خانه / جنگلداری -درخت شناسی / اصـول پــرورش بـادام
اصـول پــرورش بـادام

اصـول پــرورش بـادام

براساس آمار منتشرشده سال ۱۳۸۲ سطح زیر کشت درختان بادام استان یزد (نهال بارور) ۱۰۲۵۴هکتار و تولید ۱۱۹۹۱ تن و میانگین عملکرد ۱۲۹۷کیلوگرم بوده که از نظر سطح زیر‌کشت استان مقام پنجم به لحاظ تولید نیز مقام پنجم و از نظر عملکرد رتبه ۱۵کشور را به‌خود اختصاص داده‌است.

آمار نشان می‌دهد که استان یزد متاسفانه به لحاظ عملکرد در وضعیت مناسبی قرار ندارد که علت عمده آن خسارت آفاتی چون زنبور مغزخوار بادام و سوسک سرشاخه‌خوار و نیز پراکنده و در هم‌بودن درختان و عدم آبیاری و تغذیه مطلوب درختان توسط باغداران می‌باشد که توجه به توصیه کارشناسان مربوط توسط باغداران محترم می‌تواند گامی موثر در جهت افزایش عملکرد و به لحاظ اقتصادی نیز سودآوری مطلوبی برای کشاورزان محترم هم‌استانی نماید.

 

تاریخچه:

دانشمندان گیاه‌شناسی موطن اصلی بادام را به ایران نسبت می‌دهند.

در کتاب پهلوی «بوندهشن» که در زمان ساسانیان نوشته‌شده است از انواع درختان میوه از جمله بادام نام‌برده شده‌است. در کتاب نزهت‌القلوب نوشته حمدالله مستوفی نیز به وجود باغستان‌های بادام در نواحی قزوین، فارس و آمل اشاره‌شده‌است. امروزه بادام در برخی از نواحی کوهستانی ایران به‌صورت وحشی دیده می‌شود. سپس بادام از آسیا به اروپا و از آن‌جا به شمال آفریقا و بعدها در اواسط سده نوزدهم به آمریکا برده‌شده‌است.

گیاه شناسی :

درختی است از خانواده Rosaceae و از جنس Prunus و گونه Amygdaluss گل بادام روی شاخه‌های یکساله به صورت جانبی و انفرادی پدیدار می‌شود و تمام ارقام بادام خودسترون (خود نا بارور) بوده و بنابراین بایستی در باغ درخت گرده‌زا وجود داشته‌باشد.

گرده بادام چسبناک است و تنها توسط زنبور عسل و سایر حشرات انتقال می‌یابد. نکته جالب توجه اینکه اگر در باغ بادام درخت گرده‌زا از نوع تلخ باشد میوه‌های حاصله روی درختان مغز شیرین، تلخ خواهندشد. این گیاه نیازی به تنک‌کردن میوه ندارد و سنگینی بار یک‌سال زیانی به گیاه و میزان محصول آن در سال بعد نمی‌زند. بلندی درخت بادام به ۶ ‌تا۱۰ متر می‌رسد. ریشه آن قوی است و به طور عمودی تا ۳ متر در زمین فرو می‌رود و به همین دلیل نسبت به خشکی و کم‌آبی مقاوم است. تنه درختان بادام در جوانی به رنگ خاکستری شفاف و صاف که به‌تدریج رنگ آن تیره‌تر می‌شود و ترک برمی‌دارد. برگ بادام کشیده و نوک‌تیز و چرمی و کلفت است و بنابراین در هوای گرم و خشک مقاوم است.

ارقام بادام :

رقم‌های مهم بادام که توسط موسسه تحقیقات و تهیه نهال و بذر معرفی شده‌اند عبارتند از:
– رقم آذر

– رقم سهند

– رقم حریر

– رقم شکوفه

– رقم یلدا

– رقم Nonpariel

ترکیبات و خواص غذایی:

تقریباً تمام بادام‌های کاشته‌شده برخلاف رقم های وحشی مغز شیرین دارند ولی در برخی کشورها مانند ایران رقم‌های بادام تلخ دست‌کاشت نیز وجود دارد که میوه آنها جداگانه جمع آوری و به مصارف صنعتی و تهیه روغن بادام تلخ می‌رسد. علت تلخی رقم‌های بادام وجود ماده گلوکوزید سیانوژنیک آمیگدالین (اسیدسیانیدریک) در مغز آنها است. مغز بادام از مواد گوناگونی نظیر اسید آمینه، چربی، مواد معدنی و ویتامین‌ها تشکیل‌شده است.

جدول زیر میزان مواد تشکیل دهنده در یکصدگرم مغز بادام را نشان می‌دهد:

مواد

مقدار

آب

۷/۴ گرم

پروتئین

۶/۱۸ گرم

چربی

۱/۵۴ گرم

کربوهیدرات

۵/۱۹ گرم

فیبر

۶/۲ گرم

خاکستر

۳ گرم

فسفر

۴۷۵ میلی گرم

کلسیم

۲۵۴ میلی گرم

آهن

۷/۴ میلی گرم

سدیم

۴ میلی گرم

پتاسیم

۳/۷۳ میلی گرم

تیامین

۲۴/۰ میلی گرم

ریبوفلاوین

۷۶/۰ میلی گرم

نیاسین

۵/۴ میلی گرم

ویتامین B6

۱/۰ میلی گرم

انرژی

۵۹۸ کالری

موارد استفاده از بادام :

– به‌صورت خام یا بوداده در تهیه شکلات، شیرینی، آجیل و نوعی خورش مصرف می‌شود.

– به‌صورت نارس چغاله آن مصرف می‌شود.

– مغز بادام شیرین و تلخ و نیز روغن آنها برای از بین‌بردن بو و طعم داروهای نامطلوب به‌کار می‌رود.

– از عصاره بادام شیرین که به آن اکسیژن وارد کرده باشند نوعی پماد بدست می‌آید که التهاب پوستی را درمان می‌کند.

– روغن بادام در تهیه مواد غذایی و برخی صنایع داروسازی به‌کار می‌رود.

آب و هوا :

برای موفقیت در کشت و پرورش بادام شرایط محیطی مطلوب ضروری است دما مهم‌ترین فاکتور اقلیمی برای پرورش بادام است. بادام برای جوانه‌زنی یکنواخت در بهار به سرمای زمستانه متوسطی نیاز دارد (۵۰۰-۱۰۰ ساعت دمای کمتر از ۷ درجه سانتی‌گراد) و نیز مقاومت آن به سرمای زمستان در حد متوسطی است (کمتر از میوه هلو) گل‌های بادام در بهار از سایر میوه‌ها به غیر از فندق زودتر باز می‌شوند و بنابراین نسبت به سرمای دیررس بهاره بسیار حساس هستند بادام برای رساندن میوه خود نیاز به ۸-۶ ماه فصل رشد دارد و در تابستان خواهان هوای گرم و خشک می‌باشد.

خاک:

مناسب‌ترین خاک برای بادام خاک‌های لومی می‌باشند اما با توجه به این‌که درختان بادام اغلب در خاک‌های غیر حاصلخیز کاشته می‌شوند، بنابراین قبل از کاشت برای تعیین میزان کمبود مواد غذایی باید تجزیه خاک صورت گیرد. تجزیه برگی نیز برای تشخیص مقدار و نوع عناصر غذایی خاک مفید است.

مرحله کاشت :

الف) تهیه خزانه و تولید نهال

زمین خزانه را در شهریور و مهرماه شخم می‌زنند و در هر هکتار آن ۲۰ تا۳۰تن کود حیوانی پوسیده و ۱۵۰تا ۲۰۰کیلو کود شیمیایی (فسفاته) می‌دهند پس از هموارکردن زمین آن را به‌صورت جوی و پشته‌ای در می‌آورند. عرض پشته‌ها نظر به این‌که یک یا دو طرف آن بذر بادام کاشته می‌شود از ۱ تا ۵/۱متر متفاوت است.

از اواسط تا اواخر پاییز بذر بادام (تلخ، شیرین) را به صورت خطی و به فاصله ۱۵سانتی‌متر از لبه جوی‌ها در یک یا دو طرف پشته‌ها در چاله‌هایی به گودی ۷ تا۱۰ سانتی‌متر می‌کارند. مقدار بذر برای هر هکتار زمین خزانه ۲۵۰ تا ۳۰۰ کیلوگرم است. تعداد نهال تولید شده در این مقدار بذر حدود ۶۰ تا ۷۰ هزار عدد است.

پس از کاشتن بادام آب کمی به نام «نم آب» به زمین خزانه داده‌می‌شود. بذرها دوره خواب خود را در زمین می‌گذرانند و در بهار سبز می‌شوند. پس از سبزشدن بذرها و به تناسب بالارفتن دمای هوا خزانه را آبیاری می‌کنند. فاصله آبیاری کوتاه و از ۵ تا ۷ روز است. در طول دوره رشد مقدار ۳۰۰ کیلوگرم کود سرک نیز در دو تا سه نوبت در ماه‌های خرداد تا مرداد به خزانه می‌دهند.

ب)مرحله پیوند

پیوند نهال بادام در دو زمان زده می‌شود:

۱) پیوند تابستانه یا خودرو: در این وضعیت در ماه‌های خرداد و تیر پیوند شکمی زده می‌شود. این پیوند در مناطقی انجام می‌گیرد که فصل رشد طولانی دارند و پیوندک پیش از رسیدن سرما فرصت کافی برای رویش دارد. پس از جوش خوردن و سبزشدن پیوندک، نهال را از بالای محل پیوندک سربرداری می‌کنند. در طول تابستان خزانه آبیاری و وجین می‌شود. سپس کود سرک به آن داده‌شده و جوانه‌های غیر پیوندی قطع، و بعد بر ضد کلیه آفات و بیماری‌ها مبارزه می‌شود. این نهال‌ها اواخر پاییز یا اسفند همان‌سال به زمین اصلی برده و کاشته می‌شوند. ارتفاع محل پیوند حدود ۱۵ تا ۲۵ سانتی‌متری یقه نهال و قطر نهال بیش از ۵/۱ سانتی‌متر است.

۲) پیوند پاییزه یا پیوند خواب: این پیوند هم به‌صورت شکمی در اواخر تابستان زده می‌شود ولی آن‌را پیوند پاییزه می‌نامند. در این وضعیت پیوندک پس از پیوند رشد نمی‌کند (ولی می‌گیرد) و به همان‌صورت تا بهار سال بعد باقی می‌ماند و به این دلیل آن را پیوند خواب می‌گویند. سربرداری از نهال پایه در بهار سال بعد و پس از سبزشدن پیوندک انجام می‌گیرد. در فصل تابستان مانند پیوند «جودرو» مراقبت‌های لازم از خزانه به عمل می‌آید و اواخر پاییز یا زمستان در صورتی‌که پیوندک یک‌ساله و پایه دوساله است آن را به زمین اصلی می‌برند.

ج) کاشت نهال در زمین اصلی

زمین بادامستان را شخم می‌زنند، سنگ، ریشه گیاهان و علف‌های هرز آن را جمع‌آوری کرده و زمین را هموار میکنند. با توجه به امکانات مقدار ۱۵ تا ۲۵ تن کود حیوانی در فصل پاییز به زمین می‌دهند و آن را با خاک مخلوط می‌کنند. پس از آماده شدن زمین با کوبیدن میخ و یا ریختن گچ، خطوط کاشت و محل چاله‌ها را تعیین می‌کنند. معمولاً چاله‌ها را در فصل پاییز درست می‌کنند. چاله‌های کشت با استفاده از بیل و یا نهرکن، کنده می‌شود.

دهانه چاله‌ها ۵۰ تا ۹۰ سانتی‌متر و گودی آن حدود ۶۰ سانتی متر است و فاصله کشت درختان بادام را برحسب شرایط آب و هوایی، نوع خاک و پایه حدود ۱۲-۷متر در نظر می‌گیرند کاشت نهال در زمین اصلی اواخر پاییز یا اواخر زمستان و پس از خطر سرما پیش از بیدارشدن جوانه‌ها انجام می‌گیرد.

پس از کاشتن نهال، خاک اطراف آن را با فشار پا یا بیل می‌کوبند تا نهال کاملاً محکم شود و نشست خاک پس از آبیاری به کمترین مقدار برسد. نهال را طوری می‌کارند که محل پیوند چند سانتی‌متر بالاتر از خاک باشد. نهال کاشته‌شده را از بلندی ۶۰ تا ۱۲۰ سانتی‌متری – باتوجه به شکلی که به درخت خواهندداد- قطع می‌کنند تا با رویش جوانه از اطراف نهال و انتخاب مناسب‌ترین شاخه‌ها اسکلت اولیه درخت شکل بگیرد. روش کاشت در باغ‌های قدیمی کرتی و در باغ‌های جدید نشتی و ردیفی است و آب به دور طوقه درخت نمی‌رسد.

مرحله داشت :

الف) هرس

در باغ‌های قدیمی هرس از طریق قطع شاخه‌های خشک و پاجوش‌ها انجام می‌گیرد. در باغ‌های جدید که براساس اصول باغبانی‌کاشته شده‌اند دو نوع هرس انجام می‌شود:

۱)هرس شکل: هرس شکل بادام معمولاً جامی است در رقم‌هایی که شاخه‌های آن تمایل به رشد افقی دارند درخت را پا‌بلند می‌گیرند و آن‌را از ۱۲۰ سانتی‌متری قطع می‌کنند ولی در رقم‌هایی که شاخه‌ها رشد عمودی دارند مانند رقم «محب‌علی» طول تنه را ۶۰ تا ۱۰۰ سانتی‌متری می‌گیرند. در سال دوم بالا‌ترین جوانه روییده از پایین محل قطع را به عنوان جایگزین تنه اصلی انتخاب کرده و آن را بالاتر از بقیه شاخه‌ها هرس می‌کنند و بقیه شاخه‌ها را در چهار طرف این محور و کوتاه‌تر از شاخه جایگزین هرس می‌کنند. طول این شاخه‌ها را حدود ۳۰ سانتی‌متر می‌گیرند.

در سال سوم شاخه‌های فرعی درجه یک را به طول۳۰ سانتی‌متر نگه می‌دارند و بقیه شاخه‌ها را سربرداری می‌کنند. در سال چهارم اسکلت درخت تشکیل می‌شود و دیگر سربرداری انجام نمی‌گیرد زمان انجام هرس اسفندماه و در هنگام خواب درخت است.

۲) هرس سالیانه: درخت بادام چندان نیاز به هرس سالیانه ندارد و در هر دو تا سه سال یکبار شاخه‌های خشک و نابجا و آفت‌زده قطع می‌شوند البته پاجوش‌ها هر ساله حذف می‌شوند.

ب) تغذیه

در باغ‌های قدیمی که درختان پراکنده و با درختان دیگر به صورت در هم کاشته شده‌اند مصرف کود شیمیایی رایج نیست. مصرف کودهای حیوانی در این باغ‌ها، در جاهای گوناگون، با توجه به نوع محصول متفاوت است، در باغ‌های جدید کودشیمیایی هم داده می‌شود.

مصرف کود در این باغ‌ها براساس آزمون خاک و برگ و توصیه کارشناسان صورت می‌گیرد. موسسه تحقیقات آب و خاک در دوره قبل از باردهی برای هر درخت ۲۰۰تا ۳۰۰ گرم سوپرفسفات تریپل یا فسفات آمونیم درخاک‌های شنی به همان مقدار سولفات پتاس توصیه می‌کند کودهای فسفره و پتاسه در پاییز یا اسفند در زمان شخم داده‌می‌شود (ترجیحاً به صورت چالکود یا نوارکود) پس از باردهی برای هر درخت مقدار زیر توصیه شده‌است.

سوپر فسفات تریپل ۵۰۰ تا ۸۰۰ گرم

سولفات آمونیم ۳۰۰ تا ۴۰۰ گرم

سولفات پتاس ۴۰۰ تا ۶۰۰ گرم (ترجیحاً به صورت چالکود و یا نوار کود)

ج) آبیاری

درخت بادام به کم آبی و خشکی مقاوم است در مناطق با بارندگی ۳۰۰ تا۵۰۰ میلی‌متر با پراکندگی مناسب می‌توان بادام دیم به‌عمل‌آورد اما در صورتی‌که میزان بارندگی کمتر از ۲۰۰میلی‌متر و پراکندگی آن نامناسب باشد باید بادامستان را آبیاری کرد. میانگین آب لازم برای هر هکتار بادام‌کاری به روش غرقابی حدود ۶ تا ۷ هزار مترمکعب و با روش قطره‌ای حدود ۳۰۰۰ متر‌مکعب است. از نظر کیفیت آب درخت بادام شوری آب را تا حدود هزار‌میکروموس تحمل می‌کند و کاهش محصول ندارد ولی ضریب هدایت الکتریکی بالاتر از این باعث کاهش محصول می‌شود.

د) شخم

در باغ‌های قدیمی و با درختان درهم شخم با بیل و در باغ‌های جدید و درختان ردیف شخم عمدتاً توسط ماشین صورت می‌گیرد. زمان شخم معمولاً پایان فصل سرد و پیس از برطرف‌شدن یخبندان می‌باشد.

ه) آفات و بیماری‌ها

از آفات مهم بادام در استان یزد می‌توان به زنبور مغزخوار بادام و سوسک سرشاخه‌خوار اشاره نمود که هر ساله خسارت قابل‌توجهی را به این محصول وارد می‌نماید که با همکاری کشاورزان در جهت جمع‌آوری و از بین‌بردن میوه‌ها و سرشاخه‌های آلوده و نیز توجه به توصیه کارشناسان مربوط می‌توان جمعیت آفت را کنترل نمود و از دیگر آفات و بیماری‌های مهم بادام می‌توان به شته خال‌دار هلو، شپشک آسیایی، شپشک گوجه، پوست‌‌خوارها، چوب خوارها، کانپودیس، کرم سفیدریشه و از بیماری‌های مهم بادام می‌توان به پوسیدگی سفیدریشه، لکه آجری بادام و شانکر باکتریایی اشاره نمود که برای کنترل موارد فوق بایستی با کارشناسان مربوط مشورت نمود.

مرحله برداشت :

برداشت بادام زمانی انجام می‌گیرد که پوشش سبز میوه تغییر رنگ داده‌باشد در بیشتر بادام‌ها پس از رسیدن و تغییر رنگ پوست (زرد و قهوه‌ای) پوست بیرونی به آسانی از میوه جدا می‌شود ولی در رقم‌های مانند محب علی که میوه از پوشش خود به آسانی جدا نمی‌شود باید پس از برداشت بادام، پوست را از روی آن کند.

درباره سید امین خسروی

من سید امین خسروی دانش آموخته مهندسی آبخیزداری از دانشگاه ارومیه هستم و این تارنما رو جهت فراهم آوردن مرجعی برای دانشجویان رشته های منابع طبیعی و محیط زیست و کشاورزی با تاکید بر رشته های مرتع و آبخیزداری و جنگلداری برپاکردم. خوشحال میشم با ارائه نظراتتون و لینک ادرس ما در وبلاگ وسایتتون و ارسال پاورپوینت و تحقیقات کلاسیتون به ایمیل ما ،مارو در هر چه بهتر شدن سایت یاری کنید. ادرس ایمیل سایت: aminkhosravi1471@gmail.com

پاسخ بدهید

ایمیلتان منتشر نمیشودفیلدهای الزامی علامت دار شده اند *

*

کد امنیتی مقابل را وارد نمایید * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.

رفتن به بالا