دردسر وجود دارد. زمانی که هیچ یک از ما انتظارش را نداریم گوشه ای از دنیا باران می بارد… آنچنان که کشوری را به زانو درمی آورد (مانند پاکستان) یا نمی بارد… نمی بارد… آنچنان که باز هم کشوری را از پای درمی آورد مانند روسیه).

حالا این وسط شبکه دانایی کجا نقش دارد؟ ببینیم برای پیش بینی یک پدیده (مثلا آب و هوا) به چه دانایی ای نیاز داریم؟ بیایید به همان شبکه شطرنجی دنیایمان بازگردیم. برای این که بتوانیم پیش بینی مان را به سرانجام برسانیم باید اطلاعاتمان را درباره هر یک از خانه های این صفحه شطرنجی کامل کنیم.

مثلا دمای این سلول ها، رطوبت، سرعت و جهت باد، شکل سطح زمین در هر یک از سلول ها و… برای ما مورد نیاز است. می دانید این دنیای شطرنجی شده چه ویژگی منحصر به فردی داشته است؟ ویژگی این خانه های شطرنجی این است که همگی روی هم اثر می گذارند و از خانه های کناری هم تاثیر می گیرند. مثلا دمای یکی از این سلول ها که افزایش می یابد سلول های کناری اش هم دچار افزایش دما می شود. تا اینجای کار چندان پیچیده به نظر نمی آید. اما مشکل از جایی آغاز می شود که بخواهیم میزان تاثیر هر یک از سلول ها را بر سلول های کناری اش بدانیم. مثلا وقتی تلاش می کنیم تا بدانیم یک درجه افزایش دمای یک سلول، چه میزان افزایش دما را در سلول کناری ایجاد می کند آنگاه دیگر فقط دما نیست که باید کنترل شود. برای این کار حتی شکل سطح زمین و نوع پوشش منطقه را هم باید در نظر گرفت و البته اینجاست که مشکل آغاز می شود.

در شناسایی میزان اثرات هر سلول بر سلول های کناری، بایستی همه عوامل مورد نظر قرار گیرد.

این مشکل است. چون ما همه داده های مربوط به یک سلول را نداریم.

سیستم های طبیعی، سیستم های بسیار پیچیده ای هستند و ما توان بررسی همه جنبه های این سیستم ها را نداریم. این عدم توانایی هم از بعد فنی (یعنی ابزارهای این فعالیت) است و هم از بعد دانایی (یعنی دانش تاثیرات این عوامل بر همدیگر) دانشمندان امروزه برای آن که بتوانند این مشکل را رفع کنند به شیوه های گوناگونی متوسل می شوند. رشد و گسترش دانایی را شاید بتوان مهم ترین و تنهاترین شیوه رفع این مشکل دانست. اما دانایی ورشد آن یک شیوه منحصر به فرد ندارد. توسعه استفاده از فناوری های نوین بخش مهمی از مشکلات فنی ما را رفع و رجوع کرده است. مثلا در پیش بینی اوضاع آب و هوا، این ماهواره ها هستند که مشکلات ما را حل کرده اند.

در بعد دیگر، دانشمندان با نفوذ در حیطه ها و دالان های تاریک دانش تلاش می کنند تا سررشته امور جدید را در دست بگیرند یا روابط نامکشوف طبیعت را روشن و شناسایی پذیر کنند. آنها هر روز با استفاده از روابط علت و معلولی دری جدید را به روی ناشناخته های علم باز می کنند تا سوالات جدید را بیافریند یا پاسخ دهد. اما همچنان مشکل اصلی، یعنی کمبود دانایی از سیستم های پیچیده وجود دارد و این را می توان مهم ترین سد در برابر پیش بینی پذیرکردن دنیای پیرامونمان دانست. شاید آخرین ترفند دانشمندان برای شناخت پدیده های طبیعی و پیش بینی پذیرکردن رفتار های طبیعت کاستن از اندازه سلول های دانایی است.

به عبارت بهتر زمانی که دانشمندان و متخصصان رشته های گوناگون علمی تصمیم می گیرند تصویری از دنیا ترسیم کنند، از یک شبکه شطرنجی استفاده می کنند.

بی شک شما هم قبول دارید که هر چه خانه های این صفحه شطرنجی کوچک تر و ریزتر باشند تصویری که ساخته می شود با جزئیات بیشتری ترسیم شده و در نهایت تصویری واضح تر ایجاد می شود، در دنیای واقعی نیز اوضاع به همین منوال است. دانشمندان درست است که با دنیایی به غایت پیچیده روبه رو هستند، اما آنها برای آن که بتوانند بخشی از این پیچیدگی را کاهش دهند و سر از اسرار عالم در آورند شبکه دانایی را ریز و ریزتر می کنند. با این روش آنها سادگی را برای سیستم های پیچیده به ارمغان می آورند و در نتیجه بهتر و دقیق تر و البته سریع تر می توانند این سیستم ها را تحلیل کنند. باز هم برای نمونه خوب است به شبکه های هواشناسی مراجعه کنیم. هواشناسان برای آن که بتوانند با دقت بالاتری به تعیین شرایط آب و هوا بپردازند شبکه ای از ایستگاه های آب و هواشناسی در سراسر سرزمین برپا می کنند و هر چه که فاصله این ایستگاه ها کمتر باشد بی گمان نتایج دقیق تری می توان از آنها انتظار داشت.

 

 

● شبکه های دانایی چقدر کوچک، چقدر بزرگ؟

اما آیا واقعا می دانیم که برای تاسیس یک شبکه دریافت دانایی به چه میزان دقت در اندازه نیازمندیم؟ آیا معلوم است که شبکه های دانایی را تا چه میزان باید ریز و ظریف طراحی کرد؟ پاسخ به این پرسش یکی از ظریف ترین و پیچیده ترین کارهایی است که دانشمندان علوم گوناگون بایستی بتوانند انجام دهند. اندازه سلول های دانایی را خود موضوع می تواند تعیین کند. مثلا زمانی که ما درباره سلول های سرطانی و تاثیرشان بر سلول های سالم پژوهش می کنیم بایستی اندازه سلول های دانایی مان را هم در ابعاد سلول طراحی و احداث کنیم. اما هنگامی که شبکه ای برای سنجش آب و هوا می سازیم بایستی ابعاد شبکه دانایی مان را با انداره جریان های آب و هواشناختی مقایسه کنیم. اما جدا از این اندازه ها (که شاید در نگاه نخست امری طبیعی و حتی بدیهی به نظر می رسند) آیا عامل محدودکننده دیگری هم در تبیین و تعیین تعداد و اندازه های سلول های دانایی وجود دارد؟

آیا اگر مشکلات اقتصادی ـ تکنولوژیکی سر راهمان قرار نمی گرفت می توانستیم با افزایش تعداد ایستگاه های سنجش دنیا و کوچک تر کردن سلول های دانایی دنیا را از یک سیستم پیچیده به یک سیستم ساده تبدیل کنیم و نظم موجود در آن را درک کنیم و رفتار دنیا را پیش بینی کنیم؟ شاید نگاه نخست به ما بگوید که آری می توان این کار را انجام داد و این که می توان با افزایش این شبکه های سنجش طبیعت بر طبیعت چیره شد اما… کهنه عروس ۴۰۰۰میلیون ساله طبیعت هنوز رموزی را برای خودش نگه می دارد. رموزی که شاید به این سادگی ها نتوان به آنها دست پیدا کرد… و یکی از این رموز… پیش بینی رفتار اوست.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا